Đời sống văn hóa công nhân tại các khu công nghiệp:
Thực trạng và giải pháp

Công nhân Công ty Formosa truy cập internet ngay tại khu cư xá.

Chăm lo đời sống văn hóa cho công nhân tại các khu công nghiệp (KCN) là nhiệm vụ hết sức quan trọng và cần thiết đối với những địa phương tập trung nhiều KCN như Đồng Nai. Thế nhưng việc tìm ra một mô hình hoạt động hiệu quả, thu hút được đông đảo công nhân tham gia lại không phải là vấn đề đơn giản.

* Từ mô hình của các doanh nghiêp

Ông Nguyễn Thành Trí, Giám đốc Sở Văn hóa - thông tin (VHTT) cho biết: "Qua khảo sát của ngành văn hóa, hiện nay trên địa bàn tỉnh chưa có một mô hình nào được xem là hoàn thiện và có thể đáp ứng yêu cầu hưởng thụ văn hóa của người lao động. Tuy nhiên, ở một số doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn như Vedan, Changshin, Pouchen... đã có sự quan tâm và đầu tư nhất định cho hoạt động văn hóa - văn nghệ đằng sau hoạt động sản xuất. Tại các doanh nghiệp này, việc tổ chức các hoạt động văn hóa đã được công nhân đón nhận và nhiệt tình tham gia". Thực tế ở Công ty Changshin (công ty có 100% vốn đầu tư Hàn Quốc tại xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Cửu) cho thấy, hoạt động văn hóa - văn nghệ, thể thao đã trở thành hoạt động khá thường xuyên và được lãnh đạo công ty xem là một biện pháp để giữ chân người lao động. Một vị lãnh đạo trong Công ty Changshin cho biết: "Chúng tôi luôn muốn công nhân của mình vui vẻ để đóng góp cho công ty và gắn bó với công ty". Vì vậy mà tại công ty, công nhân được tham gia chơi các trò chơi thể thao sau giờ làm việc, được tham gia hội trại Festival "Gia đình Changshin", được đi học văn hóa, được giúp vốn nếu có hoàn cảnh quá khó khăn. Hàng tuần vào sáng thứ hai, lãnh đạo công ty đứng xếp hàng tại cổng để chào công nhân. Văn hóa "xin chào" của Changshin đã góp phần quan trọng tạo dựng nên tên tuổi Changshin. Trong năm 2005 này, công ty dự tính sẽ xây dựng một khu vui chơi giải trí cho người lao động để chủ động hơn trong việc tổ chức các hoạt động văn hóa -  thể thao.

Khác với Changshin, Formosa (công ty có 100% vốn đầu tư của Đài Loan, KCN Nhơn Trạch) lại có sự tính toán  khá kỹ khi quyết định xây dựng khu cư xá cho công nhân với vốn đầu tư trên 6 triệu USD. Cư xá gồm 9 tầng và có khả năng đáp ứng được chỗ ở cho 2.186 người. Hiện nay, cư xá đã tiếp nhận khoảng 1.000/1.300 công nhân đang làm việc tại công ty. Điều đáng nói tại công ty này là việc chăm lo đời sống văn hóa cho công nhân được xây dựng theo mô hình khép kín. Công nhân ở trong cư xá được hưởng các tiện ích như xem ti-vi, đọc sách báo, chơi bóng bàn, truy cập internet, ngân hàng, siêu thị, làm đẹp... Nếu có nhu cầu, công nhân chỉ việc đến các phòng chuyên môn được bố trí cạnh phòng ở và sẽ được đáp ứng đầy đủ. Tất nhiên, đối với các dịch vụ như làm đẹp, mua sắm, truy cập mạng... công nhân sẽ phải trả tiền, nhưng nói như Nguyễn Văn Tiến -  công nhân làm việc tại xưởng se sợi thì: "Không phải trả tiền nhà đã là rất tốt rồi. Tốn thêm một ít tiền cho giải trí lành mạnh cũng có nghĩa là sẽ góp phần nâng cao sự hiểu biết của mình". Đây cũng là mô hình mà Vedan Việt Nam thực hiện từ nhiều năm nay và được công nhân rất hưởng ứng. Hiện Vedan là một trong số ít những công ty có vốn đầu tư nước ngoài tại Đồng Nai có một thư viện lớn với số đầu sách được luân chuyển thường xuyên phục vụ nhu cầu đọc của người lao động.

*... Đến mô hình nào cho khu dân cư?

Hiện nay có đến 70% công nhân làm việc tại các KCN của Đồng Nai đến từ các tỉnh, thành khác nhau trong cả nước. Một phần nhỏ trong số này có may mắn mua được nhà ở riêng hoặc ở với người thân, còn lại đa số là ở trọ gần nơi làm việc. Từ nhà máy bước về phòng trọ, điều mà nhiều công nhân ao ước là được tham gia một hoạt động gì đó cho vui vẻ góp phần xua đi sự mệt nhọc sau một ngày lao động căng thẳng. Thế nhưng thực tế cho thấy, không phải địa phương nào cũng quan tâm đến vấn đề này. Tất nhiên, không thể trách các địa phương khi mà muốn tổ chức một hoạt động vui chơi, giải trí nào đó đều phải cần kinh phí.  Kinh phí thì có hạn, trong khi đó lượng công nhân thì ngày càng nhiều. Chính vì vậy mà công nhân tại các địa phương tập trung nhiều KCN như TP.Biên Hòa, Trảng Bom, Long Thành, Nhơn Trạch... chỉ quẩn quanh với nhà máy - phòng trọ rồi...ngủ. Một số khác tìm cách giải trí chủ yếu qua chat, uống cà phê, xem ti vi ở nhà... Cơ hội được giao lưu, học tập nâng cao trình độ văn hóa dường như không có. Do đó, trong khuôn khổ của chương trình "Khảo sát về đời sống văn hóa công nhân ở Đồng Nai" (Sở VHTT tỉnh phối hợp với Viện Văn hóa - thông tin trực thuộc Bộ VHTT thực hiện), một mô hình văn hóa phục vụ công nhân tại khu dân cư đã được hình thành. Đó là mô hình "CLB công nhân xa quê" tại Trung tâm văn hóa phường Bình Đa (TP Biên Hòa). Tham gia CLB này, công nhân sống trong khu vực phường sẽ được tham gia các hoạt động giao lưu, biểu diễn văn nghệ, thể thao, học tập các kinh nghiệm, kỹ năng sống... Ông Trịnh Văn Đạt, Phó chủ tịch UBND phường kiêm Chủ nhiệm CLB cho biết: "Dù mới đi vào hoạt động từ tháng 9 - 2005, song mô hình này đã cho thấy kết quả rõ rệt. Công nhân xa quê đến từ các khu nhà trọ đã có địa điểm giải trí và quan trọng hơn họ có điều kiện giao lưu, kết bạn. Vào dịp tết dương lịch và âm lịch vừa qua, CLB đã tổ chức được các buổi gặp mặt, liên hoan. Những công nhân xa quê cảm thấy được động viên rất nhiều từ những người cùng cảnh". Sắp tới, 120 hội viên của CLB sẽ được tham gia giao lưu với các đơn vị bộ đội đóng chân trên địa bàn và "biết đâu đấy, từ các cuộc giao lưu này, những đám cưới văn hóa sẽ được tổ chức tại ngay Trung tâm văn hóa phường"- ông Đạt vui vẻ nói. 

Dù mới là thí điểm song những kết quả ban đầu mà mô hình văn hóa cho công nhân tại khu dân cư đã cho thấy đây là hướng đi đúng và rất cần nhân rộng. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất trong việc thực hiện mô hình này chính là việc làm sao đảm bảo được nguồn kinh phí để các địa phương tổ chức được các hoạt động một cách thường xuyên. Bên cạnh đó, do còn thiếu những thiết chế văn hóa có đủ khả năng đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí của công nhân nên dù hoạt động có được tổ chức cũng chưa chắc đã lôi kéo được công nhân bước ra khỏi phòng trọ. Một mô hình khác cũng đang được tính tới là xây dựng các khu chung cư văn hóa. Cũng theo ông Nguyễn Thành Trí thì hiện nay, trên địa bàn tỉnh có nhiều khu chung cư dành riêng cho công nhân. Vì thế, việc xây dựng được những tiêu chí để công nhân sống chung một khu chung cư phấn đấu xây dựng đời sống văn hóa là rất cần thiết. Điều này có khả năng tạo nên sự gắn bó cộng đồng giữa những gia đình với gia đình, cá nhân với cá nhân vì những mục tiêu chung. "Chúng tôi đang tiến hành bàn bạc với Công ty Sonadezi -  đơn vị hiện đang có các chung cư dành riêng cho công nhân để đi đến thành lập thí điểm mô hình chung cư văn hoá"- ông Trí nói.

Nguyễn Phượng