Mở thêm cơ hội sáng tạo cho học trò vùng xa

(ĐN) - Cánh tay robot mini có khả năng tự động gắp, xếp hàng hóa; thiết bị giúp quan sát cách ánh sáng tạo thành màu sắc… là những sản phẩm sáng tạo của học sinh tại các trường xa trung tâm thành phố Đồng Nai. Điều đó cho thấy giá trị của các tiết học STEM, ứng dụng công nghệ trong dạy và học. Tuy nhiên, để có thêm những ý tưởng thành hình, thầy trò các trường mong được đầu tư đầy đủ hơn về thiết bị và không gian học tập.

Nuôi dưỡng ý tưởng từ những tiết học STEM

Vận dụng kiến thức từ các tiết học STEM, em An Phúc Nhân, lớp 4/3, Trường tiểu học Lê Lợi, xã Bù Đăng đã tự chế tạo cánh tay robot mini có khả năng tự động gắp, xếp hàng hóa. Sản phẩm giúp em đạt giải ba tại Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng cụm 10, năm 2026.

Phúc Nhân cho hay: Em có sở thích đặc biệt về lắp ráp, thường xuyên mày mò, tìm hiểu hoạt động của động cơ, bánh răng, mạch điện, bộ điều khiển và pin để đưa ý tưởng thành sản phẩm. Dù vậy, khi bắt tay vào làm sản phẩm, thử thách lớn nhất của em chính là tính toán để các bộ phận phối hợp, giúp cánh tay robot vận hành trơn tru. Em cũng tìm hiểu thêm trên internet nhưng khi thực hành, bánh răng chưa hoạt động trơn tru như tính toán. Sau 5 lần thất bại, vận dụng kiến thức từ những tiết học STEM, môn Công nghệ, Khoa học, em đã đưa ra được đáp án để sản phẩm có thể hoạt động theo mong muốn.

Sản phẩm STEM của học sinh Trường tiểu học Lê Lợi, xã Bù Đăng, thành phố Đồng Nai. Ảnh: Bích Nhàn

“Với học sinh tiểu học, giáo dục STEM giúp các em rèn khả năng quan sát, phát triển ý tưởng và khơi gợi hứng thú học tập thông qua việc trực tiếp tạo ra sản phẩm. Do đó, chúng tôi chú trọng đầu tư phòng học STEM, tổ chức các hoạt động robotics, tin học trẻ để học sinh được thực hành, trải nghiệm, từng bước hình thành những kỹ năng cần thiết cho việc học trong thời đại số. Tuy nhiên, nhà trường cũng dựa vào điều kiện của từng phân hiệu, điểm trường để có kế hoạch đưa công nghệ hay STEM vào học tập, giúp trẻ thực sự thích thú, không quá áp lực” - cô Dương Thị Sen, Hiệu trưởng Trường tiểu học Lê Lợi, xã Bù Đăng, nhấn mạnh.

Đầu năm 2026, tại Cuộc thi Khoa học, kỹ thuật cấp tỉnh năm học 2025-2026 do Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Nai tổ chức, sản phẩm “Thiết bị trộn màu ánh sáng cộng gộp (RGB)” do em Lê Quốc Bảo Minh, lớp 8A1, Trường TH-THCS Minh Đức, xã Minh Đức thực hiện đã đạt giải tư của cuộc thi. Dự án tập trung nghiên cứu nguyên lý trộn màu ánh sáng theo phương pháp cộng gộp, qua đó, giúp học sinh hiểu rõ hơn về bản chất của ánh sáng, màu sắc và khả năng ứng dụng trong thực tiễn giảng dạy, học tập.

Thầy Nguyễn Việt Hùng, Trường TH-THCS Minh Đức là người hướng dẫn trực tiếp Bảo Minh, chia sẻ: Với thiết bị trộn màu ánh sáng, Bảo Minh phải vận dụng kiến thức từ các môn như: khoa học tự nhiên, công nghệ và kỹ thuật để lắp ráp 3 đèn LED màu đỏ, xanh lục, xanh lam, từ đó, điều chỉnh cho các chùm sáng giao nhau trên màn chiếu. Bằng cách bật, tắt từng đèn, học sinh có thể trực tiếp quan sát sự hình thành các màu sắc thay vì chỉ nhìn hình minh họa trong sách. Ngoài giúp học sinh có cái nhìn trực quan, sản phẩm còn cung cấp kiến thức về ánh sáng và màu sắc trong môn Mỹ thuật, đồng thời, giúp minh họa nguyên lý hiển thị màu của điểm ảnh trong môn Tin học. Đề tài này đã được ban giám khảo đánh giá cao về tính khoa học, sáng tạo và hiệu quả giáo dục.

Khi thực hiện sản phẩm, nhà trường tạo điều kiện để thầy trò sử dụng phòng thực hành, tận dụng các dụng cụ sẵn có như: máy khoan, ống nước, tấm phao có sẵn và bố trí không gian tối để thử nghiệm sản phẩm. Tuy nhiên, một số linh kiện điện tử phục vụ chế tạo còn thiếu, thầy trò phải tìm mua thêm. Do đó, kết quả của cuộc thi là sự nỗ lực lớn của cả thầy và trò trong bối cảnh trường còn đang thiếu máy tính, công cụ số phục vụ dạy và học.

Để học sinh vùng xa có thêm cơ hội tiếp cận công nghệ

Sau khi sáp nhập trường học vào cuối tháng 8-2026, Trường tiểu học Lê Lợi, xã Bù Đăng có 62 lớp học với gần 2 ngàn học sinh, trong đó, có gần 25% là học sinh dân tộc thiểu số. Hiện nay, nhà trường có 125 máy tính phục vụ dạy Tin học cho học sinh các khối lớp 3, 4 và 5 theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. “Tuy nhiên, ở 2 điểm trường, máy tính, phòng STEM còn thiếu, nhà trường mong được tiếp tục đầu tư thiết bị và không gian thực hành STEM, giúp các em có thêm cơ hội học tập, trải nghiệm, để học sinh ở xa trung tâm cũng được tiếp cận công nghệ và rèn luyện kỹ năng số ngay từ bậc tiểu học” - cô Dương Thị Sen, Hiệu trưởng Trường tiểu học Lê Lợi mong muốn.

Em Lê Quốc Bảo Minh, lớp 8A1, Trường TH-THCS Minh Đức, xã Minh Đức thực hiện sản phẩm “Thiết bị trộn màu ánh sáng cộng gộp (RGB)” từ các thiết bị đơn giản. Ảnh: NTCC

Theo cô Nguyễn Thị Mỹ Phương, Hiệu trưởng Trường TH-THCS Minh Đức, xã Minh Đức, trường có 5 địa điểm gồm 1 cơ sở chính và các phân hiệu, điểm trường với gần 1,5 ngàn học sinh, trong đó, nhiều em là người dân tộc thiểu số. Nhưng toàn trường chỉ có 47 máy tính nên vẫn còn thiếu nhiều thiết bị để ứng dụng công nghệ số trong dạy và học, do đó, việc bố trí các tiết thực hành gặp không ít khó khăn. Khi nhiều học sinh phải dùng chung máy, thời gian trực tiếp thao tác của mỗi em sẽ bị chia sẻ, cơ hội tự thực hành và sửa lỗi cũng ít hơn. Trong khi đó, việc chia nhóm, luân phiên sử dụng phòng máy đòi hỏi nhà trường sắp xếp thời khóa biểu phù hợp, đồng thời hạn chế khả năng tổ chức các hoạt động học tập trên máy tính cho nhiều lớp cùng lúc. Trong điều kiện đó, đội ngũ giáo viên phụ trách tin học đã chủ động hướng dẫn, hỗ trợ những học sinh yêu thích công nghệ cùng tìm tòi, học hỏi, vận dụng kiến thức để tạo ra các sản phẩm.

Cô Phương bày tỏ: “Để đáp ứng nhu cầu dạy và học, nhà trường cũng đã có tờ trình gửi UBND xã đề xuất bổ sung 90 máy tính, tạo thêm điều kiện cho học sinh tiếp cận công nghệ và rèn luyện kỹ năng số. Khi được trang bị đầy đủ với mỗi điểm trường có 1 phòng máy tính từ 30-40 máy, tùy cấp học, học sinh sẽ được phát huy năng lực số, trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ tốt cho việc lĩnh hội kiến thức. Cùng với đó, các hoạt động giáo dục do nhà trường tổ chức sẽ giúp các em phát triển tư duy và rèn luyện kỹ năng sống”.

Đầu tư giáo dục STEM phù hợp với điều kiện từng trường

Theo Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định việc tổ chức giáo dục tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học trong giáo dục phổ thông, học sinh được thực hành để khám phá kiến thức khoa học, huy động và vận dụng sáng tạo kiến thức, kỹ năng trong thiết kế, chế tạo, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm.

Thông tư cũng yêu cầu bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục STEM giữa các vùng, miền và đối tượng học sinh; ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Phó Chủ tịch UBND xã Minh Đức Trần Văn Tú cho biết: Sau khi sáp nhập 6 trường trên địa bàn, hiện xã còn 3 trường học từ bậc mầm non đến THCS. UBND xã đã phê duyệt điều chỉnh chủ trương và dự kiến chi phí thực hiện nhiệm vụ: Mua sắm trang thiết bị trường học trên địa bàn xã. Trong năm 2026, UBND xã đã phê duyệt điều chỉnh chủ trương mua sắm trang thiết bị trường học với kinh phí dự kiến hơn 2 tỷ đồng gồm: bàn ghế, máy tính xách tay, tivi và các thiết bị phục vụ hoạt động âm nhạc, thể chất.

“Chúng tôi cũng yêu cầu các trường xác định đúng nhu cầu trong công tác dạy và học, từ đó, tiếp nhận, quản lý và sử dụng thiết bị đúng mục đích, hiệu quả. Qua đó, từng bước tạo điều kiện để học sinh tiếp cận công nghệ, vận dụng kiến thức vào thực tế và phát triển khả năng sáng tạo ngay từ những cấp học đầu tiên” - ông Trần Văn Tú nhấn mạnh.

Những ý tưởng từ cánh tay robot mini hay thiết bị trộn màu ánh sáng cho thấy hứng thú tìm tòi, sáng tạo của học sinh và sự đồng hành của giáo viên. Nhưng để học sinh có cơ hội thực hành nhiều hơn, việc bổ sung thiết bị là cần thiết và cần bám sát nhu cầu thực tế của từng điểm trường. Qua đó, học sinh vùng xa có thêm điều kiện khám phá, thử nghiệm và sử dụng công nghệ phục vụ học tập.

Bích Nhàn