Tiềm năng ứng dụng năng lượng nguyên tử trong tương lai

Năng lượng nguyên tử (NLNT) là một trong những thành tựu khoa học và công nghệ quan trọng của nhân loại. NLNT được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực trong sản xuất và đời sống, như: y tế, công nghiệp, nông nghiệp và kiểm định chất lượng…

Học viên thực hành tại lớp bồi dưỡng về vi mạch bán dẫn do Sở Khoa học và Công nghệ Đồng Nai phối hợp với Viện Phát triển năng lực lãnh đạo (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức. Ảnh: C.T.V

Bên cạnh đó, NLNT còn là yếu tố quan trọng để hướng tới phát triển các ngành công nghiệp chiến lược về bán dẫn, công nghệ cao.

Ứng dụng trên nhiều lĩnh vực

Theo Sở Khoa học và Công nghệ, NLNT có phạm vi ứng dụng rất rộng và không chỉ giới hạn trong lĩnh vực năng lượng. Đối với Đồng Nai, việc phát triển, ứng dụng NLNT vì mục đích hòa bình có thể mang lại những giá trị thiết thực trong nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Trong y tế, các kỹ thuật bức xạ và đồng vị phóng xạ góp phần nâng cao năng lực chẩn đoán, điều trị, đặc biệt là trong y học hạt nhân và xạ trị. Trong công nghiệp, các kỹ thuật bức xạ, kiểm tra không phá hủy có thể phục vụ kiểm soát chất lượng, cơ khí chế tạo, công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn và các ngành có yêu cầu kỹ thuật cao.

Luật NLNT (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1-1-2026. Luật quy định các tiêu chuẩn an toàn và cấp phép nghiêm ngặt, phù hợp với hướng dẫn của Cơ quan NLNT quốc tế (IAEA). Ðiều này góp phần tạo hành lang pháp lý vững chắc, đồng bộ, phù hợp với chuẩn mực quốc tế, là điều kiện tiên quyết cho một giai đoạn phát triển mới của ứng dụng NLNT vì hòa bình.

Trong nông nghiệp và logistics, công nghệ chiếu xạ có thể hỗ trợ bảo quản, kiểm dịch nông sản, nâng cao chất lượng hàng hóa, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường; đây là lĩnh vực Đồng Nai có nhiều điều kiện thuận lợi khi gắn với hệ thống logistics và Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Trong tài nguyên và môi trường, kỹ thuật hạt nhân và đồng vị có thể được ứng dụng trong quan trắc, đánh giá tài nguyên, kiểm soát ô nhiễm. Đồng thời mạng lưới quan trắc phóng xạ góp phần tăng cường năng lực cảnh báo và bảo vệ môi trường.

Thành ủy viên, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Phạm Văn Trinh chia sẻ: Việc hình thành và phát triển các hoạt động nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng công nghệ hạt nhân sẽ góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường tiềm lực khoa học, công nghệ và tạo thêm động lực cho quá trình phát triển công nghiệp công nghệ cao, tăng trưởng xanh và bền vững của Đồng Nai.

Anh Nguyễn Đức Hòa (ở khu phố Hàng Gòn, phường Hàng Gòn) cho biết: “Thông qua việc tham dự các hoạt động tuyên truyền về NLNT được tổ chức ở địa phương và được nghe các chuyên gia, nhà khoa học chia sẻ thông tin, phổ biến kiến thức về NLNT, tôi biết được thêm nhiều thông tin về lợi ích của lĩnh vực này trong khoa học, đời sống. Tôi mong thời gian tới, sở, ngành, địa phương sẽ tổ chức nhiều hoạt động thông tin, tuyên truyền về lĩnh vực này nhiều hơn với các nội dung cụ thể, hình thức đa dạng, trực quan đến người dân hiểu rõ thêm lợi ích của NLNT vì mục đích hòa bình, các hình thức đảm bảo an toàn bức xạ…”.

Mở ra nhiều tiềm lực phát triển mới

Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh và áp lực giảm phát thải ngày càng gia tăng, NLNT được xem là lựa chọn chiến lược dài hạn. Theo nhiều chuyên gia, NLNT được xem như một phần quan trọng của quá trình chuyển đổi năng lượng, nhờ khả năng cung cấp nguồn điện ổn định với lượng phát thải carbon rất thấp. Việc phát triển NLNT, điện hạt nhân không chỉ giúp bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn tạo ra tiềm lực mới cho ngành công nghiệp trong nước.

Các học viên thực hành sử dụng đồ bảo hộ tại một khóa đào tạo kiến thức cơ bản về an toàn bức xạ. Ảnh: Thanh Cảnh

Tại Đồng Nai, UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 118/KH-UBND về việc triển khai thực hiện Chiến lược phát triển, ứng dụng NLNT vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 trên địa bàn thành phố Đồng Nai. Kế hoạch đề ra các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm như: hoàn thiện thể chế và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, tăng cường kiểm soát an toàn bức xạ và bảo vệ môi trường, thúc đẩy ứng dụng NLNT trong các ngành…

Mục tiêu đến năm 2035, thành phố định hướng phát triển, nâng cao hiệu quả ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong y tế, công nghiệp, nông nghiệp, tài nguyên và môi trường; phát triển các cơ sở chiếu xạ gắn với hệ thống logistics; ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong chọn tạo giống cây trồng; tăng cường hệ thống quan trắc phóng xạ môi trường, kết nối và chia sẻ dữ liệu với các nền tảng số có liên quan. Đồng thời chú trọng đào tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao…

PGS.TS Trần Thiện Thanh, Phó Trưởng khoa Vật lý - Vật lý kỹ thuật, Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) nhận định: Đồng Nai có vị trí chiến lược quan trọng và nhiều lợi thế, tiềm năng để ứng dụng, phát triển NLNT vì mục đích hòa bình, trong đó có các lĩnh vực về phát triển công nghệ cao, vi mạch, bán dẫn… Do đó, địa phương cần tăng cường phối hợp với các viện nghiên cứu, trường đại học, các đơn vị, trung tâm đào tạo về công nghệ hạt nhân ở khu vực phía Nam nói riêng và trên cả nước nói chung để thúc đẩy liên kết, đào tạo nguồn nhân lực, cũng như nâng cao hiệu quả nghiên cứu, ứng dụng đối với lĩnh vực này trong tương lai.

Lam Phương