Ngày Thế giới không thuốc lá (31-5): Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo của thuốc lá thế hệ mới

Năm 2026, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) chọn chủ đề của Ngày Thế giới không thuốc lá là “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”.

Bệnh nhân bị bệnh tim mạch có tiền sử hút thuốc lá được điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai.

Chủ đề này nhằm gửi đi thông điệp mạnh mẽ về việc ngăn chặn các chiêu thức tiếp thị tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá đang hướng đến giới trẻ.

Những con số biết nói

Theo WHO, thuốc lá vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong trên toàn cầu. Sử dụng thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm, trong đó khoảng 1,6 triệu ca tử vong do hút thuốc thụ động (ngửi, hít phải khói thuốc lá). Không chỉ cướp đi sinh mạng của hàng triệu người, thuốc lá còn kéo theo gánh nặng kinh tế khổng lồ với chi phí chăm sóc y tế và tổn thất năng suất lao động lên tới 1,4 ngàn tỷ USD mỗi năm.

Tại Việt Nam, theo thống kê của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), cả nước hiện có hơn 15 triệu người hút thuốc lá và nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới. Mỗi năm, khoảng 103 ngàn người Việt Nam tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có 18,8 ngàn trường hợp do hút thuốc thụ động.

Một quảng cáo về thuốc lá điện tử đăng tải công khai trên mạng xã hội. Ảnh: MXH

Các chuyên gia y tế cảnh báo, sử dụng thuốc lá là nguyên nhân gây ra 28 nhóm bệnh nguy hiểm, trong đó phổ biến nhất là ung thư phổi, bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều rối loạn về sức khỏe sinh sản. Đặc biệt, người hút thuốc thụ động, nhất là phụ nữ và trẻ em, phải đối mặt với nguy cơ mắc bệnh nghiêm trọng dù không trực tiếp hút thuốc lá.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhiều lần nhấn mạnh: Điều đáng lo ngại hiện nay là các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như: thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang ngày càng phổ biến trong giới trẻ. Với thiết kế hiện đại, nhiều màu sắc bắt mắt, mùi vị hấp dẫn cùng những lời quảng cáo như: ít độc hại, thời thượng, các sản phẩm này đang tạo ra một lớp “vỏ bọc” nhằm thu hút, đánh lừa nhận thức của một bộ phận thanh, thiếu niên. Sự thật là thuốc lá điện tử không “ít độc hại” hơn thuốc lá truyền thống. Và một khi đã hút thuốc lá, nguy cơ lệ thuộc chất nicotine sẽ ngày càng gia tăng, kéo theo hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.

Xây dựng môi trường sống không khói thuốc

Tại Việt Nam, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá những năm qua đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Nhiều cơ quan, trường học, bệnh viện, nơi công cộng đã thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc, góp phần giảm đáng kể tình trạng phơi nhiễm khói thuốc thụ động trong gia đình và môi trường làm việc.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy “cuộc chiến” chống thuốc lá vẫn còn nhiều thách thức. Sự bùng nổ của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang đe dọa làm suy giảm những thành quả đã đạt được. Đáng chú ý, xu hướng trẻ hóa người sử dụng thuốc lá đang trở thành vấn đề đáng báo động.

Nicotine là chất gây nghiện mạnh, có khả năng tác động trực tiếp đến não bộ, đặc biệt nguy hiểm với thanh thiếu niên khi não bộ còn đang phát triển. Việc tiếp xúc sớm với chất nicotine không chỉ khiến người trẻ dễ nghiện thuốc lá mà còn làm gia tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần, giảm khả năng học tập và ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện.

Phó Giám đốc Sở Y tế Đồng Nai Lưu Văn Dũng cho hay: Sở Y tế thường xuyên phối hợp với các sở, ngành, địa phương tăng cường truyền thông về tác hại của thuốc lá. Đồng thời đề nghị các sở, ngành, địa phương đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào kế hoạch hoạt động hàng năm; đưa quy định không hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ; đưa quy định hạn chế hút thuốc lá trong đám cưới, đám tang, lễ hội vào hương ước cộng đồng dân cư. Đặc biệt, kết quả thực hiện công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá sẽ được xem là một tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu cơ quan, đơn vị và địa phương. Các cơ quan chức năng sẽ tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo quy định của pháp luật.

Dĩ nhiên, để bảo vệ thế hệ trẻ khỏi tác hại của thuốc lá, lãnh đạo Sở Y tế cho rằng: Cần có sự chung tay, đồng lòng của cả gia đình, nhà trường và toàn xã hội trong tuyên truyền, giáo dục các em. Phải làm sao để các em nhận thức rõ tác hại của việc hút thuốc lá, không đua đòi, chạy theo bạn bè hay bất kỳ “trend” (xu hướng) nào để chứng tỏ bản thân. Có như vậy mới góp phần xây dựng môi trường sống không khói thuốc và một thế hệ trẻ khỏe mạnh.

Hạnh Dung