Dựng vóc dáng đô thị Đồng Nai trong tương lai

Từ Cảng hàng không quốc tế (sân bay) Long Thành, các tuyến cao tốc, đường vành đai, đường sắt đến không gian ven sông Đồng Nai…, hàng loạt công trình hạ tầng lớn đang từng bước định hình cấu trúc đô thị Đồng Nai. Để những “mảnh ghép” ấy trở thành một chỉnh thể đô thị hiện đại, thành phố cần tổ chức không gian theo quy hoạch dài hạn, đồng bộ hạ tầng kết nối và đặt người dân vào trung tâm của quá trình phát triển.

Đó cũng là những định hướng lớn được Nghị quyết số 16-NQ/TW, ngày 21-7-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 (gọi tắt là Nghị quyết số 16) xác lập cho Đồng Nai.

Những công trình định hình đô thị

Đồng Nai từng được biết đến là “thủ phủ” công nghiệp của cả nước. Bước vào giai đoạn phát triển mới, công nghiệp vẫn là nền tảng quan trọng, song những công trình hạ tầng chiến lược đang mở ra một diện mạo mới cho thành phố. Đó là sân bay tạo vị thế và mở ra cực tăng trưởng mới; mạng lưới giao thông tăng kết nối mở rộng không gian phát triển; sông Đồng Nai tạo bản sắc, cảnh quan và những không gian sống hiện đại.

Một góc đô thị phường Trấn Biên. Ảnh: Công Nghĩa

Nổi bật nhất trong số các công trình ấy là Sân bay Long Thành. Theo định hướng tại Nghị quyết số 16, sân bay không chỉ là một công trình giao thông mà phải trở thành hạt nhân của hệ sinh thái hàng không, gắn với logistics, công nghiệp công nghệ cao, thương mại, dịch vụ và đô thị.

Cách tiếp cận này là cơ sở để Đồng Nai có thể trở thành mô hình đô thị sân bay đầu tiên của Việt Nam. Theo quy hoạch, khi hoàn thành các giai đoạn, Sân bay Long Thành có năng lực phục vụ khoảng 100 triệu lượt hành khách mỗi năm. Quy mô này đặt ra yêu cầu về hạ tầng hàng không, kéo theo nhu cầu hình thành không gian đô thị, dịch vụ và hạ tầng tương xứng tại khu vực xung quanh.

Theo kiến trúc sư Khương Văn Mười, nguyên Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, đô thị sân bay là đô thị có đầy đủ chức năng phục vụ hoạt động hàng không, đáp ứng nhu cầu của người dân và kết nối với thị trường trong nước, quốc tế. Hệ sinh thái này bao gồm: hậu cần hàng không, công nghiệp, thương mại, dịch vụ, giáo dục, y tế và nhiều chức năng đô thị khác.

Cùng với sân bay, mạng lưới giao thông kết nối Đồng Nai với các trung tâm kinh tế trong vùng đang được đầu tư, hoàn thiện. Ngoài đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, đường vành đai 3 - Thành phố Hồ Chí Minh, các tuyến đường kết nối sân bay đã và đang hình thành, tới đây sẽ có thêm các tuyến đường sắt đô thị để hoàn chỉnh mạng lưới giao thông đa chiều.

Phó Bí thư Thành ủy Võ Tấn Đức cho rằng: Các dự án hạ tầng giao thông kết nối Sân bay Long Thành với Thành phố Hồ Chí Minh, cảng biển, cửa khẩu quốc tế, các khu công nghiệp, khu đô thị và nhiều địa phương trong vùng sẽ là “khung xương” cho không gian phát triển của Đồng Nai trong tương lai.

Trong cấu trúc ấy, sông Đồng Nai là một trục không gian quan trọng. Nghị quyết số 16 định hướng lấy hệ thống sông và hệ sinh thái tự nhiên làm trục cảnh quan chủ đạo; trong đó sông Đồng Nai giữ vai trò trung tâm về sinh thái, văn hóa, cảnh quan và phát triển đô thị.

Đây là một hướng đi quan trọng để tạo dựng bản sắc riêng cho đô thị Đồng Nai. Cũng theo kiến trúc sư Khương Văn Mười, sông Đồng Nai có quy mô lớn, lòng sông rộng, tạo nhiều dư địa để phát triển các hoạt động đô thị, văn hóa, thể thao và du lịch. Hiện nay, các dự án đường, kè dọc sông đang được đầu tư, khi hoàn thiện sẽ góp phần nâng cao khả năng kết nối, chống xói lở và tạo thêm không gian công cộng cho người dân.

Theo định hướng của thành phố, các công trình chiến lược như: sân bay, đường cao tốc, đường sắt, cảng biển và hệ thống đô thị dọc sông Đồng Nai sẽ được kết nối trong cùng một quy hoạch để tạo nên các cực và hành lang phát triển mới. Khi đó, thành phố sẽ từng bước chuyển từ cấu trúc của một đô thị công nghiệp truyền thống sang đô thị đa trung tâm, đa cực, đa tầng.

Tổ chức không gian theo hướng mở đa trung tâm

Với đô thị đang phát triển như Đồng Nai, việc đầu tư xây dựng các công trình lớn, mang tính chiến lược là rất cần thiết. Tuy nhiên, những công trình đó chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong một cấu trúc không gian thống nhất. Ngược lại, nếu thiếu kết nối và tổ chức không gian theo quy hoạch, từng dự án riêng lẻ khó phát huy tối đa vai trò dẫn dắt và tạo dựng bản sắc cho đô thị.

Khu công nghiệp Biên Hòa 2, một trong những khu công nghiệp đầu tiên của Đồng Nai.

Nghị quyết số 16 đặt yêu cầu quy hoạch tổng thể thành phố có tầm nhìn dài hạn, tổ chức không gian theo hướng mở, đa trung tâm, đa cực, đa tầng. Đây là cách tiếp cận khác với tư duy phát triển đô thị theo từng dự án, từng địa bàn riêng.

Chính vì thế, Sân bay Long Thành không gói gọn trong phạm vi ranh giới dự án mà được mở rộng theo các hành lang kết nối với Nhơn Trạch, Biên Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh, hệ thống cảng biển và các trung tâm kinh tế khác. Điều này đồng nghĩa đô thị sân bay Long Thành được đặt trong mối liên kết với các đô thị lân cận và Thành phố Hồ Chí Minh.

Việc tổ chức không gian đô thị cần gắn với phát triển giao thông công cộng, trong đó nhà ở, trường học, bệnh viện, dịch vụ và không gian công cộng được bố trí phù hợp quanh các đầu mối, hành lang giao thông. Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng giảm phát thải, hướng tới mục tiêu net zero trong lĩnh vực giao thông của thành phố Đồng Nai. Khi hạ tầng đường bộ và giao thông công cộng phát triển đồng bộ, người dân sẽ có thêm lựa chọn và tăng sử dụng phương tiện công cộng. Qua đó giảm áp lực giao thông, giảm phát thải và cải thiện chất lượng môi trường đô thị.

Đối với định hướng khai thác không gian sông Đồng Nai, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Tuấn Anh cho rằng: Đồng Nai sẽ kiểm soát việc phát triển các dự án, kết hợp tái thiết đô thị với bảo tồn và phát huy các giá trị cảnh quan.  Đối với những dự án đang và sắp triển khai như: Đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh, kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đến trung tâm hành chính thành phố Đồng Nai và Sân bay Long Thành, thành phố sẽ gắn đầu tư công trình với tái thiết không gian đô thị. Qua đó từng bước hình thành không gian phát triển bền vững, đưa sông Đồng Nai thực sự trở thành trục cảnh quan chủ đạo.

Nghị quyết số 16 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 xác định Đồng Nai trở thành thành phố sân bay, đô thị ven sông, đa trung tâm, xanh, thông minh, có vai trò quan trọng trong vùng Đông Nam Bộ và cả nước. Đô thị phát triển theo hướng đa trung tâm, đa cực, đa tầng, tổ chức không gian mở; lấy hệ thống sông và hệ sinh thái tự nhiên làm trục cảnh quan chủ đạo, trong đó sông Đồng Nai giữ vai trò trung tâm về sinh thái, văn hóa, cảnh quan và phát triển đô thị.

Vóc dáng của một đô thị không hoàn toàn nằm ở những công trình lớn mà chính là chất lượng sống mà đô thị mang lại cho người dân. Vì lẽ đó, Nghị quyết số 16 xác định con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực, mục tiêu và đối tượng thụ hưởng của phát triển. Những công trình, dự án xây dựng hôm nay phải góp phần giúp người dân đi lại thuận tiện hơn, tiếp cận các dịch vụ thiết yếu dễ dàng hơn, có thêm không gian công cộng và môi trường sống chất lượng hơn.

Có thể nói, những công trình đang và sắp triển khai sẽ là những viên gạch quan trọng cho diện mạo Đồng Nai trong tương lai. Khi hạ tầng được kết nối, không gian đô thị được mở rộng và các trung tâm phát triển dần hình thành, những định hướng lớn của Nghị quyết số 16 cũng từng bước được hiện thực hóa. Đây là nền tảng vững chắc để Đồng Nai tạo dựng một không gian phát triển mới, hiện đại, xanh và đáng sống hơn cho người dân.

Hoàng Lộc