Khai thác thị trường Trung Ðông, Nam Á

Trung Ðông và Nam Á là những thị trường nhiều tiềm năng đối với xuất khẩu Việt Nam khi các khuôn khổ hợp tác thương mại mới liên tục được hình thành, mở thêm dư địa cho doanh nghiệp (DN) tiếp cận các thị trường có quy mô lớn.

Nông sản là một trong những mặt hàng Đồng Nai có nhiều tiềm năng xuất khẩu. Ảnh: Vương Thế

Khai thác tiềm năng xuất khẩu vào khu vực này thông qua các hiệp định thương mại tự do (FTA), chủ động nâng cấp năng lực, đáp ứng các nhu cầu của thị trường là giải pháp để các DN gia tăng xuất khẩu.

Cơ hội từ thị trường ngàn tỷ USD

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), giai đoạn 2024-2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quan hệ thương mại giữa Việt Nam và khu vực này. Việc Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Israel (VIFTA) được triển khai, cùng với Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) chính thức có hiệu lực từ ngày 3-2-2026 tạo thêm điều kiện để hàng hóa Việt Nam mở rộng hiện diện tại Trung Đông. Bên cạnh đó, tiến trình đàm phán FTA Việt Nam - GCC và rà soát nâng cấp Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (AITIGA) tiếp tục được thúc đẩy.

Với quy mô dân số hơn 400 triệu người và tổng GDP trên 4 ngàn tỷ USD, Trung Đông, đặc biệt là khu vực GCC gồm 6 quốc gia: Ả Rập Xê Út, UAE, Qatar, Kuwait, Oman và Bahrain, đang mở ra nhiều cơ hội cho DN Việt Nam. Đây là khu vực có mức thu nhập cao, nhu cầu nhập khẩu lớn, trong đó khoảng 80-90% nhu cầu lương thực phải dựa vào nguồn cung bên ngoài, tạo dư địa cho các mặt hàng thế mạnh như: nông sản, thủy sản, thực phẩm chế biến. Cùng với đó, nhu cầu đối với sản phẩm Halal ngày càng tăng cũng là hướng đi tiềm năng cho DN Việt Nam.

Tương tự, theo ông Vũ Minh Tâm, Trưởng phòng Tổng hợp chính sách (Cục Xuất nhập khẩu), Nam Á cũng là khu vực có nhiều triển vọng, với quy mô dân số khoảng 2 tỷ người, trong đó Ấn Độ là nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới và đã trở thành thị trường xuất khẩu trên 10 tỷ USD của Việt Nam. Việc nâng cấp Hiệp định AITIGA được kỳ vọng sẽ góp phần tạo thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại giữa hai bên.

Ông Vũ Minh Tâm cho rằng: Trung Đông và Nam Á đang là những khu vực có tốc độ tăng trưởng thương mại nhanh với Việt Nam trong 5 năm qua, nhờ sự bổ trợ giữa cơ cấu kinh tế và nhu cầu thị trường. Đây cũng được xem là thời điểm thuận lợi để DN Việt Nam đẩy mạnh khai thác thị trường khi cùng lúc hội tụ nhiều yếu tố: các FTA đang được triển khai, chính sách mở cửa từ các quốc gia trong khu vực và sự thúc đẩy hợp tác ở cấp cao.

Doanh nghiệp chủ động nắm bắt

Với thị trường lớn và vẫn còn nhiều dư địa thì đây là cơ hội để các DN chủ động nắm bắt. Công ty cổ phần Thực phẩm Cô Cô Việt Nam (Khu công nghiệp Hố Nai) đã chủ động đầu tư và làm nhiều chứng nhận xuất khẩu, trong đó có chứng nhận Halal để xuất khẩu sản phẩm, hàng hóa qua thị trường Halal. Theo ông Lê Trí Thông, Giám đốc điều hành nhà máy, DN xuất khẩu khoảng 500 tấn thạch dừa/tháng, 500 tấn nha đam/tháng đi các nước Hồi giáo và xác định đây là một trong những thị trường trọng điểm và đơn vị sẽ tiếp tục đẩy mạnh đầu tư trong thời gian tới.

Theo đánh giá của các cơ quan quản lý, phần lớn DN sản xuất trong nước đều có khả năng đáp ứng các yêu cầu này nếu chủ động tìm hiểu và chuẩn bị hồ sơ đúng quy định. Đối với các sản phẩm công nghiệp chế biến, các tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa hoặc hàm lượng giá trị khu vực cũng được thiết kế ở mức phù hợp với năng lực sản xuất của DN Việt Nam.

Tuy nhiên, ưu đãi thuế quan chỉ mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường. Các DN phải chủ động tìm đối tác  để có những đơn hàng. Nếu trước đây, lợi thế chủ yếu đến từ giá cả, hiện nay cuộc cạnh tranh ngày càng xoay quanh chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng đáp ứng những yêu cầu riêng của từng thị trường. Vì vậy, giá trị lớn nhất mà FTA thế hệ mới mang lại không chỉ là cắt giảm thuế quan mà còn tạo động lực để DN nâng cấp năng lực sản xuất, quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo ông Trương Xuân Trung, phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE, kinh nghiệm cho thấy các DN thành công tại UAE thường là những DN có chiến lược phát triển dài hạn, duy trì nguồn cung ổn định, đảm bảo chất lượng và đầu tư cho thương hiệu. Do đó, DN Việt Nam cần chuyển dần từ tư duy bán hàng ngắn hạn sang xây dựng hệ thống phân phối, văn phòng đại diện, kho hàng hoặc hợp tác chiến lược với các nhà phân phối lớn tại khu vực.

Ðể biến cơ hội thành kim ngạch xuất khẩu và thị phần bền vững, DN cần có sự chuẩn bị dài hạn, từ nghiên cứu thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc đến xây dựng thương hiệu phù hợp với đặc thù từng khu vực.

Vương Thế