BHXH tự nguyện: Điểm tựa an sinh cho người lao động tự do

Với những người không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc như nông dân, tiểu thương, lao động tự do, người làm nghề thời vụ…, BHXH tự nguyện là giải pháp thiết thực để họ tích lũy thời gian đóng, tạo nguồn thu nhập ổn định khi về già.

Mở rộng diện bao phủ BHXH tự nguyện

Nhân viên BHXH Đồng Nai tuyên truyền chính sách BHXH tự nguyện với tiểu thương trên địa bàn thành phố. Ảnh: Mai Minh

Trong 9 tháng đầu năm 2026, toàn thành phố Đồng Nai đã phát triển mới gần 5,3 ngàn người tham gia BHXH tự nguyện, nâng tổng số người tham gia lên hơn 48 ngàn người.

Để mở rộng diện bao phủ, BHXH Đồng Nai đã phối hợp với chính quyền các xã, phường, Hội Nông dân, Hội Liên hiệp phụ nữ, Liên đoàn Lao động, Bưu điện, Ban Tuyên giáo, Thành đoàn Đồng Nai và các doanh nghiệp sử dụng lao động… tổ chức nhiều hội nghị tuyên truyền, tư vấn, đối thoại trực tiếp. Cán bộ BHXH còn đến các khu dân cư, chợ truyền thống, khu nhà trọ để giải thích chính sách, hướng dẫn người dân lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập và hoàn cảnh gia đình.

Ngoài ra, BHXH Đồng Nai còn tổ chức hàng trăm hội nghị tuyên truyền, phổ biến, tư vấn, đối thoại, tập huấn chính sách BHXH, BHYT hàng chục ngàn lượt người tham dự. Qua đó, giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi, trách nhiệm khi tham gia bảo hiểm, từng bước thay đổi nhận thức từ tâm lý trông chờ sang chủ động tích lũy cho tương lai.

Đáng chú ý, thành phố còn quan tâm hỗ trợ người dân tham gia BHXH tự nguyện từ ngân sách địa phương. Theo Nghị quyết số 20/2025/NQ-HĐND, đến hết tháng 8-2026, có 4.988 người thuộc lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở được hỗ trợ tham gia BHXH tự nguyện. Đây là chính sách thiết thực, góp phần giảm gánh nặng tài chính và tạo thêm động lực để người dân tham gia bảo hiểm lâu dài.

Một trong những lợi ích thiết thực nhất của BHXH tự nguyện là người tham gia có cơ hội được hưởng lương hưu hằng tháng khi đủ tuổi nghỉ hưu và có từ đủ 15 năm đóng BHXH trở lên theo quy định của Luật BHXH năm 2024. So với quy định trước đây yêu cầu tối thiểu 20 năm đóng BHXH, việc giảm thời gian đóng xuống còn 15 năm đã mở rộng cơ hội hưởng lương hưu cho nhiều người, nhất là những người bắt đầu tham gia khi đã lớn tuổi hoặc có thời gian đóng BHXH gián đoạn.

Khi được hưởng lương hưu, người tham gia có nguồn thu nhập ổn định hằng tháng. Mức lương hưu được điều chỉnh theo quy định của Nhà nước trong từng thời kỳ. Trường hợp người hưởng lương hưu qua đời, thân nhân còn được giải quyết chế độ tử tuất theo quy định.

Một điểm mới đáng chú ý của Luật BHXH năm 2024 là bổ sung chế độ trợ cấp thai sản đối với người tham gia BHXH tự nguyện. Theo đó, người có thời gian đóng BHXH tự nguyện hoặc kết hợp thời gian đóng BHXH bắt buộc và tự nguyện từ đủ 6 tháng trở lên trong 12 tháng trước khi sinh con, đáp ứng điều kiện luật định, được hưởng trợ cấp 2 triệu đồng cho mỗi con. Khoản trợ cấp này do ngân sách nhà nước bảo đảm, không làm tăng mức đóng của người tham gia.

Bên cạnh đó, người dân được chủ động lựa chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng và phương thức đóng hằng tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng một lần hoặc đóng một lần cho nhiều năm về sau theo quy định. Nhà nước cũng có chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện cho các nhóm đối tượng, giúp giảm chi phí tham gia.

Điều chỉnh mức đóng, hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện

Nhân viên BHXH Đồng Nai tuyên truyền chính sách BHXH tự nguyện với tiểu thương. Ảnh: Mai Minh

Từ ngày 1-1-2027, theo quy định chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2030 tại Nghị định số 351/2025/NĐ-CP của Chính phủ, mức chuẩn nghèo của khu vực nông thôn tăng từ 1,5 triệu đồng lên 2,2 triệu đồng/tháng. Vì vậy mức đóng BHXH tự nguyện tối thiểu và mức ngân sách Nhà nước hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện cũng tăng theo.

Theo quy định của Luật BHXH 2024, mức đóng BHXH tự nguyện hàng tháng bằng 22% mức thu nhập tháng do người tham gia BHXH tự nguyện lựa chọn. Mức thu nhập tháng do người tham gia BHXH tự nguyện lựa chọn thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu (lương cơ sở) tại thời điểm đóng.

Tính đến hết tháng 10-2026, toàn quốc có hơn 2,6 triệu người tham gia BHXH tự nguyện.

Căn cứ vào Nghị định số 351/2025/NĐ-CP ngày 30-12-2025 của Chính phủ, từ ngày 1-1-2027, mức đóng BHXH tự nguyện thấp nhất được tính như sau:

Mức đóng BHXH tự nguyện thấp nhất: 22% x 2,2 triệu đồng = 484 ngàn đồng/tháng, tăng 154 ngàn đồng/tháng so với mức đóng BHXH tự nguyện thấp nhất của năm 2026.

Tuy nhiên, người tham gia BHXH tự nguyện không phải đóng toàn bộ số tiền này. Nhóm đối tượng này được ngân sách Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo tỷ lệ % trên mức đóng BHXH tự nguyện thấp nhất như sau: Bằng 50% (242 ngàn đồng) đối với người tham gia thuộc hộ nghèo, người đang sinh sống tại xã đảo, đặc khu theo quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; bằng 40% (193,6 ngàn đồng) đối với người tham gia thuộc hộ cận nghèo; bằng 30% (145,2 ngàn đồng) đối với người tham gia là người dân tộc thiểu số; bằng 20% (96,8 ngàn đồng) đối với người tham gia khác.

Bên cạnh mức hỗ trợ chung của ngân sách Nhà nước, hiện nay, nhiều tỉnh, thành phố còn ban hành chính sách hỗ trợ thêm từ ngân sách địa phương để khuyến khích người dân tham gia BHXH tự nguyện. Vì vậy, mức tăng không nhiều so với mức đóng trước đây. Việc điều chỉnh mức đóng tăng cũng đồng nghĩa với mức hưởng lương hưu sau này của người tham gia cũng được tăng theo. Nhờ các chính sách hỗ trợ thêm của các tỉnh, thành phố, mức đóng mà người tham gia BHXH tự nguyện chỉ phải đóng phần tiền còn lại khá ít mỗi tháng nhưng họ vẫn được tích lũy thời gian đóng để đủ điều kiện hưởng lương hưu sau này.

Hạnh Dung