"Cuộc chiến" xe buýt
Kỳ 1: Con cưng nên hư?

Đọc mấy dòng giới thiệu trên số Báo Đồng Nai cuối tuần qua, từ những người có trách nhiệm ở ngành giao thông - vận tải (GT-VT) đến các tài xế, tiếp viên và hành khách đều cho rằng rất chính xác: "Cuộc chiến" xe buýt đã đến hồi quyết liệt. Hiện nay, những người quản lý, điều hành, kiểm soát loại phương tiện này giải quyết không xuể các tranh chấp phát sinh và liên tục bị đe dọa, đối mặt với hiểm nguy. Trong tình hình này, rất cần một trật tự "văn hóa xe buýt" được thiết lập.

Đọc mấy dòng giới thiệu trên số Báo Đồng Nai cuối tuần qua, từ những người có trách nhiệm ở ngành giao thông - vận tải (GT-VT) đến các tài xế, tiếp viên và hành khách đều cho rằng rất chính xác: "Cuộc chiến" xe buýt đã đến hồi quyết liệt. Hiện nay, những người quản lý, điều hành, kiểm soát loại phương tiện này giải quyết không xuể các tranh chấp phát sinh và liên tục bị đe dọa, đối mặt với hiểm nguy. Trong tình hình này, rất cần một trật tự "văn hóa xe buýt" được thiết lập.

Người dân đi xe buýt ngày càng đông.

"Tôi dám chắc, nếu có cuộc thi "Chính quyền đồng hành cùng doanh nghiệp" thì chúng tôi đạt điểm 10" - bà Thái Thị Ty, Giám đốc Trung tâm quản lý, điều hành vận tải hành khách công cộng (gọi tắt là Trung tâm điều hành, thuộc Sở GT-VT) khẳng định chắc nịch như vậy. Trong khi đó, các doanh nghiệp, chủ phương tiện kinh doanh vận tải thì... chưa chịu đồng hành.

* Đồng hành

Phó giám đốc Sở GT-VT Trần Văn Quan nhớ lại: "Sau một thời gian dài chuẩn bị, tháng 2-2005, UBND tỉnh quyết định giao cho Sở GT-VT tổ chức hệ thống xe buýt có trợ giá. Chuyện tưởng dễ ấy đã cho chúng tôi bài học về sự quyết tâm, công tác quản lý điều hành và đặc biệt là đồng hành cùng doanh nghiệp để phục vụ nhân dân". Nói như vậy là bởi, khi tỉnh có chủ trương, lãnh đạo Sở này phải đến từng doanh nghiệp vận tải trong và ngoài tỉnh năn nỉ họ tham gia nhưng hầu hết đều từ chối. Hồi ấy, chỉ có Công ty Đông Nam là doanh nghiệp trong tỉnh và Công ty Phương Trinh đến từ TP.Hồ Chí Minh nhận mở các tuyến buýt ở TP.Biên Hòa.

Thời gian đầu, 2 doanh nghiệp vận tải này cũng "sống dở chết dở" vì người dân chưa có thói quen đi xe buýt. Vì vậy, việc kêu gọi các doanh nghiệp vận tải tham gia mở rộng địa bàn hoạt động là rất khó. Cho nên, Trung tâm điều hành gần như phải làm thay doanh nghiệp mà không vụ lợi từ lo giấy phép mở tuyến, trạm dừng đến chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, giấy tờ cần thiết cho xe buýt hoạt động.

Nhưng không ai có thể ngờ, chỉ một năm sau, xe buýt trở nên phổ biến và việc kinh doanh bắt đầu có lãi. Xe buýt không chỉ hoạt động trong TP.Biên Hòa mà đã mở rộng ra các huyện Long Thành, Nhơn Trạch, Vĩnh Cửu, Trảng Bom, Thống Nhất... Nhưng xe buýt ở Đồng Nai phát triển mạnh nhất vào năm 2007. Ở những vùng tưởng không có khách như: Cẩm Mỹ, Tân Phú, Xuân Lộc và cả các điểm xã vùng sâu như: Cây Gáo (huyện Trảng Bom), Bình Sơn (huyện Long Thành), Long Giao (huyện Cẩm Mỹ), Phú Túc (huyện Định Quán)... hóa ra lại đông khách không thua gì ở những đô thị, khu có đông công nhân. Mà phần lớn những tuyến buýt ra đời sau đều không có trợ giá. Song, "cú hích" mạnh nhất của xe buýt ở Đồng Nai là việc mở tuyến số 11 đi từ ngã tư Vũng Tàu (TP.Biên Hòa) theo quốc lộ 51 đến TP.Vũng tàu. Tuyến buýt này vừa ra đời đã thu hút được rất đông khách và được coi là có hiệu quả nhất hiện nay.

Hiện tại, toàn tỉnh có 23 tuyến buýt với trên 300 xe đăng ký hoạt động. Hiện các tuyến buýt đã phủ kín hầu khắp các địa bàn trong tỉnh và một số tỉnh, thành lân cận. Chưa dừng lại ở đó, Sở GT-VT đang xúc tiến đàm phán với các Sở GT-VT Bình Thuận và Lâm Đồng để mở tuyến từ Đồng Nai nối đến các địa phương này. Phó giám đốc Trần Văn Quan bộc bạch: "4 năm trước, đích thân tôi phải đi năn nỉ từng doanh nghiệp. Còn bây giờ, chúng tôi đang tính đến chuyện mở ra nhiều tuyến, mở rộng địa bàn hoạt động để các doanh nghiệp khỏi phải năn nỉ, xin xỏ hoặc tranh giành tuyến".

* Vi phạm khá phổ biến

Đáng lẽ được khuyến khích và tạo nhiều điều kiện như thế, các doanh nghiệp phải trân trọng và cùng nhau xây dựng thương hiệu buýt Đồng Nai, thương hiệu cho từng doanh nghiệp và phục vụ hành khách tốt nhất, thì không ít người làm ngược lại. Điều đáng buồn hơn, không phải các doanh nghiệp đến từ TP.Hồ Chí Minh mà chính những "con cưng" là một số thành viên của các doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) vận tải trong tỉnh có tham gia xe buýt lại "quậy" nhiều nhất.

Đội kiểm tra đang kiểm soát vé trên xe buýt.

Có gần 20 doanh nghiệp đang tham gia vận tải bằng phương tiện xe buýt đang hoạt động trên địa bàn Đồng Nai. Trong số đó, hơn phân nửa là "công dân" Đồng Nai và phần nhiều là các HTX. Do cung cách tổ chức sản xuất, kinh doanh đơn giản, quản lý xã viên thiếu chặt chẽ, ban chủ nhiệm thiếu kinh nghiệm, chuyên môn và cả điều hành vận tải công cộng bằng xe buýt nên đã phát sinh hàng loạt những tồn tại, bất cập. Mặt khác, nhu cầu của hành khách phần lớn đi đến TP.Biên Hòa và TP.Hồ Chí Minh. Nhưng do đặc thù của địa bàn và sự phân bố trục giao thông, nên từ các địa phương trong tỉnh về 2 trung tâm thành phố lớn này đều đi qua quốc lộ 20, quốc lộ 51 và quốc lộ 1A. Vì vậy, việc trùng lắp tuyến là không tránh khỏi. Từ đây, nhiều tranh chấp, mâu thuẫn phát sinh.

Đội trưởng đội kiểm tra xe buýt (thuộc Trung tâm điều hành) Trương Xuân Hồng cho biết, vi phạm các quy định vận tải hành khách công cộng của xe buýt diễn ra khá phổ biến và nghiêm trọng. Năm 2008 có đến 2.068 trường hợp vi phạm, tăng hơn năm 2007 đến 905 trường hợp. Phổ biến nhất là tình trạng xe buýt bỏ tài, bỏ chuyến, không xé vé, thu tiền quá giá quy định, thái độ và tác phong phục vụ của tài xế và nhân viên kém cỏi... Nhưng quan ngại nhất hiện nay là tình trạng tranh giành khách của các xe buýt với nhau và giữa xe buýt với xe đò, xe buýt thật với xe buýt giả, xe dù. Việc tranh giành này đã gây ra hàng loạt hệ lụy xấu, mà hậu quả cuối cùng là hành khách, người dân lãnh đủ.

Năm 2008, xe buýt gây ra 10 vụ tai nạn giao thông, trong đó có 5 vụ nghiêm trọng làm chết 5 người. Rồi tình trạng chạy rà rút, tranh giành khách giữa các xe buýt đã dẫn đến nhiều vụ tai nạn và xô xát. Điển hình là vụ tranh giành khách vào giữa năm 2008 đã dẫn đến hậu quả là tiếp viên tuyến 9 dùng dao dâm trọng thương lái xe tuyến số 1. Lực lượng làm nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát xe buýt thì liên tục bị đe dọa, hành hung. Bà Thái Thị Ty cho biết, đội kiểm tra của Trung tâm thường xuyên bị xúc phạm, bị đánh hoặc xô đẩy xuống xe và bị đe dọa sẽ "luộc"...

Ngoài ý thức, trách nhiệm của các nhân viên, tài xế, chủ xe, những bất cập và tồn tại dẫn đến tranh chấp quyết liệt của các xe buýt có phải do việc phân tuyến chưa phù hợp, lực lượng chức năng chưa quyết liệt trong tuần tra, kiểm soát và xử lý hay vì lý do nào khác?

Mạnh Quân

KỲ 2: "Chiến đấu" trên từng cây số