Đưa sản phẩm hạt điều chế biến lên kệ siêu thị quốc tế

Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1 được thành lập năm 2003 tại xã Nghĩa Trung. Sau 5 năm hoạt động, công ty lọt top 5 doanh nghiệp (DN) xuất khẩu hạt điều hàng đầu Việt Nam. Đây cũng là DN tiên phong đầu tư hệ thống máy móc hiện đại để chế biến sâu hạt điều và nhiều loại hạt khác, phục vụ xuất khẩu. Một số sản phẩm của DN đã có mặt trên kệ hàng của các siêu thị tại châu Âu, Hoa Kỳ.

Dây chuyền đóng gói hạt điều chế biến sâu tại một doanh nghiệp chế biến trên địa bàn thành phố.

Trao đổi với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai, ông TẠ QUANG HUYÊN, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1 chia sẻ về hành trình đưa sản phẩm hạt điều chế biến sâu của Việt Nam vào hệ thống siêu thị quốc tế.

Ngành điều và những khó khăn

• Những khó khăn ngành chế biến điều Việt Nam đang phải đối mặt là gì thưa ông?

- Ngành chế biến điều Việt Nam khởi đầu từ quy mô nhỏ, sau đó phát triển mạnh. Trong những năm qua, có thể nói Việt Nam đã giữ vị thế hàng đầu thế giới về chế biến và xuất khẩu điều. Thế giới có khoảng 6 triệu tấn điều thô, riêng Việt Nam đã chế biến khoảng 4 triệu tấn, trong đó nhập khẩu hơn 3 triệu tấn, còn lại là nguồn thu hoạch trong nước. Việt Nam giữ vai trò chủ lực trong chế biến và cung cấp nhân hạt điều cho thị trường thế giới.

Chúng ta đã chế tạo thành công những máy móc chế biến điều có công suất lớn, hiện đại hàng đầu thế giới. Không chỉ chế biến, Việt Nam còn xuất khẩu máy móc sang châu Phi, chuyển giao kỹ thuật cho các nước. Đây là công nghệ mà chúng ta phải mất nhiều năm tích lũy.

“Kinh doanh thành công không chỉ phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm và giá thành cạnh tranh, yếu tố quan trọng là DN phải nhạy bén trong tính toán thị trường, biết lựa chọn thời điểm mua, bán phù hợp; đồng thời chủ động tăng lượng dự trữ khi thị trường thuận lợi để tạo lợi thế cạnh tranh về giá”.

Ông TẠ QUANG HUYÊN, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1

Tuy nhiên, ngành điều đang đối mặt với những khó khăn. Về khách quan, ngành điều Việt Nam phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên liệu điều thô nhập khẩu. Trong khi đó, các nước châu Phi và những quốc gia xuất khẩu điều thô đang đẩy mạnh chế biến trong nước; đồng thời có chính sách bảo hộ ngành chế biến như: áp thuế xuất khẩu điều thô ở mức cao, ưu tiên giữ lại nguyên liệu tốt để phục vụ sản xuất trong nước...

Bên cạnh đó, DN Việt Nam còn phải gánh thêm chi phí vận chuyển. Cứ 5kg điều thô mới cho ra 1kg nhân, nên việc nhập khẩu điều thô từ châu Phi về Việt Nam để chế biến khiến chi phí vận chuyển cao gấp 5 lần so với chế biến tại chỗ.

Khó khăn nội tại là Việt Nam có đông DN cùng tham gia chế biến, xuất khẩu, dẫn đến cạnh tranh gay gắt trong thu mua nguyên liệu và tiêu thụ nhân điều. Nhiều DN chế biến điều đã phải ngừng hoạt động vì không trụ nổi. Ngành điều Việt Nam đang đối mặt với giai đoạn tăng trưởng chững lại, thậm chí có nguy cơ  giảm nếu không tìm được hướng đi mới.

• Là DN đầu tư vùng nguyên liệu và nhà máy chế biến điều tại Đồng Nai, ông đánh giá như thế nào về “thủ phủ” sản xuất và chế biến điều Đồng Nai?

- Chính những lợi thế của Đồng Nai hiện nay đã tạo điều kiện để chúng tôi phát triển. Trước hết là nguồn nguyên liệu. Điều Đồng Nai nổi tiếng thế giới nhờ chất lượng tốt, vị ngọt, béo, thơm, hương vị đậm đà. Nhân điều chắc nên khi đưa vào chế biến, tỷ lệ hạt vỡ ít. Đây cũng là lý do các DN chế biến điều Việt Nam tập trung tại Đồng Nai. Việt Nam nói chung, Đồng Nai nói riêng là công xưởng chế biến điều của thế giới.

Cạnh tranh bằng chế biến sâu

• Ông có thể chia sẻ về quá trình DN đầu tư chế biến sâu và xuất khẩu sản phẩm vào các thị trường khó tính?

- DN của chúng tôi đã chuyển sang giai đoạn mới, tập trung rang, chiên, chế biến hạt điều và nhiều loại hạt khác. Nhà máy có công suất thiết kế tối đa 300 container/tháng, hiện hoạt động khoảng 50% công suất. Chúng tôi còn đầu tư một công ty chuyên chế biến sâu các loại hạt xuất khẩu tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Thị trường chúng tôi hướng đến đối với dòng sản phẩm chế biến sâu là xuất khẩu. Hiện sản phẩm đã được xuất sang Hoa Kỳ, các nước châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc, Trung Đông... Đặc biệt, chúng tôi đã có những đơn hàng cung cấp sản phẩm cho các siêu thị ở châu Âu, Hoa Kỳ.

Ông Tạ Quang Huyên (phải), Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1 trao đổi với đối tác nước ngoài tại Hội nghị Điều quốc tế Việt Nam lần thứ 15-2026. Ảnh: Bình Nguyên

Để đầu tư chế biến sâu, DN không thể sử dụng máy chiên truyền thống mà phải đầu tư hệ thống máy móc khép kín, hiện đại. Phần lớn máy móc phục vụ chế biến sâu hiện phải nhập khẩu. Chẳng hạn, hệ thống máy móc kiểm soát độ ẩm trong đóng gói, từ 3 năm trước, DN đã phải đầu tư 2 triệu USD (tương đương 77 tỷ đồng).

Đầu tư chế biến sâu phải gắn với xuất khẩu và hướng đến phân khúc thị trường lớn mới có thể phát triển. Nếu chỉ dựa vào thị trường trong nước sẽ rất khó cạnh tranh khi có quá nhiều DN tham gia.

• Xin ông chia sẻ bí quyết xuất khẩu sản phẩm hạt điều chế biến sâu “made in Vietnam” vào các thị trường, đặc biệt là đưa sản phẩm lên kệ siêu thị ở châu Âu, Hoa Kỳ?

- Khó khăn trong đầu tư chế biến sâu và xuất khẩu vào các thị trường khó tính không chỉ nằm ở bài toán vốn lớn. Quan trọng hơn là phải tạo dựng được niềm tin với khách hàng.

Đối với người châu Âu, niềm tin rất quan trọng. Muốn tạo được niềm tin, DN phải đầu tư bài bản, bảo đảm các tiêu chuẩn vệ sinh, an toàn thực phẩm tương đương, thậm chí cao hơn yêu cầu của họ. Chúng tôi đầu tư nhà máy với công nghệ hiện đại, đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng cao. Vì vậy, khi các hệ thống siêu thị ở châu Âu đến kiểm tra nhà máy, họ bất ngờ trước mức độ hiện đại của hệ thống sản xuất tại Việt Nam. Điều này giúp họ yên tâm lựa chọn và đưa sản phẩm của chúng tôi lên kệ hàng.

Muốn đưa sản phẩm vào siêu thị nước ngoài, DN thường phải tham gia đấu giá, cạnh tranh về giá, trừ trường hợp sản phẩm có tính đặc thù. Giá tốt vẫn là yếu tố cốt lõi để sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, phương châm của chúng tôi là bán những gì khách hàng cần, chế biến theo khẩu vị của từng thị trường chứ không phải chỉ bán những gì mình có. DN phải nghiên cứu để nắm bắt nhu cầu của thị trường, từ đó sản xuất sản phẩm phù hợp.

Sự chuẩn bị của DN là điều kiện cần, còn điều kiện đủ là phải thuyết phục được khách hàng tin tưởng. Tôi vẫn nói vui rằng đó là để công nghệ “nói”.

• Mục tiêu đến năm 2030, Chính phủ Việt Nam đẩy mạnh phát triển chế biến sâu. Ông kỳ vọng gì về chính sách phát triển lĩnh vực này hiện nay?

- Chủ trương thúc đẩy phát triển công nghiệp chế biến nói chung, trong đó có chế biến sâu, nhằm tạo ra bước chuyển mới. Trước hết, bản thân DN phải nỗ lực, chủ động phát triển. Về phía Nhà nước, những chính sách hỗ trợ nhập khẩu nguyên phụ liệu phục vụ chế biến, chẳng hạn như thuế nhập khẩu bằng 0 là chính sách tốt nhằm khuyến khích xuất khẩu.

Ở góc độ DN, chúng tôi mong Nhà nước tiếp tục tạo cơ chế thông thoáng, minh bạch, phù hợp hơn với thực tế sản xuất tại Việt Nam, tạo điều kiện để DN tập trung nguồn lực phát triển sản xuất.

• Trân trọng cảm ơn ông!

Bình Nguyên (thực hiện)