Ngăn chặn bạo lực gia đình: Cần có giải pháp mạnh từ gia đình và xã hội

Liên tiếp các vụ bạo hành trẻ em, hành hung người thân xảy ra thời gian vừa qua không chỉ gây bức xúc dư luận mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.

Gia đình là nơi để yêu thương. Trong ảnh: Gia đình chị Nguyễn Hoàng Thảo (ở phường Dầu Giây) trong một chuyến du lịch.

Ngăn chặn bạo lực gia đình (BLGĐ) không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn là nhiệm vụ của mỗi gia đình và toàn xã hội nhằm bảo vệ những người yếu thế, xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh.

Không thể xem nhẹ bạo lực gia đình

Liên tiếp những vụ bạo hành trẻ em, hành hung người thân được phát hiện gần đây tại một số tỉnh, thành trên cả nước cho thấy BLGĐ vẫn là vấn đề đáng lo ngại. Mới nhất là vụ việc xảy ra ngày 16-6, do mâu thuẫn gia đình, bị can Lynh (ngụ tỉnh Vĩnh Long) đã tạt xăng vào cửa hàng của em trai rồi phóng hỏa khiến cha ruột và 1 người khác tử vong trong đám cháy. Trước đó, ngày 7-5, Bệnh viện Nhi đồng 1, Thành phố Hồ Chí Minh đã tiếp nhận điều trị cho bé N.G.K. (2 tuổi, ở xã Hòa Hiệp, Thành phố Hồ Chí Minh) bị mẹ ruột cùng người tình bạo hành gây thương tích nặng.

Đáng chú ý, theo Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, chỉ riêng tháng 4-2026 đã có 181 vụ việc cần hỗ trợ, can thiệp liên quan đến trẻ em; gần 75% số vụ bạo lực trẻ em do chính người thân hoặc người quen gây ra. Những con số này cho thấy phía sau nhiều mái ấm vẫn còn tiềm ẩn nguy cơ bạo lực, xâm hại đối với phụ nữ và trẻ em.

Thực tế, BLGĐ hiện nay không chỉ là những hành vi đánh đập gây thương tích mà còn tồn tại dưới nhiều hình thức như: xúc phạm danh dự, cô lập, kiểm soát tài chính hoặc tạo áp lực tâm lý kéo dài. Nhiều trường hợp bạo lực diễn ra trong thời gian dài nhưng không được phát hiện hoặc can thiệp kịp thời.

Thạc sĩ tâm lý Trịnh Phúc, Trưởng phòng Tâm lý lâm sàng, Phòng khám chuyên khoa Tâm thần Minh Trí (phường Trấn Biên) nhận định: Những tổn thương do BLGĐ gây ra thường nghiêm trọng hơn những gì xã hội nhìn thấy. “Tổn thương thể chất có thể lành theo thời gian nhưng tổn thương tâm lý có thể kéo dài nhiều năm, đặc biệt là đối với trẻ em. Các em dễ hình thành tâm lý bất an, thiếu cảm giác an toàn và gặp khó khăn trong quá trình phát triển nhân cách. Không ít trường hợp những ảnh hưởng này theo các em đến tuổi trưởng thành” - ông Phúc cho biết.

Theo bà Nguyễn Thị Huyền (ở xã Gia Kiệm), hiện nay, vẫn còn tâm lý xem BLGĐ là chuyện riêng của mỗi nhà nên nhiều người ngại lên tiếng khi phát hiện vụ việc. “Nếu hàng xóm, người thân và cộng đồng quan tâm hơn, kịp thời thông báo cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan chức năng thì nhiều vụ việc có thể được phát hiện, ngăn chặn từ sớm, hạn chế những hậu quả đáng tiếc xảy ra” - bà Huyền chia sẻ.

Cô Trịnh Thị Tươi, giáo viên Trường Tiểu học Hùng Vương (phường Dầu Giây) cho biết: Cùng với nhiệm vụ dạy học, các trường học đang tăng cường tuyên truyền, giáo dục học sinh về kỹ năng phòng, chống BLGĐ, bạo lực học đường và xây dựng lối sống nhân ái, tôn trọng lẫn nhau. “Thông qua các buổi sinh hoạt dưới cờ, hoạt động ngoại khóa hay lồng ghép trong các tiết học, nhà trường giúp học sinh nhận biết các hành vi bạo lực, biết cách tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết. Đây cũng là một trong những giải pháp góp phần nâng cao nhận thức, phòng ngừa bạo lực từ sớm” - cô Tươi cho biết.

Theo Thạc sĩ tâm lý Trịnh Phúc, nguyên nhân dẫn đến BLGĐ rất đa dạng, từ áp lực kinh tế, mâu thuẫn trong đời sống hôn nhân đến việc lạm dụng rượu bia, chất kích thích hoặc thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc. Tuy nhiên, dù xuất phát từ nguyên nhân nào, bạo lực cũng không thể là cách giải quyết mâu thuẫn. Mỗi hành vi bạo lực đều để lại những tổn thương lâu dài đối với cá nhân, gia đình và xã hội, đòi hỏi sự chung tay của cộng đồng để ngăn chặn và đẩy lùi.

Theo báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025 trình Quốc hội ngày 26-2-2026, tình hình BLGĐ tiếp tục giảm ở cả số vụ việc, số người gây bạo lực và số nạn nhân. Năm 2025, cả nước ghi nhận 1.941 hộ gia đình xảy ra bạo lực (giảm 282 hộ so với năm 2024), tổng số vụ giảm từ 2.329 xuống còn 2.074 vụ. Số người có hành vi BLGĐ là 2.038, giảm 231 người so với năm trước.

Xử lý nghiêm hành vi bạo lực gia đình

Trước thực trạng nhiều vụ BLGĐ xảy ra thời gian qua, việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi và các đối tượng yếu thế trong gia đình.

Luật sư Trương Hồng Kỳ, Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai cho biết: BLGĐ là hành vi vi phạm pháp luật. Tùy tính chất, mức độ và hậu quả gây ra, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo Nghị định số 285/2025/NĐ-CP, ngày 30-9-2025 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; phòng, chống BLGĐ, mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực phòng, chống BLGĐ đối với cá nhân là 30 triệu đồng, đối với tổ chức là 60 triệu đồng. Nhiều hành vi như: hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc người thân, cô lập hoặc giam cầm thành viên gia đình đều bị xử phạt nghiêm. Đặc biệt, hành vi cưỡng ép quan hệ tình dục trái ý muốn của vợ hoặc chồng nhưng chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt từ 20-30 triệu đồng. Người tiết lộ thông tin của người báo tin, tố giác BLGĐ trái quy định cũng bị xử phạt từ 3-5 triệu đồng…

Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như: buộc xin lỗi công khai, chi trả chi phí khám, chữa bệnh cho nạn nhân hoặc thu hồi các tài liệu, hình ảnh vi phạm. Trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội như: “cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác” hoặc “hành hạ người khác” theo quy định của Bộ luật Hình sự.

“Chế tài pháp luật chỉ là một phần của giải pháp, quan trọng hơn là xây dựng văn hóa ứng xử lành mạnh trong gia đình, đề cao sự tôn trọng, yêu thương và trách nhiệm giữa các thành viên. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng, tổ chức đoàn thể và cơ quan truyền thông cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phát hiện sớm, can thiệp kịp thời và xử lý nghiêm các hành vi bạo lực. Việc xử lý nhanh chóng, nghiêm minh không chỉ bảo vệ nạn nhân mà còn góp phần răn đe, phòng ngừa vi phạm, xây dựng môi trường sống an toàn và văn minh cho mọi người” - luật sư Trương Hồng Kỳ chia sẻ.

Kim Liễu