Những nghệ nhân dân gian của Ðồng Nai

Từ những nhạc cụ truyền thống dân tộc, nhiều nghệ nhân dân gian (NNDG) ở Ðồng Nai đang âm thầm giữ gìn, sáng tạo và trao truyền âm nhạc của vùng đất gần 330 năm hình thành và phát triển.

Từ trái qua, các nghệ nhân dân gian gồm: Văn Út, Lê Văn Lợi, Trần Văn Rí, Lưu Tấn Quốc và Phạm Văn Nhân sinh hoạt trong Câu lạc bộ Đờn ca tài tử thành phố Đồng Nai.

Năm 2026, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam trao quyết định phong tặng danh hiệu NNDG cho 6 nghệ sĩ của Đồng Nai gồm: Phạm Văn Nhân, Lưu Tấn Quốc, Phạm Ngọc Trai, Trần Văn Rí, Lê Văn Có và Lường Thanh Tùng. Đây là sự ghi nhận quá trình bền bỉ gắn bó, nỗ lực lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng.

Kể chuyện Ðồng Nai bằng âm nhạc dân tộc

Nhạc công Phạm Ngọc Trai (nghệ danh Văn Út) ở phường Trảng Dài, là một trong những NNDG của Đồng Nai đến với guitar từ niềm yêu thích. Từ những ngày đầu theo học nhạc cụ đến nay, cây đàn guitar đã theo anh trong nhiều chương trình nghệ thuật, sự kiện văn hóa tại Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh. Ngoài biểu diễn, anh còn sáng tác, tham gia nhiều ban nhạc và các đội nghi lễ nhạc cổ truyền dân tộc.

Năm 2008, anh Văn Út chính thức gia nhập Câu lạc bộ Đờn ca tài tử (CLB ĐCTT) thành phố, tích cực đem tiếng đàn đến với người dân, nhất là đồng bào vùng sâu, vùng xa. Anh thường xuyên cùng các thành viên CLB tham gia các cuộc thi, liên hoan ĐCTT của thành phố và khu vực, đoạt nhiều huy chương vàng, bạc.

“Với tôi, mỗi lần được cầm đàn biểu diễn phục vụ người dân ở Đồng Nai, dù ở một chương trình lớn hay ở một sân khấu nhỏ đều là niềm vui. Tiếng đàn giúp tôi kết nối với khán giả và góp phần nhỏ vào việc đưa âm nhạc dân tộc đến gần hơn với đời sống. Những tràng pháo tay của người nghe sau mỗi tiết mục là động lực để tôi tiếp tục học hỏi, luyện tập và gắn bó với cây đàn, góp sức gìn giữ những giá trị âm nhạc truyền thống của quê hương” - nghệ nhân Văn Út chia sẻ.

Cũng chọn âm nhạc dân tộc làm một phần đời sống, NNDG Phạm Văn Nhân đã có hơn 30 năm hoạt động nghệ thuật không chuyên. Anh có thể chơi nhiều loại nhạc cụ như: đàn tranh, organ, guitar và hiện là thành viên CLB ĐCTT thành phố Đồng Nai.

Không qua trường lớp đào tạo chuyên nghiệp, phần lớn kỹ năng chơi đàn của anh Nhân được tích lũy từ việc nghe, ghi nhớ và tự luyện tập. Những buổi giao lưu, liên hoan, hội diễn trở thành môi trường để anh rèn nghề, học hỏi từ những người đi trước và hoàn thiện kỹ năng biểu diễn.

Theo nghệ nhân Phạm Văn Nhân, với người chơi đàn tranh trong CLB ĐCTT, kỹ thuật chỉ là một phần. Điều quan trọng là phải biết lắng nghe, phối hợp với các loại nhạc cụ khác nhau để tiếng đàn hòa quyện với lời ca.

“Người chơi nhạc phải rất chính xác. Chỉ cần sai nhịp là phần nhạc và lời ca sẽ bị ảnh hưởng. Vì vậy, mỗi lần lên sân khấu, các thành viên phải tập trung và phối hợp thật tốt. Qua âm nhạc dân tộc, chúng tôi muốn kể thêm những câu chuyện về văn hóa, con người Đồng Nai đến với công chúng” - anh Nhân nói.

Với NNDG Lưu Tấn Quốc, cây đàn cò (đàn nhị) đã gắn bó với ông suốt gần 30 năm. Đây cũng là quãng thời gian ông tích cực tham gia phong trào nghệ thuật quần chúng tại phường Long Thành và các hoạt động của Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh Đồng Nai.

Ông Quốc cho hay: Học và biểu diễn đàn cò không quá khó. Nhưng để trở thành người chơi đàn giỏi, có thể tham gia trình diễn ở nhiều nơi, ngoài năng khiếu thì điều quan trọng vẫn là đam mê. Chính niềm đam mê giúp ông gắn bó với CLB ĐCTT thành phố nhiều năm qua, qua đó truyền cảm hứng, tình yêu nhạc cụ đến những người yêu âm nhạc truyền thống.

Danh hiệu tiếp thêm động lực truyền nghề

Với những người đam mê, nỗ lực giữ lửa nghệ thuật truyền thống, việc được phong tặng danh hiệu NNDG năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt. Danh hiệu là sự ghi nhận quá trình thực hành, gìn giữ và trao truyền các giá trị nghệ thuật dân gian của dân tộc; đồng thời là động lực để họ tiếp tục gắn bó với công việc đòi hỏi nhiều thời gian, công sức nhưng ít khi đứng ở vị trí trung tâm của sân khấu.

NNDG Phạm Lơ, Chủ nhiệm CLB ĐCTT thành phố cho rằng: Việc ghi nhận những người chơi nhạc trong các đội, nhóm, CLB nghệ thuật truyền thống có ý nghĩa động viên rất lớn. Bởi để giữ được một nghề, trước hết người làm nghề phải có tình yêu và sự kiên trì; sau đó là trách nhiệm truyền lại những gì mình biết cho lớp trẻ.

“CLB ĐCTT thành phố hiện có 7 NNDG được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu. Đây là niềm vui đối với các thành viên trong CLB, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm lớn hơn trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Chúng tôi sẽ tiếp tục tạo thêm nhiều cơ hội để người trẻ tiếp xúc, học đàn, học hát và hiểu hơn về ĐCTT ngay từ những sinh hoạt văn nghệ ở địa phương” - ông Lơ nhấn mạnh.

Trong đời sống văn hóa hôm nay, tiếng đàn tranh, đàn cò, guitar, đàn bầu… vẫn hiện diện trên các sân khấu, liên hoan và sinh hoạt văn nghệ cộng đồng. Bằng tình yêu, sự bền bỉ và những cách thể hiện phù hợp, các NNDG của Đồng Nai đang góp phần gìn giữ, trao truyền âm nhạc truyền thống, để những giai điệu gắn với văn hóa vùng đất gần 330 năm hình thành và phát triển tiếp tục ngân lên, lan tỏa trong cộng đồng.

Ngày 23-9, tại Hội Văn học nghệ thuật Ðồng Nai, Chi hội Văn nghệ dân gian thành phố tổ chức chương trình họp mặt, trao quyết định công nhận danh hiệu NNDG lĩnh vực ÐCTT. Ðây cũng là dịp để các nghệ nhân gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ về hoạt động nghệ thuật và hành trình bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của vùng đất Ðồng Nai.

My Ny