Khi di sản kể chuyện bằng công nghệ

Từ số hóa hồ sơ khoa học, hiện vật đến xây dựng bản đồ số, tour tham quan thực tế ảo, thuyết minh tự động, Đồng Nai đang từng bước ứng dụng công nghệ để đánh thức kho tàng văn hóa, lịch sử của vùng đất gần 330 năm hình thành và phát triển.

Với 121 di tích được xếp hạng, việc số hóa giúp Đồng Nai lưu trữ dữ liệu, nâng cao hiệu quả quản lý di tích, đồng thời góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng trong kỷ nguyên số.

Hình ảnh, hiện vật tại Di tích quốc gia đặc biệt Căn cứ Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam (xã Lộc Thành) được số hóa, giới thiệu trên website ditichtathiet.vn.

Mở rộng không gian tiếp cận di sản

Bên cạnh các di tích đã được xếp hạng, Đồng Nai có gần 1,5 ngàn di tích phổ thông được kiểm kê, 13 di sản văn hóa phi vật thể được ghi danh, cùng hệ thống bảo tàng, nhà truyền thống, nhà trưng bày. Hiện thành phố có gần 40 ngàn hiện vật, 56 bộ sưu tập và 5 bảo vật quốc gia đang được lưu giữ, bảo quản và phát huy giá trị.

Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) Lê Thị Ngọc Loan cho biết: “Đây không chỉ là tài sản văn hóa quý giá mà còn là nguồn lực quan trọng cho giáo dục truyền thống, xây dựng bản sắc địa phương, phát triển du lịch và nâng cao đời sống văn hóa của nhân dân. Trong bối cảnh phát triển mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo vệ, lưu giữ di sản, mà quan trọng hơn là phải làm cho di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại và chuyển hóa các giá trị văn hóa, lịch sử thành nguồn lực cho phát triển”.

Công tác số hóa và hỗ trợ phát huy giá trị di tích được triển khai đồng bộ từ thành phố đến cơ sở. Đến nay, Đồng Nai đã số hóa 44 hồ sơ khoa học di tích quốc gia và quốc gia đặc biệt với hơn 12 ngàn trang, ảnh; đồng thời triển khai mô hình số 3D, xây dựng bản đồ GIS, mã QR, video thuyết minh và điểm tương tác thông tin tại một số di tích. Nhiều điểm đến như: Văn miếu Trấn Biên, Mộ cự thạch Hàng Gòn, Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh, đình An Hòa đã được xây dựng tour tham quan 3600. Các sản phẩm số bước đầu hỗ trợ công tác quản lý, nghiên cứu, quảng bá và mở rộng khả năng tiếp cận di sản.

Ngày 13-10, Sở VHTTDL đã ban hành Văn bản số 4540/HD-SVHTTDL hướng dẫn quy trình tu bổ, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn thành phố Đồng Nai. Quy trình gồm: Đề xuất chủ trương, xác định phương án lập dự án; lập quy hoạch di tích; xác nhận hiện trạng xuống cấp và lập dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích; tu sửa cấp thiết di tích.

Ở cơ sở, yêu cầu số hóa gắn liền với việc bảo vệ, phát huy giá trị từng di tích. Tại Di tích quốc gia đặc biệt Căn cứ Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam (xã Lộc Thành), Cổng thông tin điện tử tại địa chỉ ditichtathiet.vn đã đi vào vận hành. Cổng cung cấp thông tin tổng quan về khu di tích, các điểm tham quan, lịch sử, nhân vật, sự kiện, hình ảnh, video và tư liệu liên quan; đồng thời cho phép du khách tham quan thực tế ảo 3D toàn bộ không gian di tích trên internet. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số đã tạo thêm kênh giới thiệu, quảng bá di sản, góp phần phát triển du lịch địa phương.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Trấn Biên Nguyễn Kim Bích Huyên, với 18 di tích được phân cấp, địa phương đang chủ động xây dựng kế hoạch số hóa, cập nhật và quản lý dữ liệu các di tích được xếp hạng trên địa bàn. Các nhiệm vụ trọng tâm gồm: chuẩn hóa thông tin giới thiệu di tích, triển khai mã QR, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về di tích, tư liệu lịch sử, hình ảnh, hiện vật và hoạt động văn hóa. Việc cập nhật, kết nối dữ liệu sẽ được thực hiện theo hướng đồng bộ với hệ thống thông tin của thành phố khi có điều kiện, phục vụ hiệu quả công tác quản lý, bảo tồn và quảng bá di sản.

Hướng tới kết nối đồng bộ

Dù đạt được những kết quả quan trọng, công tác chuyển đổi số di sản vẫn gặp không ít khó khăn, thách thức. Hiện nay, Bảo tàng Đồng Nai đã số hóa hơn 2,6 ngàn hồ sơ, tương đương hơn 2,6 ngàn hiện vật; trong đó, 450 hiện vật và 5 bảo vật quốc gia được số hóa 3D. Tuy nhiên, số hiện vật đã đưa lên phần mềm mới chiếm khoảng 6,7% tổng số gần 40 ngàn hiện vật đang lưu giữ. Cơ sở dữ liệu di sản dùng chung, thống nhất và liên thông vẫn chưa được hình thành.

Thành ủy viên, Giám đốc Sở VHTTDL Lê Thị Ngọc Loan cho hay: Ngành đang triển khai đề án chuyển đổi số, hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ về di tích, hiện vật, tư liệu, di sản văn hóa phi vật thể; từng bước ứng dụng công nghệ số trong quản lý, bảo tồn, trưng bày, giới thiệu và quảng bá. Khi dữ liệu di sản được số hóa và kết nối hiệu quả, công tác quản lý sẽ được nâng cao, đồng thời tạo điều kiện để người dân, du khách, nhà nghiên cứu và thế hệ trẻ tiếp cận di sản thuận lợi hơn.

Hình ảnh, hiện vật tại Di tích quốc gia đặc biệt Căn cứ Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam (xã Lộc Thành) được số hóa, giới thiệu trên website ditichtathiet.vn.

Ngày 12-10, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Văn Hà ký ban hành Quyết định số 3338/QĐ-UBND về chủ trương đầu tư Dự án Chuyển đổi số toàn diện ngành VHTTDL Đồng Nai, nhiệm vụ số hóa di tích trên địa bàn thành phố. Dự án thuộc nhóm C, có tổng mức đầu tư 40 tỷ đồng từ nguồn ngân sách thành phố, do Sở VHTTDL làm chủ đầu tư, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026-2028.

Dự án được triển khai theo lộ trình 3 bước: số hóa dữ liệu di tích, hiện vật; liên kết, liên thông dữ liệu với hệ thống dùng chung của ngành và Cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa; phát huy, quảng bá giá trị di sản trên môi trường số.

Đáng chú ý, mức độ số hóa 3D được phân cấp theo từng nhóm đối tượng, loại hình và giá trị xếp hạng của di tích, hiện vật. Trong đó, nhóm A gồm 48 di tích ưu tiên (6 di tích quốc gia đặc biệt và 42 di tích cấp quốc gia) sẽ được số hóa đầy đủ theo tiêu chuẩn cao. Nhóm B gồm 73 di tích cấp thành phố sẽ được số hóa ở mức cơ bản, đồng thời số hóa hiện vật gắn với các điểm di tích được xếp hạng. Dự án cũng định hướng xây dựng và sử dụng các nền tảng, thiết bị dùng chung như: phần mềm tham quan ảo 3D, bản đồ số 3D…

My Ny