Xử lý nước thải công nghiệp: Còn lắm gian nan

Dù đã có luật và tỉnh cũng có nhiều văn bản quy định về xử lý nước thải công nghiệp, nhưng đến nay mới chỉ khoảng 40% nước thải của các KCN ở Đồng Nai và 25% nước thải của các doanh nghiệp nằm ngoài KCN được xử lý. Sông Đồng Nai và nhiều con sông khác đang "oằn mình" gánh chịu ô nhiễm do các nhà máy thải ra.

Dù đã có luật và tỉnh cũng có nhiều văn bản quy định về xử lý nước thải công nghiệp, nhưng đến nay mới chỉ khoảng 40% nước thải của các KCN ở Đồng Nai và 25% nước thải của các doanh nghiệp nằm ngoài KCN được xử lý. Sông Đồng Nai và nhiều con sông khác đang "oằn mình" gánh chịu ô nhiễm do các nhà máy  thải ra.

* Sân chơi chưa thật công bằng

Theo Luật Bảo vệ môi trường, mỗi doanh nghiệp (DN) khi đi vào hoạt động phải có hệ thống xử lý nước thải cục bộ và các KCN phải có hệ thống xử lý nước thải tập trung (XLNTTT). Thế nhưng, trên thực tế ở Đồng Nai vẫn có tình trạng DN đầu tư hoàn thiện, DN làm nửa vời và DN không làm gì. Thậm chí, nhiều DN "né" và "khất lần" bằng việc chấp nhận đóng phạt với nhiều lý do để trì hoãn việc thực hiện xử lý nước thải.

Sông Đồng Nai đang gánh chịu ô nhiễm do chất thải công nghiệp.(Ảnh: X.PHÚ)

Thực tế cho thấy có nhiều công ty kinh doanh hạ tầng KCN đang ra sức củng cố "thương hiệu" xanh về môi trường ở KCN mình. Có thể kể đến như: KCN Biên Hòa 2, Amata (giai đoạn 1), Loteco, Tam Phước, Long Thành, Gò Dầu, Nhơn Trạch 1, Nhơn Trạch 3... Đây là những KCN được quy hoạch tương đối hoàn chỉnh về cảnh quan, cây xanh, có hệ thống XLNTTT và thu hút được nhiều dự án đầu tư. Nhưng bên cạnh đó, còn nhiều KCN đã đi vào hoạt động khá lâu, thu hút đầu tư khá nhiều nhưng chưa mấy "rục rịch"  với việc xử lý nước thải KCN như: Hố Nai, Bàu Xéo, Sông Mây, Nhơn Trạch 2, Ông Kèo, Thạnh Phú, Nhơn Trạch 5... Điều này đã làm cho cuộc cạnh tranh giữa các đơn vị kinh doanh hạ tầng chưa công bằng và sòng phẳng.

Qua trao đổi với  đại diện một số KCN làm tốt công tác xử lý nước thải, được biết: đầu tư cho xử lý nước thải không có lãi và thu hồi vốn chậm, nhưng họ đã phải lo tiền tỷ để làm hệ thống XLNTTT. Song, vẫn chưa chắc hiệu quả cải thiện ô nhiễm môi trường chung đạt kết quả tốt vì còn các KCN khác vẫn cứ "vô tư" thải trực tiếp ra sông hoặc cho tự thấm xuống đất. Trước mắt, họ thu lợi vì không tốn tiền xử lý. Cũng vấn đề này, ông Phùng Chí Sỹ, Phó viện trưởng Viện Kỹ thuật nhiệt đới và BVMT cho rằng: "Trong thời cạnh tranh, việc buông lỏng quản lý đối với những DN không có xử lý nước thải và những đơn vị kinh doanh hạ tầng KCN chậm trễ hoặc cố trì hoãn không xây dựng hệ thống XLNTTT sẽ không khuyến khích động viên những đơn vị làm tốt. Điều không công bằng này không chỉ xảy ra giữa các KCN với nhau mà còn với các DN. Thực tế, có những KCN lấp đầy đến 80-90% diện tích, không xử lý nước thải vẫn ngang nhiên hoạt động".

* Bảo vệ môi trường – phải thực hiện nghiêm

Tại buổi làm việc với các đơn vị kinh doanh hạ tầng KCN vào ngày 18-7 vừa qua, Phó chủ tịch UBND tỉnh Ao Văn Thinh, cho rằng: "Đã đến lúc không thể nhân nhượng hơn đối với những DN, đơn vị hạ tầng KCN không thực hiện đúng quy định của pháp luật hiện hành. Sau thời hạn cuối năm nay, DN, đơn vị nào không chấp hành sẽ xử lý nghiêm khắc theo luật. Trong thị trường cạnh tranh, dù nhãn hiệu xanh là một lợi thế cạnh tranh mà nhiều DN đang hướng đến, nhưng phải có sự sòng phẳng và công bằng ngay chính trên sân chơi nội bộ. Không thể chấp nhận tình trạng người thì bỏ tiền đầu tư xử lý để bảo vệ môi trường, người không làm lại ngồi đó thụ hưởng. Tỉnh và các ngành sẽ có những giải pháp hợp lý để hỗ trợ, nhưng mỗi DN, đơn vị phải là người chủ động thực hiện việc xử lý nước thải để bảo vệ môi trường, nếu muốn còn được tiếp tục hoạt động".

Một góc nhà máy xử lý nước thải của Hwaseung Vina ở KCN Nhơn Trạch 1.

Cũng tại cuộc họp này, lãnh đạo tỉnh cũng thống nhất chủ trương đồng hành cùng DN bằng việc sẽ hỗ trợ giải quyết những vướng mắc của DN  như vấn đề thu hồi đất, khó khăn về vốn hay những vấn đề rắc rối phát sinh để tạo điều kiện cho các công ty kinh doanh hạ tầng KCN xây dựng hệ thống XLNTTT. Như ở KCN Hố Nai, mặc dù phần đất vị trí được duyệt để xây dựng khu xử lý nước thải tập trung đã được ban quản lý KCN đem cho một DN thuê, nay được tỉnh đồng ý cho đặt hệ thống tại một vị trí khác để xử lý nước thải cho 104 nhà máy ở đây. Hay KCN Sông Mây, tỉnh cũng chỉ đạo huyện có biện pháp hỗ trợ KCN giải tỏa,  thu hồi đất để dự án nhà máy xử lý nước thải tập trung sớm được thực hiện. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án đấu nối thoát nước ngoài hàng rào KCN...

Làm theo luật và có sự hỗ trợ của tỉnh, không sớm thì muộn các đơn vị hạ tầng chắc chắn phải đầu tư hệ thống XLNTTT. Tuy nhiên, "phản ứng" về quy định về "KCN phải có hệ thống xử lý NTTT thì mới được đưa vào hoạt động" một số đơn vị kinh doanh hạ tầng KCN vẫn có lý lẽ cho rằng: quy định đúng nhưng không phù hợp với tình hình thực tiễn tại VN. Bởi hiện nay hầu hết các đơn vị kinh doanh hạ tầng KCN hoạt động theo kiểu "cuốn chiếu": xây dựng đến đâu, kêu gọi đầu tư đến đó để lấy tiền tiếp tục đầu tư cơ sở hạ tầng, trong đó có hệ thống XLNTTT, vì không phải đơn vị nào cũng đủ lực để đầu tư một lần cho tất cả các hạng mục công trình. Mà nếu có đủ lực, việc bảo quản thiết bị của hệ thống xử lý cũng khó khăn vì phải "dầm mưa dãi nắng" chờ kêu gọi đầu tư, chờ DN xây dựng, chờ nhà máy đi vào sản xuất mới có nước thải để hệ thống hoạt động... Ngoài ra, khi thiết kế sẽ khó tính toán chính xác được công suất xử lý để thiết kế công suất. Nếu áp dụng cách tính lượng nước thải bình quân cho mỗi dự án trong KCN là 30m3 nước/ngày đêm thì đó chỉ là bài toán trên giấy,  bởi thực tế lượng nước thải của KCN không tùy thuộc vào số lượng dự án, mà phụ thuộc vào lượng nước thải của những dự án đó nhiều hay ít.

Dù thực tế còn có không ít bất cập nhưng các DN, đơn vị kinh doanh hạ tầng vẫn phải thực hiện nghiêm theo Luật BVMT về xử lý nước thải để bảo đảm sự công bằng giữa các doanh nghiệp trong cùng một sân chơi.

* Phó chủ tịch HĐND tỉnh HUỲNH CHÍ THẮNG: Không khắc phục sẽ phải đình chỉ hoạt động   Đã đến lúc không thể nhân nhượng tình trạng xả nước thải bừa bãi, xả thải không qua hệ thống xử lý gây ô nhiễm môi trường. Từ nay đến hết năm 2008, nếu nhà máy, đơn vị kinh doanh hạ tầng KCN nào không thực hiện đầu tư cho hệ thống xử lý nước thải thì sang đầu năm 2009 sẽ bị rút phép xả thải và đình chỉ hoạt động SX-KD cho đến khi khắc phục xong.   * Phó chủ tịch UBND tỉnh AO VĂN THINH: Hậu quả đã rõ, cần khắc phục ô nhiễm càng sớm càng tốt   Trong quá trình thu hút đầu tư, đã có lúc xem nhẹ việc bảo vệ môi trường, đến nay hậu quả đã rõ. Dù cho hiện nay nhiều tiêu chuẩn còn cao, xử lý khó đạt được, nhưng mỗi doanh nghiệp, mỗi đơn vị hạ tầng phải thực hiện bằng sự nỗ lực cao nhất và khắc phục càng sớm càng tốt. Ngoài xử lý cục bộ tại mỗi nhà máy, xử lý tập trung ở các KCN, mỗi đơn vị hạ tầng cần có thêm hồ sinh học để làm lắng đọng các chất ô nhiễm trong nước thải một lần nữa trước khi đưa ra môi trường.   * Giám đốc Sở Tài nguyên - môi trường LÊ VIẾT HƯNG: Đã đến lúc cần đánh vào thương hiệu của doanh nghiệp   Đã đến lúc không thể kéo dài hơn được nữa tình trạng doanh nghiệp không chấp hành luật và cũng không thể kéo dài thêm lộ trình vì đã nhiều lần gia hạn rồi. Theo chỉ đạo của Bộ TN-MT về phân loại các doanh nghiệp theo mức độ ô nhiễm, Sở TN-MT đang tiến hành lấy mẫu của tất cả các doanh nghiệp để phân tích và xếp loại ô nhiễm theo tiêu chí của bộ. Kết quả mức độ ô nhiễm của từng doanh nghiệp sẽ được công bố công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đã đến lúc cần đánh vào thương hiệu của doanh nghiệp. Trong thời cạnh tranh, những doanh nghiệp quản lý kém về môi trường sẽ mất lợi thế.   Đồng Nai hiện có 21/27 KCN đang hoạt động, mỗi ngày xả thải khoảng 68.000m3 nước thải, nhưng mới chỉ 9 KCN có hệ thống xử lý nước thải tập trung và xử lý được 21.000m3 nước thải. Còn 47.000m3 chưa qua xử lý được xả thải ra môi trường. Riêng với 110 doanh nghiệp có lượng xả thải lớn nằm ngoài KCN, mỗi ngày xả thải 136.000m3, nhưng mới chỉ có 36 doanh nghiệp có hệ thống xử lý cục bộ và xử lý khoảng 27.000m3 nước thải. Vậy còn 110.000m3 chưa qua xử lý tiếp tục được đưa ra môi trường.

Phương Liễu