Sau tái định cư, người dân sẽ sống ra sao?
Bài 1: Hiện tại thì ổn, tương lai chưa biết ra sao

Những năm qua, Đảng bộ, chính quyền các cấp trong tỉnh đã có nhiều cố gắng triển khai thực hiện việc tái định cư cho người dân bị thu hồi đất như xây dựng cơ sở hạ tầng, nhà cửa khang trang. Song, khi đến nơi ở mới, bà con đã mất đi những điều kiện làm ăn trước đây, trong khi ngành nghề mới chưa có hoặc chủ yếu là làm nghề tự do. Và trên thực tế, không ít trường hợp sau khi được bồi thường giá trị đất, đã sử dụng tiền không đúng mục đích, ít quan tâm đầu tư làm ăn để tăng thu nhập. Với tình hình này, vài năm nữa số bà con ấy sẽ sống ra sao?

Những năm qua, Đảng bộ, chính quyền các cấp trong tỉnh đã có nhiều cố gắng triển khai thực hiện việc tái định cư cho người dân bị thu hồi đất như xây dựng cơ sở hạ tầng, nhà cửa khang trang. Song, khi đến nơi ở mới, bà con đã mất đi những điều kiện làm ăn trước đây, trong khi ngành nghề mới chưa có hoặc chủ yếu là làm nghề tự do. Và trên thực tế, không ít trường hợp sau khi được bồi thường giá trị đất, đã sử dụng tiền không đúng mục đích, ít quan tâm đầu tư làm ăn để tăng thu nhập. Với tình hình này, vài năm nữa số bà con ấy sẽ sống ra sao?

Sau khi bị thu hồi đất một số hộ còn có điều kiện kinh doanh nhà trọ.

* Nhìn từ huyện Nhơn Trạch

Xã Hiệp Phước (huyện Nhơn Trạch) hiện có trên 60% diện tích đất đã và đang nằm trong các dự án phát triển công nghiệp và đô thị. Điều đó đồng nghĩa với phần lớn dân cư ở địa phương này bị xáo trộn lớn về cuộc sống. Bà con quen sống với ruộng lúa, vườn cây, ao cá, tuy thu nhập không cao nhưng mọi thành viên trong gia đình có thể đóng góp công sức lao động để làm ra sản phẩm nuôi sống mình. Phần đất ấy hiện nay đã bị thu hồi để xây dựng nhà máy, xí nghiệp, làm đường xá. Nhiều người trở nên khá giả hơn nhờ được bồi thường giá trị đất bị thu hồi. Song, đó là câu chuyện của mấy năm về trước, còn giờ đây người dân ở Hiệp Phước bắt đầu nỗi lo mới cho cuộc sống tương lai khi mà đất sản xuất không còn, số tiền bồi thường cũng dần cạn. Phó chủ tịch Hội Nông dân huyện Nhơn Trạch Trần Ngọc Trao cho biết, "đi sau" xã Hiệp Phước một chút, nhiều xã có sự chuyển dịch lớn từ diện tích đất nông nghiệp sang công nghiệp như: Đại Phước, Phước Khánh, Long Thọ... thì hiện tại bà con đang giàu lên nhưng cũng rất lo! Điển hình như tại xã Phước Khánh, nhiều hộ nông dân có đất bị thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp tỏ ra rất vui vì hiện tại họ đã là những triệu phú, tỷ phú. Nhiều người đã dùng khoản tiền ấy vào xây nhà, mua xe. Nhưng khi được hỏi về cuộc sống tương lai khi đất đai không còn, nghề nghiệp mới chưa có thì hầu hết đều có chung trả lời: "Tới đâu hay tới đó!" .

Số người sử dụng phần tiền bồi thường giá trị đất bị thu hồi cho sản xuất, kinh doanh xem ra chưa nhiều. Một chuyên viên phụ trách lĩnh vực việc làm và đào tạo nghề của Phòng Nội vụ - lao động, thương binh và xã hội huyện Nhơn Trạch cho biết, qua khảo sát thực tế ghi nhận được là phần lớn bà con nông dân tỏ ra lúng túng chưa biết phải đầu tư tiền vào đâu để sinh lợi, để đảm bảo cho cuộc sống tương lai khi đất đai không còn. Một số không nhỏ bà con, trong lúc chưa tìm ra hướng đi mới cho cuộc sống, sẵn có tiền đã vung tay tiêu xài để gọi là... bù đắp cho cuộc sống vốn khó khăn trước đây. Vì vậy, nếu các cấp, ngành không can thiệp, giúp đỡ kịp thời thì tương lai một bộ phận dân cư trong diện bị thu hồi đất sẽ trở nên bần cùng hóa.

Trên thực tế, việc đào tạo và chuyển đổi ngành nghề cho người dân bị thu hồi đất tại Nhơn Trạch là chưa đặt ra. Trong chương trình chung của tỉnh, mỗi năm chỉ có khoảng 100 nông dân bị thu hồi đất được đào tạo nghề như làm vườn, trồng và chăm sóc cây cảnh, hoa lan. Song, ngoài một số hộ dân còn đất sản xuất hoặc dành dụm tiền mua đất thì mới có thể tiếp tục gắn bó với nghề nông, còn số đông bà con khác thì sao?

* Nỗi lo của nhiều địa phương khác

Tính đến thời điểm này, tại huyện Long Thành có trên 2.000 hécta (chủ yếu là đất nông nghiệp) nằm trong diện thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị và các công trình hạ tầng công cộng. Có trên 4.800 hộ với trên 21.300 nhân khẩu phải di dời đến nơi ở mới. Theo thống kê của Hội Nông dân huyện này thì số người bị ảnh hưởng do thu hồi đất là gần 4.400 lao động, trong đó có 530 người hoàn toàn bị mất việc làm. Hiện tại, để giải quyết sự xáo trộn về chỗ ở, chính quyền địa phương đã cho xây dựng 7 khu tái định cư với quy mô lớn để bố trí chỗ ở cho những hộ có nhu cầu. Tuy nhiên, Phó bí thư thường trực Huyện ủy Long Thành Đào Văn Minh cho biết, thực tế nhiều bà con thấy lo lắng vì đến nơi ở mới tuy nhà cửa khang trang, hạ tầng tốt hơn, nhưng khó tìm việc làm, khó kiếm nghề mới làm ra nhiều tiền để cải thiện cuộc sống gia đình. Bởi vì, phần lớn người dân bị mất đất hiện nay là người đã quá tuổi (35 tuổi) để các doanh nghiệp tuyển dụng vào làm việc. Mặt khác, bà con muốn tự chuyển đổi ngành nghề mới thì không có vốn, không tay nghề cũng như điều kiện sản xuất, kinh doanh.

Tại huyện Trảng Bom, nhiều hộ dân bị thu hồi đất cũng được bồi thường thỏa đáng và bố trí nơi ở mới tốt hơn. Tuy vậy, bà con vẫn thấy lo lắng cho tương lai của gia đình mình. Ông N.T. Th, một người dân có đất nằm trong khu quy hoạch ở xã An Viễn, tâm sự: "Nhà tôi có sáu người, chỉ có cô con gái lớn được đi làm công nhân, năm người còn lại hoặc tuổi nhỏ hoặc đã quá tuổi được tuyển dụng vào làm công ty. Bây giờ hết đất sản xuất, không nghề nghiệp, chúng tôi chưa biết rồi sẽ sống ra sao!" Tại xã Tây Hòa, nơi có khu công nghiệp Bàu Xéo, người dân bị thu hồi đất cho biết, thu nhập từ mảnh đất cũ không còn, ngành nghề mới như kinh doanh nhà trọ, ăn uống thì cũng chỉ số ít hộ nào thôi. Bà Lâm Thị Anh, một người dân ở xã Tây Hòa tâm sự: "Nghề hiện có được (bán thức ăn sáng tại khu công nghiệp) bà con chúng tôi tự bươn chải mà ra, nhưng rồi liệu có được lâu dài không và nó có đảm bảo cho cuộc sống? Vì vậy, chúng tôi đã nhiều lần kiến nghị cơ quan chức năng phải tạo ra việc làm có thu nhập ổn định lâu dài cho những người đã hy sinh đất đai của mình vì sự nghiệp phát triển chung".

Tại TP.Biên Hòa, bà con phản ánh, hiện nay nhiều người không dám mơ tới cuộc sống ổn định khi mà đất đai bị thu hồi từ lâu nhưng vẫn chưa được bố trí tái định cư. UBND TP.Biên Hòa cho biết, sang năm 2008, địa phương này sẽ triển khai xây dựng 400 căn nhà tạm cư cho những người dân bị thu hồi đất ở tạm, chờ bố trí tái định cư. Thực tế, số hộ đang sống tạm cư này tiền bồi thường tiêu xài đã hết, nghề mới thì chưa có, phần lớn cuộc sống hiện tại dựa vào làm thuê mướn. Một số hộ khác tuy đã được tái định cư nhưng cuộc sống tương lai vẫn thấy mờ mịt. Bà Trần Thị Bảy, một người dân nằm trong diện bị thu hồi đất ở phường An Bình, cho biết: "Chúng tôi ở đây phần lớn lao động tự do. Một số người còn sức khỏe đi Bình Dương, TP.Hồ Chí Minh làm phụ hồ. Phụ nữ, bà già thì ở nhà trông trẻ, làm việc nội trợ. Chúng tôi cũng mở ra bán tạp hóa, nhưng ở đây người bán nhiều hơn người mua, nên chúng tôi dẹp tiệm luôn. Không biết rồi phải sống ra sao đây!" Chủ tịch UBND TP.Biên Hòa Nguyễn Phú Cường giải trình tại kỳ họp HĐND của thành phố mới đây cho biết, bên cạnh việc đẩy nhanh tiến độ tái định cư, chính quyền thành phố sẽ quan tâm đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho bà con bị thu hồi đất. Trong các giải pháp đưa ra, phần lớn sẽ tạo điều kiện cho bà con tham gia kinh doanh, mua bán tại các chợ, các khu công nghiệp; cho vay vốn sản xuất nhỏ và số ít sẽ được tạo điều kiện nuôi cá trên ao hồ, sông, suối.

Hiện tại đã bức xúc như vậy, trong khi dự báo của Sở Lao động, thương binh và xã hội, giai đoạn 2007-2010 sẽ có thêm 42.000 hộ bị thu hồi đất. Số lao động bị mất việc làm sau khi bị thu hồi đất là 15.700 người và số người cần giải quyết việc làm chung cả giai đoạn là khoảng 20.000, chủ yếu là lao động lớn tuổi. Do vậy, vấn đề đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất cần phải được coi là giải pháp căn cơ để ổn định cuộc sống lâu dài của bà con. 

Phong Vũ

(còn tiếp)