Khai thác khoáng sản trái phép - làm sao ngăn chặn?

Đến nay, hầu hết các địa phương trong tỉnh đã công bố bản đồ quy hoạch, thăm dò khoáng sản, cũng như thực hiện chức năng cấp phép khai thác khoáng sản và kiểm tra xử phạt theo thẩm quyền đối với các vụ việc vi phạm Luật Tài nguyên khoáng sản.

Đến nay, hầu hết các địa phương trong tỉnh đã công bố bản đồ quy hoạch, thăm dò khoáng sản, cũng như thực hiện chức năng cấp phép khai thác khoáng sản và kiểm tra xử phạt theo thẩm quyền đối với các vụ việc vi phạm Luật Tài nguyên khoáng sản. Thế nhưng, thực tế tình trạng khai thác tài nguyên - khoáng sản (TNKS) trái phép vẫn xảy ra ở các địa phương và còn bộc lộ nhiều hạn chế trong việc quản lý TNKS.

* Đủ loại vi phạm

Theo UBND huyện Định Quán, khai thác TNKS trái phép tại địa phương chủ yếu là khai thác đất và cát. Trong năm 2008, huyện đã kiểm tra xử phạt hành chính trên 8 triệu đồng với 7 đối tượng mua bán, vận chuyển cát trái phép và xử lý 9 bãi cát hoạt động bất hợp pháp, tịch thu 1.240m3 cát. Tuy nhiên, số vụ vi phạm được phát hiện xử phạt còn quá thấp so với tình trạng vi phạm khai thác TNKS ở Định Quán. Các vụ vi phạm về khai thác đất trái phép xảy ra là do đối tượng lợi dụng việc xin cải tạo đất, đào ao nuôi cá để lấy đất đi bán thay vì phải lập thủ tục khai thác theo quy định và tình trạng khai thác cát trái phép trên sông La Ngà và sông Đồng Nai còn khá phức tạp.

Nhiều quả đồi ở xã Tam Phước, huyện Long Thành đã bị san bằng trái phép để lấy đất.

Đề cập tới tình trạng khai thác cát trái phép diễn ra tại địa bàn 2 xã: Thanh Sơn và Ngọc Định, ông Dương Anh, Phó chủ tịch UBND huyện, cho biết: "Huyện đã chỉ đạo các ngành chức năng kiểm tra, xử lý nhiều đối tượng, bến bãi vi phạm, nhưng vẫn không chặn đứng được tình trạng này! Các đối tượng khai thác cát trái phép dùng nhiều thủ đoạn để qua mặt cơ quan chức năng như: nhấn chìm ghe trên sông khi bị truy đuổi hay để tránh cát bị tịch thu tại các bến bãi, các đối tượng khai thác cát bơm thẳng lên xe tải".

Ở huyện Vĩnh Cửu, trong năm 2008 cũng đã xử phạt hành chính 9 trường hợp khai thác TNKS trái phép, chủ yếu là vi phạm về khai thác đất với số tiền lên đến hàng chục triệu đồng. Song, việc ngăn chặn khai thác cát trái phép trên sông cũng còn gặp nhiều khó khăn tại địa phương này, bởi đoạn sông chảy qua huyện lại thuộc địa phận quản lý của cả 2 tỉnh Đồng Nai và Bình Dương. Các đối tượng khai thác cát chủ yếu thực hiện vào ban đêm và mỗi khi bị kiểm tra thì họ chạy sang địa phận khác hoặc nhấn chìm ghe.

Để ngăn chặn tình trạng khai thác cát trái phép, huyện Vĩnh Cửu đã thành lập các tổ kiểm tra trên sông Đồng Nai, đoạn qua huyện Vĩnh Cửu, đồng thời xây dựng quy chế phối hợp trong công tác kiểm tra, xử lý khai thác cát trái phép với huyện Tân Uyên (tỉnh Bình Dương) và có kế hoạch phối hợp giữa Công an huyện với Phòng CSGT đường thủy - Công an Đồng Nai. Tuy có sự phối hợp chặt chẽ như vậy, nhưng trong năm 2008, các ngành chức năng cũng chỉ xử lý được ba trường hợp vi phạm khai thác cát  trên sông Đồng Nai!

Năm 2008, các cơ quan chức năng ở huyện Long Thành đã xử lý 15 trường hợp vi phạm về mua bán, vận chuyển, khai thác TNKS. Sở tài nguyên - môi trường (TN-MT) đã phát hiện mỏ đá 610 hoạt động không đúng theo thiết kế kỹ thuật. Đáng lưu ý là mặc dù trên địa bàn huyện Long Thành không còn giấy phép về khai thác cát trên sông rạch nhưng tình trạng bơm hút cát trái phép vẫn còn xảy ra khá thường xuyên.

  * Làm sao quản lý có hiệu quả?

Theo số liệu báo cáo của các huyện, số vụ vi phạm về khai thác TNKS được phát hiện xử lý còn quá ít so với thực tế xảy ra. Đồng thời mức xử phạt vi phạm cũng còn quá nhẹ so với lợi nhuận của việc khai TNKS trái phép. Theo kiến nghị của UBND huyện Định Quán, thì tỉnh cần có kế hoạch điều chỉnh bổ sung quy hoạch khai thác TNKS trên địa bàn huyện, nhất là khoáng sản làm vật liệu san lấp và cần có văn bản hướng dẫn việc thi hành quyết định thu hồi đất đối với các trường hợp có giấy phép khai thác vật liệu san lấp. Bởi, tại huyện Định Quán có xảy ra trường hợp chủ đất đòi bồi thường cao, dẫn đến khó khăn trong việc đưa các mỏ đã được quy hoạch vào khai thác theo quy định. Ông Dương Anh, Phó chủ tịch UBND huyện Định Quán, cho rằng: "Nếu đoạn sông Đồng Nai qua địa bàn huyện được cấp phép cho doanh nghiệp khai thác thì dĩ nhiên sẽ loại trừ được nạn khai thác bất hợp pháp, đồng thời còn có thể giám sát việc khai thác đảm bảo đúng kỹ thuật".  

 UBND huyện Vĩnh Cửu nêu lên một thực tế là sau khi giấy phép của các đơn vị khai thác TNKS trên địa bàn huyện đã hết hạn thì việc lập các thủ tục đóng cửa mỏ cũng không được ai quan tâm. Do vậy , tại các khu vực này vẫn chưa được Sở TNMT bàn giao cho các địa phương quản lý, sử dụng. Huyện đề nghị Sở TN-MT cần nhanh chóng yêu cầu các đơn vị khai thác khoáng sản đã hết hạn giấy phép phải lập thủ tục đóng cửa mỏ và bàn giao các khu vực đã khai thác cho địa phương quản lý, sử dụng để tránh tình trạng bỏ hoang đất.

Một trong những biện pháp để quản lý TNKS có hiệu quả được các cơ quan chức năng đưa ra là các địa phương phải giao trách nhiệm cho UBND các xã, thị trấn tăng cường công tác giám sát, kiểm tra nhằm ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về khai thác TNKS.

Mạnh Thắng