Môi trường sống đang bị hủy hoại
Kỳ 1: Sống giữa "thời" ô nhiễm

Ô nhiễm dưới sông, trong suối, trên không trung và từ thành thị đến nông thôn... chỗ nào cũng có. Người dân không thể chịu nổi khi môi trường sống bị ô nhiễm nghiêm trọng nên đã có những phản ứng gay gắt. Thế nhưng, các giải pháp để bảo vệ môi trường sống của cơ quan chức năng vẫn còn... xa lắm.

Ô nhiễm dưới sông, trong suối, trên không trung và từ thành thị đến nông thôn... chỗ nào cũng có. Người dân không thể chịu nổi khi môi trường sống bị ô nhiễm nghiêm trọng nên đã có những phản ứng gay gắt. Thế nhưng, các giải pháp để bảo vệ môi trường sống của cơ quan chức năng vẫn còn... xa lắm.

Cá bè chết, mùi hôi quanh năm, nắng bụi và mưa thì làm chết cây cối... là thực trạng thường mà người dân ở TP.Biên Hòa và huyện Nhơn Trạch đã gánh chịu suốt tháng này qua năm kia.

* Cá nuôi bè sẽ tiếp tục chết...

54 tấn cá nuôi ở làng bè Tân Mai (TP.Biên Hòa) chết trong tháng 6 vừa qua là do nước sông Đồng Nai bị ô nhiễm từ nước thải công nghiệp và sinh hoạt không qua xử lý. Ông Lê Viết Hưng, Giám đốc Sở Tài nguyên - môi trường (TN-MT) cho biết, mỗi ngày 103 doanh nghiệp ở khu công nghiệp (KCN) Biên Hòa 1 (gần làng bè Tân Mai) có 6.500m3 nước thải thì Công ty Sonadezi chỉ thu gom 500m3, số còn lại được các doanh nghiệp tự xử lý cục bộ rồi thải ra sông. Bên cạnh đó, mỗi ngày Nhà máy giấy Tân Mai (đã có phương án di dời) cũng thải ra dòng sông này 4.500m3 nước xử lý chưa đạt tiêu chuẩn. Nước thải sinh hoạt trong TP.Biên Hòa không có hệ thống thu gom, xử lý cũng xả trực tiếp ra các con suối, rồi đổ ra sông. Người dân làng bè Tân Mai thì thải trực tiếp ra sông nước cùng chất thải sinh hoạt và thức ăn cho cá... Các nguồn ô nhiễm này đã gây ra tình trạng nguồn nước sông thiếu lượng ôxy cho cá hô hấp nên dẫn đến cá chết hàng loạt. Cũng cần nói thêm, điểm nuôi cá bè này cách không xa Nhà máy nước Biên Hòa trong điều kiện thủy triều lên xuống mỗi ngày.

Cá nuôi ở làng bè Tân Mai chết hàng loạt vào đầu mùa mưa này.(Ảnh: D.Trường)

Thế nhưng việc xả thải như thế là quanh năm, nhưng tại sao cá nuôi bè chỉ chết theo"chu kỳ"? Ông Lê Viết Hưng cho biết, mỗi năm cá nuôi trên làng bè Tân Mai thường chết hàng loạt ở hai thời điểm là đầu mùa mưa và giáp Tết. Theo Chi cục bảo vệ môi trường Đồng Nai, sở dĩ cá chết vào đầu mùa mưa vì sau những tháng mùa khô lượng chất độc tích tụ trong các khu dân cư được nước mưa cuốn trôi xuống suối và đổ ra sông. Với lượng lớn chất độc tăng đột biến như thế thì cá nuôi bè sẽ không chịu nổi (thiếu ôxy trầm trọng) nên chết hàng loạt. Tương tự, vào dịp giáp Tết âm lịch, các nhà máy đồng loạt làm vệ sinh và lượng nước, rác thải nguy hại đổ trực tiếp ra sông cũng làm cá chết. Vì vậy, Giám đốc Sở TN-MT dự báo, cá nuôi bè ở Tân Mai sẽ còn chết dài dài khi mà còn lâu các nhà máy ở KCN Biên Hòa 1 mới di dời, hệ thống thu gom và xử lý nước thải đô thị của TP.Biên Hòa thì chưa biết đến bao giờ khởi công...

Song, có một lý do khác làm cá chết là "lỗi" của chính những người dân làng bè. Theo ông Trần Văn Hiến, Phó chủ tịch UBND TP.Biên Hòa, làng bè Tân Mai hiện có 650 bè, vượt mức cho phép đến 400 bè và đều không nuôi dãn cách như quy định mà kết dính nên hễ có sự cố là cá chết hàng loạt.

* Sống không yên

Cũng tại TP.Biên Hòa, người dân ở một số khu phố thuộc phường Trảng Dài không biết phải gánh chịu ô nhiễm đến bao giờ khi mà mùi hôi và nước bẩn từ bãi rác, doanh nghiệp xử lý rác thải sinh hoạt tại địa phương cứ "ngự trị".

Lượng rác thải sinh hoạt trong TP.Biên Hòa mỗi ngày phát sinh từ 400-450 tấn. Thời gian đầu, Công ty dịch vụ môi trường đô thị Biên Hòa làm nhiệm vụ thu gom rồi đem về chôn lấp hoặc đốt tại bãi rác Trảng Dài. Đến năm 2008, Công ty Vũ Nhật Hồng hợp đồng thu gom, xử lý và chế biến phân vi sinh từ lượng rác này. Tuy nhiên, trong quá trình thu gom, xử lý Công ty Vũ Nhật Hồng không làm đúng quy định, để 60 ngàn tấn rác nằm lộ thiên nhiều tháng liền bốc mùi hôi thối kinh khủng và nước từ rác thải đổ tràn ra nhà dân. Vì vậy, nhiều lần người dân đã kéo đến cổng công ty này phản đối, không cho xe vào ra hoạt động. Bà con cũng đã làm đơn khiếu nại gửi đi khắp nơi. Trước áp lực của người dân, nên vào tháng 4-2009, công ty này đã phải sang lại quyền thu gom, xử lý rác cho Công ty Đồng Xanh.

Tuy nhiên, đã hơn 1 năm qua đi, Công ty Đồng Xanh vẫn chưa đi vào hoạt động vì đang "gia cố" các công đoạn xử lý rác để hạn chế tối đa phát sinh mùi hôi và nước thải ra khu dân cư. Vì vậy, nhiệm vụ thu gom rác sinh hoạt trong thành phố hiện nay vẫn do Công ty dịch vụ môi trường đô thị Biên Hòa thực hiện. Theo ông Lê Viết Hưng, hiện nay do lượng rác ở bãi Trảng Dài vẫn chỉ đốt và chôn lấp đơn thuần nên không tránh khỏi mùi hôi thối. Tức là người dân còn phải gánh chịu cảnh ô nhiễm đó dài dài.

Bãi rác ở phường Trảng Dài vẫn gây mùi hôi thối nghiêm trọng.

Còn người dân ở ấp Bến Cam, xã Phước Thiền (huyện Nhơn Trạch) thì luôn sống không yên bởi Công ty sản xuất gạch men Kim Phong. Trụ sở công ty này nằm trên một quả đồi còn khu dân cư Bến Cam nằm ở bên dưới. Chuyện đó sẽ chẳng liên quan gì nếu như công ty làm đúng quy định bảo vệ môi trường. Từ gần 10 năm qua, công ty này cứ để cho bụi đất trên đường vận chuyển ra vào công ty và bụi từ kho, bãi chứa nguyên liệu (đất, cao lanh...) phát tán; xử lý khí thải phát sinh từ các lò sấy và lò nung không đạt tiêu chuẩn quy định. Vì vậy, vào mùa nắng hễ có gió thì toàn bộ bụi từ công ty đổ ập xuống khu dân cư. Còn mùa mưa, nước mưa cuốn các chất nguy hại từ công ty đổ vào khu dân cư dẫn đến cây cối chết hàng loạt hoặc không ra hoa kết trái.

Từ năm 2004 đến nay, Thanh tra Sở TN-MT đã 8 lần xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty Kim Phong và yêu cầu phải khắc phục việc ô nhiễm; thu gom và xử lý nước thải phát sinh đạt tiêu chuẩn quy định; có biện pháp ngăn nước mưa, tránh tình trạng nước mưa chảy tràn qua khu dân cư. Tuy nhiên, tình hình vẫn không có nhiều chuyển biến. Vì vậy, mới đây các ngành chức năng đã tổ chức cho người dân địa phương đối thoại với lãnh đạo Công ty Kim Phong. Tại buổi đối thoại, đại diện công ty hứa sẽ khắc phục trong thời hạn 1 năm. Người dân đã chấp nhận lời hứa này với điều kiện nếu công ty không khắc phục đúng cam kết thì phải bị đình chỉ hoạt động hoặc di dời đi nơi khác.

Trường Quân