Sân chơi khoa học lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo

Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng (cuộc thi) năm 2026 tiếp tục thu hút đông đảo học sinh tham gia với nhiều sản phẩm mang tính ứng dụng cao. Ðáng chú ý, nhiều đề tài đã khai thác trí tuệ nhân tạo (AI), phản ánh xu hướng chuyển đổi số (CÐS) đang lan tỏa trong trường học.

Giám khảo cụm thi 12 chấm giải pháp tham gia Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng năm 2026. Ảnh: ĐVCC

Là năm đầu tiên tổ chức sau sáp nhập địa giới hành chính, cuộc thi được tổ chức ở 13 cụm. Các cụm thi đã lựa chọn hơn 280 dự án, giải pháp xuất sắc nhất để tham gia cuộc thi cấp thành phố. Dự kiến chung khảo cuộc thi cấp thành phố sẽ diễn ra từ cuối tháng 7 đến đầu tháng 8.

Nhiều đề tài khai thác trí tuệ nhân tạo

Vẫn như mọi năm, Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng năm 2026 tiếp nhận sản phẩm, giải pháp dự thi thuộc 5 lĩnh vực gồm: đồ dùng dành cho học tập; phần mềm tin học; sản phẩm thân thiện với môi trường; các dụng cụ sinh hoạt gia đình và đồ chơi trẻ em; bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế. Điểm dễ nhận thấy là năm nay xuất hiện nhiều giải pháp ứng dụng AI, CĐS phù hợp với xu hướng CĐS đang được đẩy mạnh hiện nay.

Có thể kể đến các đề tài, giải pháp như: Phần mềm di động tích hợp học máy và AI tạo sinh trong phân tích và dự đoán chất lượng nước nuôi trồng của nhóm học sinh Trường TH-THCS-THPT Hồng Bàng (phường Xuân Lộc); Ứng dụng CĐS vào quản lý thời gian và tối ưu hóa hoạt động tự học của học sinh qua nền tảng web app “Nhật ký học tập” của nhóm học sinh Trường THCS Nguyễn Công Trứ (xã Xuân Hòa); Tiếng nói tuổi 14 - Mô hình tái chế trực quan, AI chatbot tư vấn 24/7 của nhóm học sinh Trường THCS Nguyễn Đình Chiểu (cùng ở xã Xuân Hòa); Thùng rác thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) của học sinh Trường tiểu học An Lộc A (phường Bình Long)…

Cô Mai Thị Loan, Trường THPT Xuân Thọ, giáo viên hướng dẫn học sinh tham gia cuộc thi cho biết: Cuộc thi này đã phát huy được tính sáng tạo của học sinh. Đặc biệt, so với những năm trước đây, học sinh tham gia cuộc thi năm nay biết ứng dụng AI một cách hiệu quả trong quá trình nghiên cứu, thực hiện giải pháp.

“Với AI, học sinh có thêm công cụ để tự tìm hiểu, khám phá, từ đó đưa ra giải pháp tốt nhất giúp đề tài đạt hiệu quả cao nhất và rút ngắn được thời gian nghiên cứu. Nhờ có công cụ AI, học sinh chủ động hơn trong quá trình nghiên cứu, giáo viên chỉ là người định hướng; trên cơ sở các giải pháp học sinh đưa ra để thảo luận và tìm ra giải pháp tốt nhất” - cô Loan chia sẻ.

Thạc sĩ Nguyễn Minh Sơn, Phó Trưởng khoa Công nghệ thông tin, Trường đại học Lạc Hồng, giám khảo tham gia chấm thi tại cụm 13 (bao gồm 6 xã, phường: Bình Phước, Đồng Xoài, Thuận Lợi, Đồng Tâm, Tân Lợi, Đồng Phú) nhận xét: Cụm thi số 13 có một số đề tài liên quan trực tiếp đến AI và thí sinh trả lời rất tốt, cho thấy các em có sự đầu tư kỹ lưỡng. Bên cạnh đó, thí sinh của nhiều đề tài, giải pháp khác cũng biết cách sử dụng công cụ AI. Điều này cho thấy học sinh biết ứng dụng AI để phục vụ cho việc học tập, phát huy sáng kiến, sáng tạo.

Cũng theo Thạc sĩ Nguyễn Minh Sơn, việc cuộc thi có nhiều giải pháp liên quan đến AI, CĐS đã phản ánh được thực tế đáng mừng là các nhà trường, học sinh và cả phụ huynh đều quan tâm đến định hướng của Đảng và Nhà nước về chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, theo Thạc sĩ Nguyễn Minh Sơn, có một điểm chưa thực sự hợp lý khi các học sinh ở cả 3 cấp học (tiểu học, THCS, THPT) đều xếp thi chung một bảng nên có sự chênh lệch về nhận thức, kiến thức, chất lượng các giải pháp. Điều này đòi hỏi giám khảo phải đánh giá mỗi sản phẩm, giải pháp một cách kỹ lưỡng và “nương theo” độ tuổi của thí sinh.

Ðồng hành, tiếp sức cho những ý tưởng sáng tạo

Tại cụm thi 12 (gồm 9 xã, phường: Bình Long, An Lộc, Tân Khai, Minh Hưng, Chơn Thành, Minh Đức, Tân Hưng, Nha Bích, Tân Quan), các đơn vị xã, phường đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai, tích cực tuyên truyền, phát động cuộc thi đến đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh.

Thí sinh tham gia Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng cụm thi 12 thuyết trình về sản phẩm. Ảnh: Hải Yến

Theo Ban tổ chức Cuộc thi cụm 12, các sản phẩm, mô hình dự thi có sự đầu tư công phu, đa dạng về ý tưởng, thể hiện tinh thần say mê nghiên cứu, sáng tạo, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn như: Phần mềm đô thị xanh của em Phan Văn Bình, Trường THPT Bình Long; sản phẩm Cao ớt hiểm hỗ trợ giảm đau cơ bắp của 3 học sinh: Hoàng Thị Thu Hiền, Đặng Hà Vi Tâm, Trần Anh Dũng, Trường THPT Nguyễn Huệ A... Một số sản phẩm được nghiên cứu kỹ, có mô hình hoạt động ổn định và có khả năng triển khai nhân rộng như: Túi xách làm từ bã mía của em Phạm Nhã My, Trường THCS An Lộc; Gel tẩy tế bào da chết của nhóm 3 học sinh lớp 10A1, Trường THPT Chơn Thành...

Đại diện Ban tổ chức Cuộc thi cụm 12 khẳng định: Những sản phẩm có tính mới, tính ứng dụng cao kể trên góp phần lan tỏa phong trào sáng tạo khoa học, kỹ thuật trong thanh thiếu niên, nhi đồng, đồng thời khẳng định sự quan tâm, đồng hành và trách nhiệm của các nhà trường, giáo viên hướng dẫn và phụ huynh trong việc phát hiện, bồi dưỡng và phát huy năng lực sáng tạo của học sinh trên địa bàn.

Là năm đầu tiên tổ chức sau khi sáp nhập địa giới hành chính, cuộc thi được chia làm 13 cụm để thuận lợi cho công tác tổ chức. Ở mỗi cụm, Phó Chủ tịch UBND xã cụm trưởng trực tiếp làm trưởng ban tổ chức cuộc thi cấp cụm. Tại các xã, phường, cấp ủy, chính quyền địa phương có sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát nên các đơn vị trường học quan tâm, đầu tư nhiều hơn cho cuộc thi. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng các sản phẩm, giải pháp dự thi so với các năm trước.

Để đảm bảo chất lượng cuộc thi và tính công bằng, minh bạch, ban tổ chức cuộc thi các cụm đã thành lập hội đồng giám khảo gồm thành viên là các chuyên gia CĐS, giảng viên đại học, cán bộ chuyên môn, cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm trong lĩnh vực khoa học - kỹ thuật, giáo dục STEM và đổi mới sáng tạo.

Theo thể lệ cuộc thi, các sản phẩm, giải pháp dự thi được hội đồng giám khảo nghiên cứu, đánh giá độc lập theo các tiêu chí: tính mới, tính sáng tạo, khả năng ứng dụng, hiệu quả kinh tế - xã hội, tính khả thi và hình thức trình bày hồ sơ. Sau khi chấm thi vòng hồ sơ, những sản phẩm, giải pháp vào vòng 2 thì thí sinh phải trực tiếp trình bày về sản phẩm, giải pháp trước thành viên ban giám khảo (chia theo lĩnh vực) và trả lời câu hỏi bất kỳ do giám khảo đặt ra.

Đến thời điểm này, các cụm đều đã tổ chức xong cuộc thi, gửi những sản phẩm, giải pháp xuất sắc nhất tham gia cuộc thi cấp thành phố. Một số cụm đã tổ chức tổng kết, trao giải cấp cụm. Sau khi tổng kết, các địa phương vẫn tiếp tục đồng hành với những thí sinh tham gia cuộc thi cấp thành phố. Với những sản phẩm, giải pháp được vào vòng 2, thí sinh sẽ tiếp tục hoàn thiện để đạt được kết quả tốt nhất với hy vọng sẽ được đại diện thành phố tham gia cuộc thi cấp quốc gia…

Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu, niên nhi đồng năm nay đã thu hút hơn 2 ngàn sản phẩm dự thi của học sinh các trường đến từ 13 cụm trên toàn thành phố. Sau vòng 1 (chấm trên hồ sơ), các cụm đã chọn gần 970 sản phẩm, giải pháp dự thi vòng 2 (chấm thi trực tiếp). Kết quả, có 506 sản phẩm, giải pháp được trao giải ở cấp cụm. Các cụm đã lựa chọn được hơn 280 sản phẩm, giải pháp tham gia cuộc thi cấp thành phố.

Hải Yến