Xây dựng gia đình văn hóa trong bối cảnh hội nhập

Phong trào xây dựng gia đình văn hóa (GĐVH) ở nước ta từ nhiều năm qua đã trở thành một phong trào quần chúng sâu rộng, lan tỏa khắp các địa phương, là tài sản văn hóa tinh thần đáng tự hào của nhân dân cả nước, đóng góp thiết thực vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Ở tỉnh Đồng Nai, phong trào xây dựng gia đình văn hóa (GĐVH) là một trong 12 chương trình kinh tế - xã hội thực hiện Nghị quyết Đại hội VII của Đảng Bộ tỉnh và cũng là "viên gạch nền" của cuộc vận động Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa. Dưới sự điều hành trực tiếp của Sở Văn hóa, thể thao và du lịch (VH-TT&DL), từ 2001 đến nay, trong bối cảnh đời sống xã hội chuyển biến sâu sắc, hoạt động xây dựng GĐVH vẫn được duy trì và có bước phát triển.

Nhà thiếu nhi Đồng Nai biểu diễn văn nghệ phục vụ Hội nghị tổng kết 10 năm phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa".

Nếu năm 2001 mới có 61,5% tổng số hộ được công nhận đạt chuẩn "Gia đình văn hóa" thì đến năm 2010, toàn tỉnh đã có trên 94% số hộ được công nhận đạt chuẩn GĐVH, nhiều địa phương đạt trên 95%. Sự lớn mạnh của phong trào không chỉ ở số lượng ngày càng nhiều các gia đình được công nhận đạt chuẩn GĐVH mà còn thể hiện qua các hoạt động quần chúng sôi nổi, như: phong trào "đền ơn đáp nghĩa", "lá lành đùm lá rách", xóa đói giảm nghèo... Mỗi năm toàn tỉnh có 20-25% gia đình nghèo được xóa nhà tạm, hàng ngàn hộ gia đình có người cao tuổi được địa phương chăm sóc, khám chữa bệnh miễn phí, xây nhà tình thương, tặng xe lăn... Hàng chục km đường giao thông nông thôn được người dân đóng góp "nhựa hóa". Quỹ hoạt động của Hội Người cao tuổi ở các huyện, thị, thành phố có từ vài chục tới hàng trăm triệu đồng. Nhiều gia đình trở thành gương sáng trong cộng đồng về phát triển kinh tế, nuôi dạy con tốt, đóng góp tích cực cho xã hội, như gia đình các ông bà: Phạm Văn Ngữ, Nguyễn Văn Hưng, Nguyễn Thị Nhung (huyện Thống Nhất); Thổ Bộng, Võ Văn Sang, Huỳnh Văn Long, Nguyễn Xuân Quang (huyện Xuân Lộc); Nguyễn Văn Có, Bùi Văn Kịch, Đặng Xuân Thị, Bùi Thị Dung (huyện Vĩnh Cửu); Hồ Ngọc Ba, Nguyễn Khắc Hòa (huyện Long Thành); Thổ Đực (thị xã Long Khánh), Lê Văn Viện (huyện Trảng Bom); Nguyễn Đình Điền, Hà Văn Bình (TP Biên Hòa)... Trẻ em trong tỉnh được chăm sóc về vật chất và tinh thần, quyền trẻ em ngày càng được chú trọng, tình trạng trẻ em lao động sớm, trẻ lang thang, vi phạm pháp luật... giảm đáng kể.

Sau khi Luật Phòng, chống bạo lực gia đình có hiệu lực thi hành, tỉnh đã nhanh chóng thành lập Ban chỉ đạo phòng, chống bạo lực gia đình các cấp, xây dựng kế hoạch hoạt động giai đoạn 2010-2015. Sở VH-TT&DL thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn, trình độ quản lý cho đội ngũ cán bộ làm công tác gia đình các cấp, đi sâu hướng dẫn kỹ năng tư vấn cộng đồng, kỹ năng hòa giải mâu thuẫn gia đình... cho thành viên Ban chỉ đạo phòng, chống bạo lực gia đình, Ban chủ nhiệm các CLB, cán bộ tổ hòa giải, trưởng ấp, khu phố. Nhóm phòng, chống bạo lực gia đình ở các địa phương đã ngăn chặn hàng trăm trường hợp phụ nữ và trẻ em bị ngược đãi, bạo hành. Tiêu biểu như các nhóm phòng, chống bạo lực gia đình xã Sông Trầu (huyện Trảng Bom), xã Phú Xuân (huyện Định Quán). Mô hình CLB gia đình phát triển bền vững được duy trì và ngày càng mở rộng về quy mô, đa dạng hóa các hình thức hoạt động.

Ngày hội Gia đình văn hóa huyện Trảng Bom.

Việc thực hiện nếp sống mới trong hoạt động cưới, tang, lễ hội có nhiều chuyển biến tích cực. Các huyện Long Thành, Tân Phú, Định Quán, Xuân Lộc... tập trung nhiều đồng bào dân tộc thiểu số trước đây thường tổ chức tang lễ rình rang nhiều ngày, ăn uống linh đình thì nay những biểu hiện ấy đã từng bước được khắc phục. Thị xã Long Khánh triển khai mô hình cưới văn minh, tiết kiệm, dựng thành dĩa VCD tuyên truyền rộng rãi trên địa bàn, được người dân ủng hộ. Công tác tuyên truyền giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của toàn xã hội trong thực hiện chính sách pháp luật về hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, tăng cường phòng ngừa, ngăn chặn sự xâm nhập tệ nạn xã hội, mại dâm, ma túy vào gia đình được các Sở ngành thực hiện hiệu quả. Hầu hết nam nữ thanh niên được tự do tìm hiểu, lựa chọn người yêu để xây dựng gia đình. Nhiều gia đình trẻ đã có ý thức thực hiện kế hoạch hóa gia đình, chi tiêu tiết kiệm, hợp lý, có chí hướng phát triển kinh tế gia đình, làm giàu chính đáng...

Phong trào xây dựng GĐVH đã đạt được những kết quả khả quan. Thế nhưng gia đình ở Đồng Nai vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức: tình trạng ly thân, ly dị, bạo lực gia đình, tệ nạn mại dâm, ma túy... giảm nhưng chưa bền vững; vấn nạn buôn bán, sử dụng chất ma túy còn phức tạp, hoạt động mại dâm trá hình vẫn đang tác động tiêu cực đến gia đình. Các mô hình về xây dựng gia đình, phòng, chống BLGĐ hoạt động chưa đồng đều, phụ thuộc nhiều vào trình độ chuyên môn, năng lực của đội ngũ cán bộ và nguồn kinh phí của địa phương. Sinh hoạt cưới tang trong cộng đồng vẫn tồn tại nhiều yếu tố tiêu cực. Gần đây, việc rải tiền thật trong các đám tang đã xuất hiện và đang có xu hướng lan rộng. Nhiều người trẻ chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc trang bị kiến thức hôn nhân - gia đình trước khi kết hôn. Các mô hình chăm sóc gia đình công nhân lao động ở khu vực thành thị còn nghèo nàn, đặc biệt là các hoạt động đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần. Con em trong các gia đình ở nhà trọ chưa được hưởng đầy đủ các quyền của trẻ em... Điều đó cho thấy, công tác xây dựng gia đình vẫn đang đứng trước những thử thách nặng nề, đòi hỏi không chỉ các ngành chức năng mà cả xã hội phải quan tâm .

Hoàng Ngọc Điệp