Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân:
Giáo dục đại học, còn nhiều việc phải làm

Giáo dục đại học Việt Nam hiện nay như thế nào và giải pháp nào để nâng cao chất lượng bậc học này là nội dung trao đổi giữa phóng viên báo Đồng Nai với Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân nhân hội nghị toàn quốc các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập vừa được tổ chức tại Đồng Nai.

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân

Giáo dục đại học Việt Nam hiện nay như thế nào và giải pháp nào để nâng cao chất lượng bậc học này là nội dung trao đổi giữa phóng viên báo Đồng Nai với Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân nhân hội nghị toàn quốc các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập vừa được tổ chức tại Đồng Nai. Bộ trưởng cho rằng:

- Có lẽ ai cũng hiểu và có đáp án cho câu hỏi này. Tuy nhiên, có một nhân tố quan trọng đóng góp cho chất lượng giáo dục nước ta nhưng chưa được đánh giá và đầu tư đúng mức. Đó chính là hệ thống giáo dục của ta chưa tạo được điều kiện để người thầy có một môi trường làm việc tốt. Thực tế hiện nay thầy trò người Việt gặp nhau để dạy và học trên đất nước bạn không còn là chuyện hiếm. Điều này tưởng là nghịch lý nhưng quả thật giáo viên người Việt làm thuê và du học sinh Việt Nam ngày một nhiều ở các nước. Bản thân tôi cũng đã thấy giáo dục nói chung và giáo dục đại học ở nước ta nói riêng còn nhiều việc phải làm.

- Nhà trường là nơi đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước, vì vậy bản thân những người giảng dạy phải có năng lực, tài năng thực sự, còn những người đi học phải có dấu hiệu trở thành người có năng lực, tài năng. Điều đó không phải được thực hiện trên cơ sở ý nguyện tốt đẹp của một cá nhân nào mà phải thành cơ chế, chính sách tác động đến sự vận hành của nhà trường đại học. Nói cách khác, chất lượng của việc đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, tài năng ở trường đại học phụ thuộc vào 3 yếu tố: sinh viên, giảng viên và cơ chế vận hành của nhà trường. Để tác động đến toàn bộ các khâu của tiến trình đào tạo đại học, tôi cho rằng trong điều kiện hiện nay cần mở rộng cửa nhà trường để thu hút vào đó những tinh hoa, tạo thành sức sống nội tại của nó.

- Tôi cho rằng, ở đầu vào của giáo dục đại học rõ ràng là có vấn đề. Công tác tuyển sinh hiện đang đặt ra nhiều vấn đề nhức nhối, gây tranh cãi trong xã hội. Tuyển sinh dù thực hiện theo phương pháp nào mà không chọn được những người giỏi trong số dự thi thì cũng xem như không thành công. Xã hội thiếu tin tưởng ở công tác tuyển sinh không hẳn vì sợ tốn kém mà vì sợ bất công. So với những năm trước, khoảng cách giữa điểm chuẩn và điểm ưu tiên đã thu hẹp đáng kể. Xét cho cùng, học tập là quyền lợi chung của mọi công dân, chính sách ưu tiên chỉ có ý nghĩa khi nó kích thích sự nỗ lực, phấn đấu ở những người có hoàn cảnh khó khăn và sẽ phản tác dụng khi nó tạo ra sự chênh lệch quá đáng giữa những người trẻ cùng một thế hệ. Đối với người giảng dạy, dù ngày nay chúng ta quan niệm lấy người học làm trung tâm thì vấn đề chất lượng đào tạo vẫn liên quan mật thiết đến số lượng và chất lượng giảng viên.

- Giáo dục đại học ở nước ta đang phấn đấu xây dựng một đội ngũ giảng viên để nâng cao tỉ lệ thầy giáo số lượng sinh viên. Tuy nhiên, chất lượng đào tạo không nhất thiết và cũng không hoàn toàn phụ thuộc vào tỉ lệ đó. Ở một số môn học, nghe giảng với một giáo sư giỏi trong một giảng đường lớn sẽ thu nhận nhiều hơn là với một giảng viên không có kinh nghiệm trong một phòng học nhỏ. Chúng ta cần có nhiều giảng viên giảng bài và hướng dẫn thực tập cho sinh viên, nhưng cũng cần tập cho sinh viên thói quen tự học, nhất là trong điều kiện chúng ta đang từng bước áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy. Tỉ lệ thầy giáo trên sinh viên thấp ở một số trường đại học hiện nay quả là một điều đáng lo. Nhưng còn đáng lo hơn nữa là việc tuyển dụng giảng viên không đúng tiêu chuẩn cả về tài và đức. Những người không xứng đáng đã chiếm được chỗ ngồi trong đại học, thì đến một lúc nào đó, họ sẽ tuyển chọn những người khác theo hình ảnh của họ.

Ngoài ra là chuyện cơ chế, chính sách. Việc một số trường có mời chuyên gia Việt kiều hay người nước ngoài tham gia công tác đào tạo là điều hợp lý. Tuy nhiên, những chuyên gia giỏi trong nước hiện nay vẫn chưa được tận dụng để đào tạo nhân lực, nhân tài cho đất nước. Các trường đại học chưa chủ động liên kết để sử dụng và chia sẻ tài năng của nhau. Đó quả là một lãng phí lớn. Một số người rất giỏi khi đầu quân về các viện chỉ làm công tác nghiên cứu khoa học chứ không có cơ hội và cũng không được mời giảng dạy do chúng ta thiếu cơ chế phối hợp để những nhà khoa học giỏi, có khả năng sư phạm có điều kiện truyền thụ kiến thức và kinh nghiệm cho sinh viên. Bên cạnh đó, là công tác tổ chức tuyển chọn một cách khách quan, công khai những người có năng lực và có đạo đức vào làm công tác giảng dạy ở các trường đại học. Lâu nay, việc nhận người vào công tác ở các trường đại học chỉ thực hiện trong nội bộ nhà trường, theo sự giới thiệu của những người quen biết... chứ ít khi thấy thông báo rộng rãi nhu cầu nhân sự để nhà khoa học, nhà giáo ở các nơi, các địa phương dự tuyển. Hội đồng tuyển chọn cũng cần phải là những nhà giáo có uy tín, có trình độ và công tâm để tuyển chọn đúng người tài giỏi. Việc quan trọng là, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các trường đại học và viện nghiên cứu. Sinh viên phải được thừa hưởng các kết quả nghiên cứu ở viện, được phép sử dụng các phương tiện nghiên cứu, phòng thí nghiệm... Để làm được điều này, Bộ sẽ có giải pháp tác động đối với nhiều phía. Hàng năm, cần tuyển chọn sinh viên giỏi vừa tốt nghiệp, cán bộ trẻ có năng lực đưa đi đào tạo. Điều này các trường đã thực hiện và sẽ tiếp tục được đẩy mạnh để có lực lượng kế thừa. Việc mời gọi các chuyên gia giỏi trong và ngoài nước tham gia giảng dạy cần tiếp tục khuyến khích, quan trọng là mời đúng người, đúng việc để mang lại hiệu quả thật sự. Có làm được những điều trên, giáo dục Việt Nam mới mong có sự thay đổi.