Cơ hội đột phá từ Luật Phát triển đô thị

Luật Phát triển đô thị (PTĐT) quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy PTĐT đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt. Trong đó, Luật PTĐT sẽ tạo ra đột phá lớn nhất là chuyển tư duy từ “quản lý đô thị đã có” sang chủ động “kiến tạo đô thị để phát triển”.

Những điểm đáng chú ý của Luật PTĐT là sự chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy quản lý; cơ chế, chính sách thúc đẩy PTĐT đặc biệt; phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số…

Đổi mới tư duy quản lý

Luật PTĐT có 5 chương, 66 điều, được Quốc hội thông qua vào ngày 24-8-2026 tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. Luật PTĐT quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy PTĐT đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt. Bên cạnh đó, Luật PTĐT trao quyền chủ động hơn cho đô thị trong quy hoạch, đầu tư và tổ chức phát triển. Tạo cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực linh hoạt, nhất là đất đai, tài chính và đầu tư tư nhân. Đồng thời gắn quy hoạch với nguồn lực và dự án cụ thể, hạn chế tình trạng quy hoạch xong nhưng thiếu tiền, thiếu đất, thiếu cơ chế thực hiện…

Một góc phường Trấn Biên.

Qua nghiên cứu, luật sư, luật gia Chu Văn Hiển, Phó Trưởng ban Tuyên truyền, phổ biến và Xây dựng pháp luật (Hội Luật gia thành phố Đồng Nai) bày tỏ: Ngoài các mục tiêu, định hướng lớn trong việc quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy PTĐT đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt; phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số…, Luật PTĐT còn được xây dựng với định hướng tạo bước đột phá mạnh mẽ trong phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và phát huy tính chủ động, sáng tạo của đội ngũ cán bộ. Qua đó góp phần hình thành một nền quản trị đô thị hiện đại, hiệu quả, thúc đẩy các đô thị Việt Nam phát triển nhanh, đồng bộ, hiện đại và bền vững.

Cũng theo luật sư, luật gia Chu Văn Hiển, một trong những điểm đáng chú ý của Luật PTĐT là sự chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy quản lý từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại, kiến tạo phát triển. Theo đó, chính quyền không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn chủ động kiến tạo môi trường phát triển, tháo gỡ điểm nghẽn, tạo thuận lợi cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Tư duy mới này đặt người dân và doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển đô thị, lấy sự hài lòng, thuận lợi và chất lượng cuộc sống của người dân, cùng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp làm thước đo quan trọng của năng lực quản trị. Đây được xem là nền tảng để xây dựng các đô thị Việt Nam không chỉ phát triển về quy mô và hạ tầng, mà còn hướng tới một không gian sống văn minh, hiện đại, đáng sống và phát triển bền vững.

Chính sách dành cho đô thị đặc biệt

Đô thị đặc biệt là đô thị tầm quốc tế, có năng lực cạnh tranh toàn cầu theo mô hình đa cực, đa trung tâm, có kết cấu hạ tầng và quản trị thông minh, hiện đại; trung tâm điều phối mô hình quản trị; cực đổi mới sáng tạo và hội nhập quan trọng của cả nước. Đô thị đặc biệt có vai trò dẫn đầu về kiến tạo thể chế, chất lượng phát triển, chuẩn mực quản trị và mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.

Để tạo cơ chế, chính sách thúc đẩy PTĐT đặc biệt, Luật PTĐT định hướng xây dựng một loạt các chính sách đi kèm như: Tổ chức chính quyền, chế độ công vụ và ban hành văn bản quy phạm pháp luật (mục 1, chương 2); Quy hoạch, xây dựng, PTĐT và trật tự an toàn đô thị (mục 2, chương 2); Phát triển kinh tế (mục 3, chương 2)…

Theo đó, thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng trong phạm vi địa giới hành chính của thành phố… (khoản 1, Điều 7).

Trong quy hoạch thành phố, tại khoản 1, Điều 9 Luật PTĐT quy định: Trên địa bàn thành phố chỉ lập 1 quy hoạch tổng thể thành phố trên cơ sở cụ thể hóa quan điểm, tầm nhìn, mục tiêu phát triển quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng và tích hợp, lồng ghép, thay thế quy hoạch thành phố, quy hoạch chung thành phố. Quy hoạch tổng thể thành phố có giá trị pháp lý như quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố theo quy định của pháp luật.

Trong mục 3 về phát triển kinh tế, Luật PTĐT quy định rất rõ về phát triển các ngành dịch vụ, thương mại; khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp; các cơ chế, chính sách đối với khu phi thuế quan; phát triển khu chức năng mới, loại hình kinh tế mới… Điều này sẽ tạo thuận lợi cho các đô thị phát triển nhanh, bền vững.

Đặc biệt với mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Luật PTĐT quy định: HĐND thành phố quy định cơ chế, chính sách phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phù hợp với điều kiện phát triển của đô thị đặc biệt (khoản 1, Điều 28); Khu công nghệ cao trên địa bàn thành phố bao gồm: loại hình khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và loại hình tập trung, liên kết ứng dụng, phát triển công nghệ cao trong các lĩnh vực khác (khoản 1, Điều 30)…

Thành phố Đồng Nai cùng các thành phố: Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng và Cần Thơ thuộc đô thị loại I. Riêng Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh được công nhận là đô thị loại đặc biệt. Theo khoản 3, Điều 1 Luật PTĐT, thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt được áp dụng một số cơ chế, chính sách thúc đẩy PTĐT đặc biệt quy định tại Luật PTĐT, trừ quy định tại khoản 2, Điều 6; Điều 7 và điểm a, khoản 1, Điều 15 của Luật PTĐT, trong trường hợp có chủ trương của cấp có thẩm quyền, phù hợp với điều kiện đặc thù, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của từng thành phố.

Kiến trúc sư Nguyễn Như Hải (làm việc tại một doanh nghiệp trên địa bàn phường Biên Hòa) bày tỏ: Việc Luật PTĐT mở cơ chế, chính sách cho các thành phố khi chưa được công nhận là đô thị đặc biệt có điều kiện đột phá, phù hợp với mong muốn của nhiều địa phương và người dân, doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Đoàn Phú