Dinh Ðộc Lập - từ bản vẽ đến biểu tượng

Dinh Ðộc Lập (Thành phố Hồ Chí Minh) đang diễn ra Triển lãm Từ bản vẽ đến biểu tượng thu hút sự quan tâm của người dân, du khách trong nước và quốc tế. Sự kiện kéo dài từ cuối tháng 10 đến ngày 24-11-2026, hướng tới kỷ niệm Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23-11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24-11).

Dinh Độc Lập, điểm đến di tích lịch sử, văn hóa, kiến trúc nổi tiếng của Việt Nam.

Triển lãm Từ bản vẽ đến biểu tượng kể lại cho khách tham quan những câu chuyện trong hành trình kiến tạo dinh Độc Lập - từ dấu tích dinh Norodom xưa đến một công trình kiến trúc hiện đại tiêu biểu, Di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam.

“Ðồng hiện” tư liệu và không gian kiến trúc hiện hữu

Triển lãm Từ bản vẽ đến biểu tượng dinh Độc Lập được thực hiện theo thủ pháp trưng bày “đồng hiện”, người xem được tiếp cận những tư liệu ngay tại không gian kiến trúc hiện hữu dinh Độc Lập. Với cách thể hiện này, các lớp tư liệu, hình ảnh và bản vẽ gốc cùng xuất hiện trong không gian hiện hữu tại dinh Độc Lập, khắc họa rõ nét dấu ấn sáng tạo của các kiến trúc sư trong việc kết hợp ngôn ngữ kiến trúc hiện đại với triết lý Á Đông, khí hậu phương Nam và nghệ thuật trang trí đậm bản sắc Việt.

Triển lãm bắt đầu bằng câu chuyện về sự hình thành dinh Độc Lập vào năm 1871 với tên gọi dinh Norodom, nơi ở và làm việc của Thống đốc Nam Kỳ. Đến ngày 27-2-1962, 2 phi công thuộc không lực Việt Nam Cộng hòa là Trung úy Phạm Phú Quốc và Thiếu úy Nguyễn Văn Cử điều khiển máy bay ném bom dinh Độc Lập, thực hiện kế hoạch đảo chính Tổng thống Ngô Đình Diệm. Vụ tấn công gây hư hại nghiêm trọng cho công trình, đặc biệt là khu vực cánh trái, đặt ra yêu cầu nghiên cứu phương án sửa chữa và tái thiết công trình.

Dinh Độc Lập đứng trước lựa chọn tái thiết hay xây dựng một công trình mới. Những phác thảo đầu tiên phản ánh nỗ lực tìm kiếm giải pháp kiến trúc tối ưu cho Sài Gòn bấy giờ, khởi đầu cho sự ra đời một công trình kiến trúc hiện đại.

Dinh Độc Lập có kiến trúc kết hợp giữa ngôn ngữ kiến trúc hiện đại và văn hóa bản địa Việt Nam. Kết cấu bê tông, cốt thép hiện đại kết hợp với bố cục đường ngang, nét thẳng và hình khối tiết chế tạo nên diện mạo thanh thoát, trang trọng. Cách tổ chức không gian mở gắn kết công trình với cảnh quan thiên nhiên, đáp ứng điều kiện ánh sáng và khí hậu nhiệt đới miền Nam. Nội thất và trang trí bên trong dinh Độc Lập thể hiện tư duy thiết kế hiện đại được vận dụng linh hoạt, phù hợp với công năng sử dụng và thị hiếu thẩm mỹ của người Việt. Các vật liệu thân quen như: gỗ, sơn mài và đồng được khai thác sáng tạo, kết hợp cùng màu sắc và họa tiết trang trí, góp phần tạo nên bản sắc riêng cho không gian nội thất dinh Độc Lập.

Bà Nguyễn Thị Minh, du khách đến từ Thủ đô Hà Nội cho biết: ”Tôi may mắn đến thăm dinh Độc Lập ngay ngày khai mạc triển lãm nên những thông tin về quá trình hình thành dinh giúp tôi hiểu sâu sắc những giá trị về lịch sử, văn hóa, kiến trúc của dinh Độc Lập, hiểu sâu sắc hơn từng giá trị về kiến trúc, nội thất, vật liệu trang trí đầy tinh tế nhưng đẳng cấp tại dinh Độc Lập”.

Triển lãm “đồng hiện” ngay trong không gian hiện hữu tăng thêm sự hấp dẫn cho du khách.

Biểu tượng di sản

Từ khi hình thành, dinh Độc Lập tọa lạc trên khu đất cao, ngay vị trí trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, tạo điểm nhấn trong quy hoạch đô thị. Sau năm 1975, công trình được bảo tồn và chuyển hóa từ trung tâm hành chính - chính trị thành di tích, không gian cảnh quan và ký ức đô thị.

Từ một biểu tượng kiến trúc hiện đại, dinh Độc Lập hiện diện như một ”di sản sống” kết nối giữa dòng chảy ký ức với nhịp sống đô thị hiện đại của Thành phố Hồ Chí Minh. Dinh Độc Lập là nơi các giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa được gìn giữ, phát huy trong đời sống đương đại, góp phần trao truyền ký ức và di sản cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Trải qua các thời kỳ, dinh Độc Lập hiện là nơi tổ chức các cuộc họp đối nội, đối ngoại quan trọng của Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời là một di sản kết nối dòng chảy lịch sử giữa quá khứ và đô thị hiện đại. Ngoài ra, nơi đây còn làm điểm đến du lịch khám phá các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc nổi tiếng, thu hút du khách trong nước và quốc tế.

Triển lãm lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa đến các thế hệ trẻ.

Hiện nay, cảnh quan cùng với những mảng xanh trong khuôn viên dinh cũng như các giá trị của kiến trúc, lịch sử, văn hóa đã tạo nên một nét đặc sắc cho dinh Độc Lập. Dinh Độc Lập ngày nay không chỉ là chứng nhân lịch sử, mà còn là một ”di sản sống” giữa lòng Thành phố Hồ Chí Minh, nơi kiến trúc, văn hóa và ký ức đô thị tiếp tục được gìn giữ, kết nối và lan tỏa cho các thế hệ trẻ hiện nay và mai sau. Hiện các hình ảnh triển lãm đang trong quá trình số hóa để phục vụ nhu cầu tìm hiểu, khám phá của du khách trên không gian số.

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh Trần Thế Thuận cho rằng: Việc tiếp cận di sản qua bản vẽ, tư liệu và không gian kiến trúc giúp công chúng nhìn nhận dinh Độc Lập như một nguồn tư liệu ”sống”; đồng thời là không gian giáo dục lịch sử, văn hóa và thẩm mỹ.

Theo ông Trần Thế Thuận, Thành phố Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ và đưa những giá trị nghệ thuật vào các hoạt động triển lãm. Tuy nhiên, các ứng dụng phải bảo đảm không làm phá vỡ kết cấu nội dung cơ bản của các giá trị di tích, mà ngược lại phải tôn lên những nét đẹp, hiện thực hóa được những câu chuyện mà lịch sử để lại theo cách dễ hiểu hơn, nhớ sâu hơn.

Triển lãm Từ bản vẽ đến biểu tượng tại dinh Ðộc Lập được thực hiện theo thủ pháp “đồng hiện” với 4 chủ đề chính gồm các lớp tư liệu theo từng nội dung cụ thể như: Bản vẽ kiến tạo, ngôn ngữ kiến trúc, nội thất và trang trí, biểu tượng di sản. Triển lãm giúp người xem hiểu hơn về sự hình thành và thông điệp trong kiến trúc, nội thất và trang trí của dinh Ðộc Lập.

Ngọc Liên