Tăng thẩm quyền cho các cơ quan tố tụng cấp huyện ở Đồng Nai:
Tập trung đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ có đủ trình độ năng lực

Tăng thẩm quyền xét xử sẽ giúp đội ngũ thẩm phán rèn luyện bản lĩnh, tay nghề nhưng cũng lắm gian nan

Ủy ban thường vụ Quốc hội vừa có quyết định tăng thẩm quyền cho trên 200 Tòa án nhân dân (TAND) cấp huyện, trong đó ở Đồng Nai có TAND các huyện Nhơn Trạch, Long Thành, Trảng Bom và TX. Long Khánh. Cách đây 2 năm, TAND TP.Biên Hòa cũng đã thực hiện tăng thẩm quyền xét xử. Những gì rút ra được từ kinh nghiệm của TAND TP.Biên Hòa và các cơ quan tham gia tố tụng cùng cấp để giúp các tòa án, viện kiểm sát, công an cấp huyện khác triển khai thực hiện việc tăng thẩm quyền đạt được chất lượng?

Chánh án TAND TP.Biên Hòa Huỳnh Trung Cang cho biết trong 2 năm thực hiện tăng thẩm quyền, TAND Biên Hòa đã thụ lý 320 vụ và đã giải quyết được 272 vụ án các loại. Để đạt được kết quả này, TAND TP.Biên Hòa được tăng biên chế, cơ sở vật chất và phương tiện làm việc. Ngoài ra, các thẩm phán còn được tập huấn nghiệp vụ về tăng thẩm quyền xét xử. Bản thân các thẩm phán cũng chuẩn bị về tâm lý, quan tâm nghiên cứu các văn bản pháp luật liên quan. Tuy nhiên, vẫn còn đến 68 vụ án bị kháng cáo, kháng nghị và có một số vụ tòa án phải sửa án. Nguyên nhân án bị sửa, là do thẩm phán mới xét xử loại án rất nghiêm trọng (án hình sự) nên thiếu kinh nghiệm, dẫn đến tâm lý thường áp dụng mức án cao và khi phúc thẩm đều phải giảm hình phạt hoặc chuyển từ giam sang treo. Ngoài đội ngũ thẩm phán, ngành tòa án ở Biên Hòa còn thiếu về số lượng và trình độ không đồng đều của đội ngũ hội thẩm nhân dân. Xét xử án không phải là "nghề" chính của các hội thẩm nhân dân, nên án bị kháng cáo, kháng nghị luôn là "nỗi ám ảnh"- như lời một hội thẩm đã phát biểu. Đối với án dân sự nói chung, khi thực hiện tăng thẩm quyền xét xử thì phần lớn vụ án đều có liên quan đến người nước ngoài nhưng pháp luật chưa có quy định cụ thể về tổ chức phiên dịch. Do vậy, lâu nay TAND TP.Biên Hòa sử dụng phiên dịch của các đương sự. Điều này dẫn đến một thực tế là không đảm bảo khách quan.

Hai cơ quan tham gia tố tụng cùng cấp với TAND TP.Biên Hòa là Viện Kiểm sát nhân dân (KSND) và Công an thành phố thì công việc tăng nhiều nhưng biên chế thì không đổi. Ông Trương Quốc Hiếu, Phó trưởng Công an TP.Biên Hòa cho biết, sau 2 năm thực hiện tăng thẩm quyền, Công an Biên Hòa đã thụ lý điều tra và khởi tố 1.673 vụ, trong đó có 389 vụ (chiếm tỷ lệ 23%) thuộc nhóm án tăng thẩm quyền. Để hoàn thành nhiệm vụ mới trong điều kiện lực lượng không tăng, lãnh đạo Công an Biên Hòa đã tăng cường chỉ đạo bồi dưỡng nghiệp vụ, giáo dục tư tưởng, chính trị cho đội ngũ cán bộ điều tra. Nhờ vậy, chất lượng công tác điều tra trong 2 năm qua có chuyển biến rõ rệt. Việc bắt giữ, giam đã được xem xét cẩn trọng trên cơ sở đúng pháp luật, được kiểm tra chặt chẽ, hạn chế lạm dụng bắt khẩn cấp; hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự. Trong 2 năm qua, số vụ án mà Tòa án hoàn trả lại cơ quan công an điều tra bổ sung chiếm tỷ lệ thấp (15 vụ); không có trường hợp nào bắt oan, sai. Tuy nhiên về lâu dài, để việc tăng thẩm quyền được đảm bảo chất lượng cần phải tăng biên chế cho đội ngũ cán bộ điều tra. Mặt khác, kinh nghiệm thời gian qua cho thấy để việc điều tra, khởi tố, bắt tạm giam được chất lượng, đúng người, đúng tội thì các cơ quan bảo vệ pháp luật cần có sự phối hợp chặt chẽ với nhau. Còn bà Phạm Thị Ngọc Nga, Phó viện trưởng Viện KSND TP.Biên Hòa, cho biết hiện nay lượng án tăng thẩm quyền chiếm 1/3 án thụ lý chung của cấp thành phố. Trong khi đó, đội ngũ kiểm sát viên thiếu nên bình quân hàng năm mỗi kiểm sát viên phải thực hành quyền công tố tham gia xét xử tại phiên tòa 60 vụ án và tiến hành kiểm sát điều tra 50 vụ án khác. Mặt khác, nhiều kiểm sát viên chưa quen với loại án mới về quy mô, tính chất mức độ nghiêm trọng, thủ đoạn tinh vi của tội phạm. Do vậy, khi đề xuất mức án để hội đồng xử án xem xét tuyên phạt thì một số kiểm sát viên còn lúng túng. Việc tranh tụng, bảo vệ chứng cứ của một vài kiểm sát viên chưa thuyết phục dẫn đến có những trường hợp cơ quan xét xử phải hoàn trả hồ sơ để bổ sung. Có những trường hợp mức án đề xuất của Viện kiểm sát và mức án tuyên của hội đồng xét xử chênh lệch quá lớn dẫn đến có kháng cáo, kháng nghị.

Ở một góc nhìn khác, Chánh án TAND tỉnh Huỳnh Văn Lưu cho rằng qua thực hiện kiểm tra án thì thấy, các vụ án trước khi được đưa ra xét xử, hồ sơ do các cơ quan tiến hành tố tụng lập rất chặt chẽ, đảm bảo các quy trình tố tụng. Đặc biệt, tuy có kháng cáo, kháng nghị nhưng tất cả các vụ án hình sự và dân sự xét xử theo quy định về tăng thẩm quyền đều không bị kháng nghị theo trình tự giám đốc thẩm. Để đạt được như vậy, liên ngành tư pháp ở Đồng Nai đã và đang thực hiện kế hoạch, lộ trình về đào tạo, luân chuyển, điều động thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên có đủ năng lực thực hiện tăng thẩm quyền. Tuy nhiên, ông Huỳnh Văn Lưu cũng cho rằng các văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật chưa đầy đủ, kịp thời nên các đơn vị thực hiện tăng thẩm quyền gặp nhiều khó khăn, lúng túng. Mặt khác, ở TAND TP.Biên Hòa khi thực hiện tăng thẩm quyền bình quân mỗi thẩm phán phải giải quyết 14 vụ án/tháng, cá biệt có thẩm phán giải quyết 20 vụ/tháng thì khó có thời gian nghiên cứu tài liệu, nâng cao nghiệp vụ chuyên môn...

Hai năm thực hiện tăng thẩm quyền xét xử cho TAND TP.Biên Hòa và các cơ quan tham gia tố tụng cùng cấp chưa thể đánh giá hết những thuận lợi, khó khăn. Tuy nhiên, bài học kinh nghiệm từ khi thực hiện tăng thẩm quyền là ngoài việc được các cơ quan chức năng tạo điều kiện về tăng biên chế, cơ sở vật chất, phương tiện làm việc thì nội bộ từng đơn vị được tăng thẩm quyền phải quan tâm bồi dưỡng nghiệp vụ, thường xuyên trao đổi kinh nghiệm công tác cho đội ngũ cán bộ. Điều quan trọng không kém là từng thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên phải chuẩn bị kiến thức pháp luật vững vàng, tâm lý khi thực hiện vai trò xét xử, truy tố, điều tra tăng thẩm quyền.

Trường Quân