Quản lý khai thác tài nguyên khoáng sản: Vẫn còn nhiều bất cập

Toàn tỉnh hiện có 35 đơn vị hoạt động khai thác tài nguyên khoáng sản (TNKS). Thế nhưng thời gian qua, một số đơn vị được cấp phép khai thác TNKS lại không chấp hành đầy đủ các quy định của Luật TNKS...

Toàn tỉnh hiện có 35 đơn vị hoạt động khai thác tài nguyên khoáng sản (TNKS). Thế nhưng thời gian qua, một số đơn vị được cấp phép khai thác TNKS lại không chấp hành đầy đủ các quy định của Luật TNKS...

* Quản lý chưa chặt chẽ

Theo lãnh đạo Sở Xây dựng, công tác thẩm định thiết kế cơ sở dự án khai thác TNKS, hướng dẫn kỹ thuật và kiểm tra an toàn khai thác mỏ là do Sở Công thương chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, việc thẩm định thiết kế chỉ dừng lại ở những công trình đang khai thác, mà chưa đi sâu kiểm tra hiệu quả đối với dây chuyền công nghệ chế biến; cũng như phương án kiến trúc xây dựng nhà xưởng, sân bãi phụ trợ, mạng hạ tầng kỹ thuật nội mỏ - kết nối với mạng hạ tầng ngoại mỏ... đối với các đơn vị đang khai thác TNKS. Do đó đến nay, một số mỏ chưa tuân thủ thiết kế và quy phạm an toàn trong khai thác mỏ lộ thiên. Bên cạnh đó, nhiều mỏ không thực hiện phương án phục hồi môi trường theo phân kỳ khai thác, dẫn đến chỗ góc dốc bờ của mỏ khai thác lớn hơn 60 độ. Trong khi đó, lãnh đạo Sở Công thương khẳng định, trước đây việc thực hiện thẩm định thiết kế cơ sở công trình hầm mỏ nói chung do Sở Công nghiệp (cũ) chịu trách nhiệm (Quyết định số 11/2007/QĐ-UBND của UBND tỉnh ngày 16-1-2007 quy định về trách nhiệm quản lý và bảo vệ TNKS). Tuy nhiên, sau khi sáp nhập Sở Công nghiệp và Sở Thương mại - du lịch thành Sở Công thương thì UBND tỉnh lại không quy định Sở Công thương thực hiện trách nhiệm này (Quyết định số 47/2008/QĐ-UBND của UBND tỉnh ban hành về Quy chế tổ chức và hoạt động của Sở Công thương). Do chưa có sở, ngành nào "nhận" nhiệm vụ này nên Sở Công thương mới... làm luôn!

Một khu đồi bị khai thác trái phép ở Long Thành.

Về tình hình thu ngân sách đối với hoạt động khai thác TNKS, Cục Thuế Đồng Nai cho biết, các doanh nghiệp đang khai thác mỏ chưa thực hiện báo cáo đầy đủ các thông tin cần thiết theo đúng nội dung và biểu mẫu như yêu cầu của ngành thuế. Mặt khác, nhiều doanh nghiệp chưa thực hiện hạch toán đầy đủ sản lượng khai thác, dẫn đến việc xác định giá bán các loại sản phẩm từ TNKS chưa chính xác, làm ảnh hưởng đến số thuế phải nộp. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp chưa thực hiện tốt việc chấp hành các quy định của Nhà nước trong lĩnh vực khai thác TNKS nên việc kê khai thuế chưa đầy đủ, không kịp thời như quy định. Nhận định về việc thu thuế khai thác TNKS thời gian qua trên địa bàn Đồng Nai, ông Huỳnh Văn Huệ, Phó giám đốc Sở Tài chính cho rằng, công tác quản lý của ngành thuế mới chỉ thông qua số liệu tự kê khai của doanh nghiệp, mà chưa đi sâu kiểm tra các doanh nghiệp hoạt động khai thác TNKS. Một nguyên nhân khác, là sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng với chính quyền địa phương chưa chặt chẽ, thiếu kịp thời; công tác tuyên truyền, hướng dẫn các chính sách liên quan đến khai thác mỏ đến các doanh nghiệp chưa kịp thời... nên vẫn để xảy ra tình trạng thất thu thuế trong lĩnh vực TNKS.

* Khắc phục tồn tại từ đâu?

Bà Quách Ngọc Lan, Trưởng ban Kinh tế - ngân sách (KTNS) HĐND tỉnh bức xúc: Quá trình khảo sát, giám sát trong thời gian gần đây tại một số địa phương có khai thác TNKS, Ban KTNS thấy có nhiều vấn đề còn tồn tại hạn chế. Nổi lên trong lĩnh vực này, là hầu hết các doanh nghiệp đang khai thác mỏ không xây dựng đường chuyên dùng riêng để phục vụ khai thác mỏ, mà sử dụng chung với đường giao thông. Điều này làm ảnh hưởng đến môi trường và an toàn giao thông của người dân địa phương. Đáng kể là ở huyện Long Thành, một số khu vực mỏ sau khi khai thác đã có độ sâu từ 27 mét đến 32 mét, vượt mức cho phép là 20 mét. Tại huyện Định Quán, một số mỏ đã kết thúc khai thác nhưng chưa lập thủ tục đóng cửa để bàn giao cho địa phương quản lý. Cũng tại địa phương này, tình trạng khai thác cát trái phép vẫn còn xảy ra. Hay như tại Công ty Đồng Tân, hoạt động khai thác TNKS đã gây ô nhiễm môi trường vì xe vận chuyển cát quá tải, làm rơi vãi trên đường. Tương tự, ở huyện Vĩnh Cửu có Công ty BBCC đầu tư mở đường chuyên dùng và xây bến thủy nội địa, trong khi quy hoạch sử dụng đất chưa được UBND tỉnh phê duyệt, điều chỉnh. Hay như doanh nghiệp Vĩnh Hải, qua thời gian khai thác, một số khu vực mỏ có độ sâu vượt mức cho phép; đường vận chuyển hẹp, vành đai an toàn chưa phù hợp và các tầng khai thác quá cao, chưa đúng với thiết kế. Năm 2008, Sở Tài nguyên và môi trường xử phạt Doanh nghiệp Vĩnh Hải 10 triệu đồng do không thực hiện đúng thiết kế khai thác, nhưng đến nay nơi đây vẫn chưa khắc phục vi phạm...

Xe chở đất gây ô nhiễm môi trường.

Theo bà Lan, lâu nay tình trạng quản lý khai thác TNKS còn buông lỏng. Cho nên các doanh nghiệp khai thác mỏ dù không chấp hành nghiêm túc các quy định về Luật Khoáng sản nhưng vẫn tồn tại. Các cơ quan chức năng liên quan dường như thiếu sự phối hợp kiểm tra chặt chẽ nên về mặt quản lý nhà nước chưa tốt. Để kịp thời chấn chỉnh hoạt động TNKS, theo bà Lan, các ban, ngành chức năng và chính quyền địa phương nơi có mỏ cần phải thường xuyên kiểm tra hoạt động của các doanh nghiệp khai thác mỏ; nhằm sớm phát hiện, xử lý những vi phạm. "Về chức năng của Ban KTNS, chúng tôi sẽ kiến nghị với UBND tỉnh chỉ đạo, yêu cầu các sở, ngành rà soát, đánh giá thực chất kết quả thực hiện phân cấp giấy phép khai thác vật liệu san lấp và tận thu bùn trấp để có giải pháp thực hiện cho phù hợp. Đối với một số mỏ chưa chấp hành tốt công tác bảo vệ môi trường, làm hư hại đường sá, gây bụi và tiếng ồn, đề nghị UBND tỉnh khi cấp phép khai thác TNKS cho các tổ chức, cá nhân nên có điều kiện ràng buộc là phải đầu tư đường chuyên dùng. Đối với đường giao thông bị xuống cấp do chuyên chở vật liệu xây dựng, yêu cầu doanh nghiệp hoạt động khoáng sản phải đầu tư, cải tạo lại!" - bà Lan nhấn mạnh.

Tạ Nguyên