Hãy đầu tư bằng tư duy, trước khi đầu tư bằng tiền

(ĐN) - Đứng trước các ngã rẽ chiến lược, một quyết định đầu tư đúng có thể tạo ra giá trị dài hạn, nhưng một sai lầm cũng có thể tiêu tan mọi nguồn lực tích lũy. Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam (13-10), Tiến sĩ Nguyễn Tấn Bình, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học và Quản trị Doanh nghiệp, đã chia sẻ với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai về các giá trị cốt lõi trong đầu tư qua cuốn sách "Quyết định đầu tư" giúp nhà quản trị xây dựng tư duy đầu tư bài bản và minh bạch hóa giá trị doanh nghiệp.

*Thưa tiến sĩ, nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam (13-10), ông có gửi gắm thông điệp gì qua tựa sách "Quyết định đầu tư" đối với cộng đồng doanh nhân - những người luôn phải đứng trước các ngã rẽ chiến lược và rủi ro lớn?

- Tôi cho rằng thành công hay thất bại của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào khả năng kinh doanh mà còn phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của các quyết định đầu tư. Một quyết định đúng có thể tạo ra giá trị trong nhiều năm, trong khi một quyết định sai có thể làm tiêu tan nguồn lực tích lũy của cả doanh nghiệp.

Thông điệp tôi muốn gửi đến cộng đồng doanh nhân qua cuốn sách là: hãy xem đầu tư như một quá trình ra quyết định dựa trên dữ liệu, phân tích và kỷ luật, thay vì chỉ dựa vào cảm tính hay sự lạc quan. Trong môi trường kinh doanh nhiều biến động hiện nay, tư duy đầu tư bài bản chính là năng lực cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp.

*Cơ duyên nào thúc đẩy ông cho ra mắt cuốn sách vào thời điểm hiện nay, thưa ông?

- Trong nhiều năm giảng dạy, tư vấn và làm việc với các doanh nghiệp, tôi nhận thấy rằng rất nhiều nhà quản trị có kinh nghiệm kinh doanh tốt nhưng vẫn gặp khó khăn khi đánh giá các dự án đầu tư, định giá doanh nghiệp hoặc đưa ra các quyết định tài chính dài hạn.

Thị trường hiện nay cũng đang bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh mẽ, khi nguồn vốn không còn dễ dàng như trước và các nhà đầu tư đòi hỏi tính chuyên nghiệp ngày càng cao. Chính vì vậy, tôi mong muốn hệ thống hóa những kiến thức học thuật và kinh nghiệm thực tiễn thành một tài liệu có tính ứng dụng cao, giúp doanh nhân có thêm công cụ để ra quyết định chính xác hơn trong bối cảnh mới.

*Theo ông, những “cạm bẫy” tâm lý hoặc lỗi phổ biến nào thường mắc phải khi dự báo dòng tiền của dự án?

- Theo tôi, sai lầm phổ biến nhất là sự lạc quan quá mức. Nhiều doanh nghiệp thường dự báo doanh thu cao hơn khả năng thực tế nhưng lại đánh giá thấp chi phí và các rủi ro phát sinh.

Bên cạnh đó còn có hiện tượng "thiên vị xác nhận", tức là chỉ tìm kiếm những thông tin ủng hộ dự án mà bỏ qua các tín hiệu cảnh báo. Một số nhà quản trị cũng nhầm lẫn giữa lợi nhuận kế toán và dòng tiền thực tế, dẫn đến đánh giá sai khả năng tạo tiền của dự án.

Tôi luôn khuyến nghị doanh nghiệp xây dựng nhiều kịch bản khác nhau, từ lạc quan, cơ sở đến thận trọng, đồng thời thường xuyên kiểm tra độ nhạy của các giả định quan trọng trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.

*Tiêu chí nào nên được xem là "la bàn" để quyết định có nên đầu tư vào dự án mới hay không, thưa ông?

- Không có một chỉ tiêu duy nhất phù hợp cho mọi trường hợp. Tuy nhiên, nếu phải chọn một "la bàn", tôi sẽ chọn khả năng tạo giá trị gia tăng cho doanh nghiệp.

Về mặt tài chính, các chỉ tiêu như NPV (Giá trị hiện tại ròng), IRR (Tỷ suất sinh lời nội bộ) hay PP (Thời gian hoàn vốn) đều rất quan trọng. Nhưng điều quan trọng hơn là dự án có giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường hay tạo ra lợi thế chiến lược dài hạn hay không.

Một dự án tốt phải vừa mang lại hiệu quả tài chính, vừa phù hợp với chiến lược phát triển của doanh nghiệp.

*Về vấn đề định giá doanh nghiệp, vì sao khoảng cách giữa "giá trị thực" và "kỳ vọng" của chủ doanh nghiệp thường rất lớn khi đàm phán mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) hoặc gọi vốn, thưa ông?

- Nguyên nhân lớn nhất là sự khác biệt trong góc nhìn. Chủ doanh nghiệp thường nhìn vào công sức, tâm huyết, lịch sử xây dựng doanh nghiệp và kỳ vọng tương lai. Trong khi đó, nhà đầu tư lại nhìn vào dòng tiền có thể tạo ra trong tương lai, mức độ rủi ro và khả năng sinh lời của đồng vốn.

Khoảng cách này càng lớn khi doanh nghiệp chưa có hệ thống quản trị minh bạch, báo cáo tài chính chưa phản ánh đầy đủ thực trạng hoặc các giả định về tăng trưởng chưa được chứng minh bằng dữ liệu. Muốn thu hẹp khoảng cách đó, doanh nghiệp cần nâng cao tính minh bạch và dựa trên các phương pháp định giá được chấp nhận rộng rãi trên thị trường.

*Với cuốn sách "Quyết định đầu tư", nhiều doanh nhân cho rằng đã "bình dân hóa" được những mô hình tài chính phức tạp, ông nghĩ như thế nào?

- Mục tiêu của tôi không phải là biến doanh nhân thành chuyên gia tài chính, mà là giúp họ hiểu được bản chất của các công cụ tài chính để ứng dụng vào thực tế.

Trong sách, tôi cố gắng trình bày từ các nguyên lý nền tảng, sử dụng nhiều ví dụ thực tiễn, tình huống doanh nghiệp cụ thể và diễn giải các công thức bằng ngôn ngữ quản trị thay vì ngôn ngữ học thuật thuần túy.

Tôi luôn tin rằng một công cụ tài chính chỉ thực sự có giá trị khi người quản trị có thể sử dụng nó để giải quyết các vấn đề thực tế của doanh nghiệp mình.

*Cuối cùng, lời khuyên cốt lõi nhất của ông dành cho các nhà lãnh đạo doanh nghiệp trước mỗi quyết định đầu tư lớn là gì, thưa ông?

- Lời khuyên ngắn gọn nhất của tôi là: hãy đầu tư bằng tư duy, trước khi đầu tư bằng tiền.

Mỗi quyết định đầu tư cần được kiểm chứng bằng dữ liệu, được phản biện bằng nhiều góc nhìn và được đánh giá trong bối cảnh chiến lược dài hạn của doanh nghiệp. Đừng để sự hưng phấn của cơ hội che mờ các rủi ro tiềm ẩn.

Các công cụ trong cuốn sách không nhằm thay thế khả năng phán đoán của nhà lãnh đạo, mà giúp nâng cao chất lượng của sự phán đoán đó. Khi kết hợp giữa kinh nghiệm, tư duy chiến lược và phương pháp phân tích khoa học, doanh nghiệp sẽ có nhiều cơ hội đưa ra những quyết định đầu tư đúng đắn và bền vững hơn.

*Trân trọng cảm ơn ông!

Khắc Giới (thực hiện)