Tinh gọn trong sắp xếp mạng lưới trường nghề

Thành phố Đồng Nai đang bước vào giai đoạn phát triển bứt phá với sân bay, cảng biển và hàng loạt khu công nghiệp, kéo theo nhu cầu rất lớn về nhân lực, đặc biệt là nhân lực trình độ cao.

Để đáp ứng nhu cầu này trong những năm tới, UBND thành phố chỉ đạo Sở Nội vụ, Sở Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) sắp xếp lại mạng lưới các cơ sở đào tạo nghề công lập; đồng thời chuẩn bị nguồn lực tái thiết hệ thống này theo hướng tinh gọn, hiện đại và chất lượng.

Xưởng thực hành cánh tay robot tự động của Trường cao đẳng Công nghệ quốc tế Lilama 2.

Ða dạng nhưng phân tán và chồng chéo

Theo báo cáo của Sở Nội vụ, Đồng Nai đang trực tiếp quản lý 4 trường cao đẳng (CĐ), trung cấp nghề công lập với quy mô đào tạo tương đối lớn, gồm: Trường CĐ Kỹ thuật - Công nghệ Đồng Nai, Trường CĐ Bình Phước, Trường CĐ Y tế Đồng Nai và Trường trung cấp Văn hóa nghệ thuật Đồng Nai. Các cơ sở đào tạo này đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của xã hội nhưng chất lượng vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu sử dụng lao động của doanh nghiệp. Phần lớn các trường hiện chưa hoàn toàn tự chủ được kinh phí từ hoạt động đào tạo mà vẫn phụ thuộc vào ngân sách cấp hằng năm.

Bên cạnh đó, trên địa bàn thành phố còn có 4 trường cao đẳng công lập do các cơ quan Trung ương quản lý, gồm: Trường CĐ Cơ giới và Thủy lợi, Trường CĐ Mỹ thuật trang trí Đồng Nai, Trường CĐ Thống kê II (được chuyển đổi thành phân hiệu Trường đại học Tài chính - Marketing), Trường CĐ Công nghệ quốc tế Lilama 2 và 1 trường trung cấp trực thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Đáng lưu ý, đối với Trường CĐ Công nghệ quốc tế Lilama 2 (thuộc Bộ Công thương), Thủ tướng Chính phủ đã có chủ trương chuẩn bị bàn giao nguyên trạng về cho Đồng Nai tiếp nhận và quản lý.

Trong nhiều năm qua, thành phố đã nỗ lực sắp xếp, tinh gọn; một số trường nghề đã được giải thể, sáp nhập nhưng thực tế vẫn còn khá nhiều bất cập. Tuy giảm được đầu mối nhưng một đầu mối lại có nhiều cơ sở phân bố ở nhiều điểm khác nhau. Điển hình như Trường CĐ Kỹ thuật - Công nghệ Đồng Nai được hình thành sau sáp nhập Trường CĐ Công nghệ cao Đồng Nai và Trường CĐ Kỹ thuật Đồng Nai vào năm 2025. Tuy nhiên, sau khi sáp nhập và đổi tên, đơn vị này vẫn duy trì 3 cơ sở đào tạo cách biệt nằm ở các phường: Nhơn Trạch, Long Thành và Trấn Biên. Diện tích đất và cơ sở vật chất ở mỗi điểm trường này đều khá lớn nhưng chưa được khai thác phục vụ công tác đào tạo.

Hay như Trường CĐ Bình Phước cũng đang quản lý 4 cơ sở nhà đất phân tán. Việc đơn vị này cố gắng vận hành tới 28 mã ngành đào tạo riêng rẽ tại nhiều điểm trường khiến nguồn vốn đầu tư bị xé nhỏ, không thể tạo ra những xưởng thực hành đạt chuẩn công nghiệp hiện đại. Sự phân tán về cơ sở vật chất này chính là điểm nghẽn lớn, gây hạn chế trong đào tạo nguồn nhân lực và lãng phí nguồn lực của thành phố; trong khi đó, nguồn nhân lực chất lượng cao ở khu vực phía Bắc của thành phố vẫn còn thiếu. Mặt khác, thành phố cũng đã có chủ trương thu hút công nghiệp nặng về phía Bắc để tạo ra nhiều việc làm hơn cho người lao động.

Điểm yếu kìm hãm sự phát triển chung của toàn hệ thống các trường CĐ, trung cấp của thành phố hiện nay chính là cơ cấu ngành nghề đào tạo giữa các trường còn trùng lắp, chưa nhiều trường tạo ra được sự khác biệt về uy tín và chất lượng đào tạo. Phần lớn các trường chưa mạnh dạn thiết kế chương trình mới mà chủ yếu đào tạo “những gì mình có” thay vì “những gì doanh nghiệp cần”. Khi các cơ sở giáo dục nghề nghiệp không thể tự chủ tài chính sẽ dẫn tới thiếu nguồn lực để tái đầu tư vào các thiết bị công nghệ đào tạo mới. Nếu không có một cuộc tái cấu trúc đủ lớn và triệt để, hệ thống đào tạo này sẽ dần tụt hậu và không thể hoàn thành sứ mệnh cung ứng nhân lực tay nghề cao vốn đang rất “khát” trên thị trường.

Theo Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ GDĐT HOÀNG MINH SƠN, Đồng Nai hoàn toàn có dư địa đất đai và cơ sở để trở thành một trung tâm đào tạo nhân lực của khu vực phía Nam và cả nước khi hạ tầng đang rất phát triển; đặc biệt là hạ tầng giao thông kết nối chất lượng cao sẽ thu hút lượng lớn các doanh nghiệp công nghệ hiện đại. Khi hệ sinh thái liên kết “3 nhà” (Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp) được vận hành trơn tru, ngành nghề đào tạo phong phú, Đồng Nai sẽ không chỉ giải quyết được bài toán “khát” lao động mà còn vươn lên trở thành “thủ phủ công nghiệp tri thức”.

Xây dựng hệ sinh thái đào tạo

Để khắc phục triệt để những bất cập nêu trên, phương án sắp xếp lại các cơ sở đào tạo nghề công lập đang được UBND thành phố chỉ đạo xây dựng. Trong đó, Trường CĐ Bình Phước dự kiến sẽ có những thay đổi lớn; từng nhóm ngành của đơn vị này có thể sẽ được chuyển giao về các đơn vị có thế mạnh đào tạo tương đồng. Đối với 4 cơ sở nhà đất hiện hữu của trường, có thể tái cấu trúc thành các “trung tâm thực hành dùng chung”. Mô hình mở này không chỉ phục vụ sinh viên của nhiều trường nghề khác nhau mà còn có thể trực tiếp trở thành trạm kiểm định, nâng cao tay nghề cho công nhân tại các khu công nghiệp.

Theo Sở GDĐT, đơn vị đang hoàn thiện chiến lược đào tạo nghề chất lượng cao trong giai đoạn mới; trong đó, cần sớm hình thành hệ sinh thái đào tạo các ngành nghề mũi nhọn dựa trên trục chiến lược: hàng không, logistics, cơ khí chính xác, tự động hóa, vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dịch vụ du lịch và quản trị hiện đại. Hệ sinh thái đào tạo nghề này cũng gắn kết chặt chẽ với Cảng hàng không quốc tế (sân bay) Long Thành, Cảng Phước An, các khu công nghiệp thế hệ mới và các khu du lịch đẳng cấp sắp vận hành. Chính vì vậy, việc sắp xếp các cơ sở đào tạo nghề, đầu tư tái cấu trúc lại các ngành nghề đào tạo là rất cần thiết, đặc biệt là việc đưa các ngành mới vào đào tạo như: hàng không, vi mạch bán dẫn, AI. Đây là những ngành nghề cần nhiều điều kiện và sẽ có nhiều khó khăn khi đưa vào đào tạo nhưng cần có quyết tâm nếu muốn tạo đột phá.

Ông Nguyễn Khánh Cường, Hiệu trưởng Trường CĐ Công nghệ quốc tế Lilama 2 cho biết: Nhà trường đang trong quá trình chuyển giao từ Bộ Công thương về trực thuộc UBND thành phố Đồng Nai. Nhà trường được định hình để trở thành trung tâm đào tạo nhân lực phụ trợ hàng không và kỹ thuật công nghệ hàng đầu khu vực phía Nam. Vì vậy, thời gian qua, nhà trường đã chủ động ký kết hợp tác chiến lược với các đối tác lớn như: Hãng hàng không Vietjet Air, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam và các tổ chức đào tạo nghề quốc tế… Bên cạnh đó, nhà trường mong muốn được nâng cấp thành đại học nghề để có thể đào tạo kỹ sư thực hành chất lượng cao theo chuẩn quốc tế.

Theo các chuyên gia về lĩnh vực đào tạo nghề, sau khi mạng lưới đã được sắp xếp tinh gọn, thành phố cần thay đổi hoàn toàn tư duy quản lý ngân sách, chuyển từ phương thức “cấp kinh phí theo đầu người” sang cơ chế đấu thầu và đặt hàng đào tạo chuyên sâu. Ngân sách cần được phân bổ đúng trọng tâm theo từng nhóm ngành gắn chặt với nhu cầu sử dụng của địa phương. Khi các trường được đầu tư đúng tầm để hoạt động, chất lượng đào tạo nghề được nâng cao, tạo uy tín với người học và người sử dụng lao động, thì mức độ tự chủ tài chính sẽ tăng cao, giảm phụ thuộc vào ngân sách, đồng thời tạo thành một hệ sinh thái bền vững, chuyên nghiệp trong cung cấp nhân lực tay nghề cao.

Tác động sâu xa và nhân văn nhất của một hệ thống trường nghề có chất lượng đào tạo tốt chính là khả năng thay đổi cục diện phân luồng học sinh sau khi tốt nghiệp THCS và THPT. Việc sở hữu những trung tâm đào tạo hiện đại, bảo đảm việc làm và thu nhập cao sẽ góp phần xóa bỏ định kiến về việc học nghề trong xã hội. Đây cũng là đòn bẩy chiến lược để rút ngắn khoảng cách phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tạo sức hút lớn đối với học sinh có hoàn cảnh khó khăn ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số không có điều kiện bước vào giảng đường đại học.

Công Nghĩa