Trung tâm Xuân Phú: Bao giờ mới được nâng cấp?
* Nhiều bất cập, khó khăn kéo dài

Tận mắt chứng kiến nơi ăn, chốn ở của học viên (HV) đang điều trị bệnh, học tập và lao động ở Trung tâm giáo dục lao động xã hội Đồng Nai (thường gọi là Trung tâm cai nghiện ma túy (MT) Xuân Phú - TTXP), Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Trần Đình Long khá bất ngờ vì sự nghèo nàn về cơ sở vật chất tại đây.

Tận mắt chứng kiến nơi ăn, chốn ở của học viên (HV) đang điều trị bệnh, học tập và lao động ở Trung tâm giáo dục lao động xã hội Đồng Nai (thường gọi là Trung tâm cai nghiện ma túy (MT) Xuân Phú - TTXP), Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Trần Đình Long khá bất ngờ vì sự nghèo nàn về cơ sở vật chất tại đây. Ông nhấn mạnh: Trung tâm cai nghiện MT phải được xem là điểm chữa bệnh đặc trị chứ không phải nơi lao động khổ sai. Chính vì vậy, để thân nhân học viên có trách nhiệm gắn bó, đồng thời an tâm khi người bệnh có nơi điều trị tốt, thì mọi thứ ở đây đều phải được nâng cấp...

Nơi ở của HV 05 và 06 tại TTXP còn chật hẹp và thiếu thốn.

* Bất cập từ chế độ ăn, thuốc chữa bệnh đến dạy nghề

Phó giám đốc TTXP Đặng Xuân Hòa không khỏi băn khoăn khi nói về chế độ ăn uống và thuốc chữa bệnh dành cho HV: Từ năm 2004, tiền ăn hàng tháng của mỗi HV là 140 ngàn đồng/tháng. Thời điểm đó, giá cả chưa "leo thang" như bây giờ nên suất ăn của mỗi người phần nào đó đảm bảo đủ chất dinh dưỡng. Đến nay, chế độ này đối với HV ở đây vẫn không thay đổi. Trước tình hình đó, TTXP đã phải cân đối kinh phí từ nhiều nguồn, trong đó có phần thu do HV làm ra như sản xuất nông nghiệp, đan lát... để hỗ trợ thêm cho mỗi HV 90 ngàn đồng/tháng. Tuy nhiên, so với thời giá hiện nay thì tiêu chuẩn 230 ngàn đồng tiền ăn hàng tháng - tức khoảng gần 8.000 đồng/người/ ngày xem ra quá thấp. Một số HV được gia đình trợ cấp hàng tháng (quy định chỉ được gửi tối đa 300 ngàn đồng/tháng) thì có phần thoải mái hơn trong ăn uống, còn lại HV đều rất than phiền về chuyện này. "Mỗi lần nhìn thấy suất ăn của HV, tôi rất ái ngại nhưng chẳng biết tìm cách nào khác để tháo gỡ. Thực tế, HV ở TTXP không đói nhưng phần thực phẩm quả là quá "hẻo", vì phần nhiều toàn rau, mắm. Ngay cả bữa ăn sáng, nếu cho HV ăn cơm trung tâm sẽ phải bù lỗ..." - ông Hòa nói.

 Tương tự, chế độ thuốc men cho HV ở TTXP là cả vấn đề khó khăn. Ngày trước, khi HV đối tượng 05 (gái mại dâm) vào TTXP, riêng tiền thuốc trị bệnh trong vòng 3 tháng là 150 ngàn đồng/người; HV 06 (người nghiện MT) là 250 ngàn đồng/người gồm tiền thuốc cắt cơn nghiện ban đầu và tiền thuốc điều trị các bệnh cơ hội trong suốt thời gian 6 tháng. Theo quy định mới, HV vào TTXP điều trị bệnh, học tập và lao động trong 24 tháng. Thế nhưng tiền thuốc để chữa trị bệnh cho HV vẫn như cũ (250 ngàn đồng). Đáng kể là, rất nhiều HV khi vào đây đều đã bị nhiễm HIV/AIDS (hiện tại có 225 HV bị nhiễm HIV/AIDS, chiếm 65% tổng số HV ở TTXP) nên phát sinh nhiều biến chứng cùng các bệnh tật khác. Để có thể khắc phục một phần nào khó khăn trong điều trị bệnh cho HV, TTXP phải tận dụng, điều tiết kinh phí chữa bệnh sao cho hợp lý và hiệu quả nhất. Điều này cũng có nghĩa là trung tâm phải "gồng mình" để tập trung chăm sóc cho HV, nhất là HV mới vào hoặc đã bị nhiễm HIV/AIDS.

Ngoài chuyện ăn uống, thuốc chữa bệnh của HV ở TTXP thì việc dạy nghề gần như chỉ là hình thức. TTXP lâu nay tổ chức dạy các nghề: may công nghiệp, đan lát, cơ khí. Quyết tâm của lãnh đạo TTXP là sau khi được tái hòa nhập cộng đồng, HV có thể tìm được việc làm ổn định để tự lo cho bản thân. Đáng tiếc là điều kiện dạy nghề ở đây quá nghèo nàn. Chẳng hạn, thiết bị học cơ khí như hàn, tiện chỉ có vài ba cái cọc cạch, không đồng bộ; máy may vài chục chiếc nhưng độ tuổi đã vào... ngũ tuần. Do thiết bị cũ kỹ và thường xuyên hỏng hóc nên thời gian thực hành của HV bị giới hạn. Dĩ nhiên, học nghề bằng thiết bị lạc hậu. thủ công  thì HV khó có thể thích nghi với các thiết bị hiện đại khác. Do đó, phần nhiều HV từ TTXP về gia đình đều không thể tìm được việc làm, phần do trình độ văn hóa thấp, phần do tay nghề đã học không đáp ứng được yều cầu.

* Nơi chữa trị bệnh đặc trị hiệu quả?

TTXP hiện hữu được xây dựng từ năm 1991. Qua 16 năm sử dụng, toàn bộ các khu nhà trong trung tâm đều xuống cấp trầm trọng. Hiện TTXP có 32 phòng dành cho HV, mỗi phòng bố trí từ 10 - 12 người. Do số HV đông, không thể kê giường nên HV phải nằm nệm mỏng dưới đất. Vì chưa có khu dành riêng cho những người bị nhiễm HIV/AIDS nên số người bình thường và số đã nhiễm bệnh phải ở chung phòng. Trạm xá của TTXP hiện chỉ có 10 giường, lúc nào cũng đầy người; phục vụ HV bệnh nhân có 1 bác sĩ, 2 y sĩ và 2 hộ lý. Từ chỗ cơ sở vật chất xuống cấp cùng trang thiết bị thiếu thốn nên trạm xá ở TTXP chỉ là nơi điều trị những bệnh thông thường hoặc sơ cấp cứu khi HV xảy ra tình huống phát bệnh nặng. Bác sĩ Phương, một người đã trụ lại đây 10 năm nhận định: "Nếu nói về những cái thiếu (thiếu người, thiếu điều kiện hoạt động, thiếu tinh thần phục vụ) thì thiếu phương tiện vật chất là điều hạn chế nhất đối với một cơ sở điều trị bệnh đặc trị như TTXP!".

Đề cập về hạ tầng cơ sở ở TTXP, Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Trần Đình Long tỏ rõ bức xúc, cho biết: Chủ trương của Đảng và Nhà nước trong việc cải huấn những đối tượng tệ nạn xã hội là giúp họ sớm trở về với cuộc sống đời thường. Để đối tượng nhanh chóng nhận thức đúng đắn ý nghĩa của việc chữa bệnh, học nghề thì môi trường chữa bệnh, giáo dục ở trung tâm phải được đặt lên hàng đầu. Thế nhưng, điều kiện về cơ sở vật chất hiện nay ở TTXP là khó có thể chấp nhận được. Các đối tượng bị đưa vào trung tâm không có nghĩa là họ phải lao động khổ sai, mà phải xem cơ sở này là nơi chữa bệnh đặc trị cả về thể chất lẫn tinh thần. Nghĩa là, việc ăn, ở, chữa bệnh đối với HV ở trung tâm phải được tính toán, điều tiết lại cho phù hợp. Ngay cả chuyện học nghề, HV phải được học một cách bài bản với những thiết bị công nghệ cao; được đối xử theo đúng Luật Lao động, kể cả về tiếng ồn, ánh sáng... Ông Trần Đình Long nhấn mạnh: "Tôi cho rằng, các gia đình có con em hư hỏng, nghiện ngập và bị nhiễm HIV/AIDS đã là một nỗi đau. Do vậy, người thân của họ được đưa vào nơi mà môi trường ở đó thiếu thốn trăm bề thì chắc chắn chẳng ai có thể hy vọng con em mình sớm hoàn lương thực sự. Tôi nghĩ rằng chúng ta hoàn toàn có thể huy động xã hội hóa việc chữa bệnh, dạy nghề cho HV bằng cách thu hút các gia đình có người thân đang học tập tại đây. Muốn được vậy, TTXP phải là nơi học tập, chữa bệnh cho các đối tượng xã hội hiệu quả nhất - tức cơ sở vật chất cần sớm được nâng cấp...".    

Môi trường lao động ở TTXP không đảm bảo sức khỏe cho HV vì chật chội, thiếu ánh sáng.

 Phó chủ tịch UBND tỉnh Huỳnh Thị Nga khẳng định, Đảng bộ và UBND tỉnh rất quan tâm đến hoạt động ở TTXP. Chính Chủ tịch UBND tỉnh đã ký duyệt dự án nâng cấp, xây dựng  TTXP (gồm khu dành riêng cho HV 05 và HV 06; 2 khu tự nguyện (nam, nữ riêng); 2 khu trẻ vị thành niên; khu dành cho người tái phạm nhiều lần và người nhiễm HIV/AIDS; khu căn tin; khu văn phòng. Dự kiến, khi hoàn thành, TTXP mới sẽ tiếp nhận từ 900 - 1.000 HV. Riêng khu bệnh xá sẽ có 4 bác sĩ, 5 y sĩ và 5 điều dưỡng...) với tổng dự toán kinh phí lên đến 25 tỷ đồng từ nhiều năm trước. Thế nhưng đến nay dự án vẫn chưa được thực hiện là có phần thiếu sót của ngành chức năng. Để khắc phục những vướng mắc còn tồn tại ở TTXP, trước mắt, UBND tỉnh sẽ chỉ đạo Sở Lao động - thương binh và xã hội chú ý tập trung vào các mặt: Dạy văn hóa, dạy nghề và chữa bệnh cho HV đảm bảo chất lượng. Ngoài ra, UBND tỉnh sẽ chỉ đạo các ngành liên quan như y tế, Trường công nhân kỹ thuật Đồng Nai trong việc phối hợp và hỗ trợ điều kiện khám chữa bệnh cũng như dụng cụ dạy nghề đúng với mục tiêu của trung tâm giáo dục lao động xã hội.

Tạ Nguyên