Quảng bá văn hóa dân tộc thiểu số ở Đồng Nai

Không giới hạn trong không gian làng, sóc, âm thanh cồng chiêng, tiếng đàn đá, điệu múa dân gian dân tộc hay nghi lễ cúng thần lúa đặc sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) ở Đồng Nai đang được “đánh thức” qua các chương trình giao lưu, hội diễn trong và ngoài thành phố.

Mỗi chuyến đi không chỉ là dịp để nghệ nhân trình diễn, trao truyền di sản dân tộc mà còn góp phần quảng bá, lan tỏa bản sắc văn hóa Đồng Nai đến gần hơn với công chúng.

Lễ hội Sayangva của đồng bào Chơ-ro được phục dựng, tham gia nhiều liên hoan, hội diễn, góp phần quảng bá văn hóa Đồng Nai.

Đưa văn hóa dân tộc thiểu số đến các “sân chơi lớn”

Từ ngày 30-10 đến 8-11, các nghệ nhân dân tộc Mạ ở xã Tà Lài tham gia Festival cồng chiêng - Tuần lễ hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026 tại Gia Lai. Tại đây, đồng bào Mạ thuộc nhiều thế hệ cùng trình diễn cồng chiêng, hát múa truyền thống, giới thiệu những nét đặc sắc trong đời sống văn hóa của người Mạ ở Đồng Nai đến người dân và du khách.

Với chị Ká Thị Ngọc Hương (dân tộc Mạ ở xã Tà Lài), festival là dịp để chị cùng các nghệ nhân trong cộng đồng giao lưu, học hỏi kinh nghiệm trình diễn, giới thiệu di sản trong không gian lễ hội quy mô lớn. Qua những tiết mục cồng chiêng, hát múa truyền thống, chị mong muốn người dân và du khách hiểu thêm về đời sống văn hóa của người Mạ ở Đồng Nai, khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong cộng đồng, nhất là với người trẻ.

Không riêng người Mạ, đồng bào Xtiêng xã Tân Hưng cũng có hành trình mang văn hóa dân tộc ra thủ đô, tham gia các hoạt động tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam năm 2026. Các nghệ nhân Xtiêng đã tái hiện Lễ hội Cầu phúc, cầu an đầu năm của dân tộc; đồng thời biểu diễn nhiều tiết mục nghệ thuật như Cô gái Xtiêng, Em hát gọi mặt trời, Ánh mắt Xtiêng cùng những điệu múa Tỉa lúa trên nương, Vũ điệu bắt cá, Tiếng chày trên sóc Bom Bo; phần trình diễn đàn đá Lộc Hòa - bảo vật quốc gia có niên đại khoảng 2.500 năm trước Công nguyên.

Bà Thị Giôn (dân tộc Xtiêng, ở ấp Hưng An, xã Tân Hưng) xúc động chia sẻ: “Đồng bào Xtiêng rất vui và tự hào khi được mang cồng chiêng và tái hiện lễ hội truyền thống của dân tộc tại Hà Nội. Sau chuyến đi, tôi cùng già làng, người có uy tín và bà con trong cộng đồng Xtiêng tại địa phương đang nỗ lực bảo tồn, phát huy bản sắc, tạo dựng không gian tập trung để bà con có nơi giao lưu, sinh hoạt, trao truyền văn hóa”.

Cùng với người Mạ và Xtiêng, đồng bào Chơ-ro ở Đồng Nai cũng liên tục ghi dấu ấn tại các kỳ liên hoan, hội diễn toàn quốc. Các thành viên đội cồng chiêng người Chơ-ro ở xã La Ngà cùng đồng bào Chơ-ro ở Bình Lộc, Bảo Vinh, Phú Lý đã tham gia Tuần Đại đoàn kết các dân tộc - Di sản văn hóa Việt Nam tại Hà Nội năm 2024 và Liên hoan Diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc khu vực Trường Sơn - Tây Nguyên tại Quảng Ngãi năm 2022.

Theo già làng Điểu Liệt (ở xã La Ngà), việc tham gia các liên hoan, hội diễn là cơ hội để người Chơ-ro giới thiệu những giá trị văn hóa truyền thống đến đông đảo công chúng. Tại các sự kiện, đồng bào tái hiện Lễ hội Sayangva (lễ cúng thần lúa) theo nghi thức truyền thống, trình diễn cồng chiêng, đàn chinh k’la và các làn điệu dân ca, điệu múa dân gian. Với ông, mỗi lần mang văn hóa dân tộc đến một không gian mới cũng là dịp để nhắc nhở con cháu về nguồn cội, hiểu hơn ý nghĩa của những phong tục do ông cha truyền lại, từ đó có ý thức tiếp nối và gìn giữ di sản trong đời sống hôm nay.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Nai đã có văn bản gửi Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đăng ký tham gia các hoạt động tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam năm 2027. Các nghệ nhân, già làng và đồng bào Chơ-ro trên địa bàn thành phố Đồng Nai sẽ tái hiện Lễ hội Sayangva (lễ cúng thần lúa) của người Chơ-ro theo các nghi thức truyền thống. Đây là lễ hội lớn nhất trong năm của người Chơ-ro được tổ chức để tạ ơn thần linh và cầu mong năm mới mạnh khỏe, ấm no.

Bảo tồn, phát huy gắn với phát triển du lịch

Thực tế từ các hoạt động giao lưu, hội diễn cho thấy, quảng bá văn hóa là một trong những cách đưa di sản đến gần hơn với công chúng, tạo thêm động lực để cộng đồng chủ động gìn giữ bản sắc. Tuy nhiên, để những giá trị ấy được phát huy lâu dài, việc bảo tồn không thể chỉ dừng ở những tiết mục biểu diễn hay hoạt động tái hiện lễ hội theo từng sự kiện mà còn cần gắn với không gian sinh hoạt văn hóa của cộng đồng và những hướng khai thác phù hợp trong đời sống đương đại, trong đó có phát triển du lịch.

Ở Đồng Nai, nhiều lễ hội và loại hình văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS được duy trì, phục dựng và phát huy giá trị. Tiêu biểu là Lễ hội Sayangva của người Chơ-ro, Lễ hội Dua tpeng (Lễ hội Phá bàu) của người Khmer, lễ cầu an và lễ kết bạn của người Xtiêng, Lễ hội Lồng tồng của người Tày, Nùng… Những hoạt động này góp phần thu hút người dân và du khách đến tìm hiểu, trải nghiệm văn hóa truyền thống.

Theo Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh Đồng Nai Tôn Thị Thanh Tình, những năm gần đây, đơn vị chú trọng xây dựng các chương trình nghệ thuật, tái hiện Lễ hội Sayangva, biểu diễn cồng chiêng và đàn hát dân ca các DTTS. Nhiều chương trình tham gia liên hoan, hội diễn toàn quốc, khu vực đã đoạt giải cao. Đây không chỉ là dịp để các nghệ nhân, đồng bào dân tộc học hỏi kinh nghiệm bảo tồn mà còn góp phần quảng bá nét đẹp văn hóa đến với bạn bè trong nước và quốc tế, kết nối và thúc đẩy phát triển du lịch thành phố.

Đồng quan điểm đó, Giám đốc Bảo tàng Đồng Nai Nguyễn Ngọc Yến cho biết: “Trong thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các DTTS thông qua số hóa dữ liệu di sản, tổ chức các lớp truyền dạy cồng chiêng; đồng thời phát huy vai trò của nghệ nhân, già làng và cộng đồng trong việc gìn giữ, trao truyền các giá trị truyền thống. Qua đó, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào, tạo điều kiện thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa địa phương”.

Cẩm Thành