Những lỗi thường gặp khi viết nghị luận văn học và cách khắc phục

Nghị luận văn học không đơn thuần là ghi nhớ kiến thức về một tác phẩm. Người viết cần biết xác định vấn đề, lựa chọn dẫn chứng và sử dụng lập luận để làm rõ nhận định của mình.

Trong quá trình làm bài, nhiều học sinh nắm khá chắc nội dung tác phẩm nhưng vẫn gặp khó khăn vì mắc những lỗi phổ biến trong cách trình bày và phân tích. Nhận biết những lỗi này là bước đầu tiên để cải thiện bài viết.

Không đọc kỹ yêu cầu của đề

Đây là lỗi có thể ảnh hưởng đến toàn bộ bài làm.

Một tác phẩm thường có rất nhiều vấn đề có thể phân tích. Vì vậy, biết tác phẩm chưa đồng nghĩa với việc có thể áp dụng toàn bộ kiến thức vào bất kỳ đề nào.

Ví dụ, đề yêu cầu phân tích hình tượng người lái đò trong Người lái đò Sông Đà thì trọng tâm phải là vẻ đẹp, phẩm chất và tài năng của người lao động. Nếu dành phần lớn bài viết để phân tích vẻ hung bạo, trữ tình của sông Đà, bài làm sẽ dần xa yêu cầu.

Trước khi viết, nên gạch chân đối tượng và phạm vi nghị luận trong đề.

Trước khi viết, nên gạch chân đối tượng và phạm vi nghị luận trong đề.

Kể lại tác phẩm thay vì phân tích

Đây là một trong những lỗi dễ gặp nhất.

Người viết nhớ rất rõ cốt truyện nên dành nhiều đoạn để thuật lại diễn biến. Tuy nhiên, nghị luận văn học yêu cầu sử dụng các sự kiện và chi tiết để chứng minh cho nhận định.

Sau mỗi dẫn chứng, hãy tự hỏi:

Chi tiết này cho thấy điều gì?

Nếu trả lời được câu hỏi đó, người viết sẽ chuyển từ kể chuyện sang phân tích.

Có dẫn chứng nhưng thiếu nhận xét

Một bài viết có nhiều câu thơ, chi tiết và sự kiện chưa chắc đã có chiều sâu.

Dẫn chứng cần được đặt trong mối quan hệ với luận điểm. Sau khi đưa dẫn chứng, người viết nên phân tích từ ngữ, hình ảnh, hành động, tâm trạng hoặc thủ pháp nghệ thuật và lý giải vì sao chúng có ý nghĩa.

Đây chính là phần thể hiện khả năng cảm thụ và lập luận.

Có dẫn chứng nhưng thiếu nhận xét là lỗi sai phổ biến khi phân tích văn học.

Các luận điểm bị trùng lặp

Một lỗi khác là chia bài thành nhiều đoạn nhưng các đoạn thực chất nói cùng một vấn đề.

Nguyên nhân thường đến từ việc không lập dàn ý trước khi viết.

Mỗi luận điểm nên đảm nhiệm một nhiệm vụ riêng. Nếu hai luận điểm có thể gộp lại mà ý nghĩa không thay đổi, rất có thể cách chia luận điểm chưa hợp lý.

Học thuộc bài mẫu một cách máy móc

Bài tham khảo có thể giúp người học quan sát cách xây dựng luận điểm, sử dụng dẫn chứng và tổ chức bài viết. Tuy nhiên, học thuộc toàn bộ một bài rồi áp dụng cho nhiều đề khác nhau dễ khiến nội dung thiếu phù hợp.

Khi cần tìm hiểu thêm một tác phẩm, người học có thể đọc các nguồn chuyên về văn học như Revelogue.com để tham khảo dàn ý và các hướng phân tích, sau đó lựa chọn những luận điểm thực sự phù hợp với đề mình đang làm.

Mục tiêu của việc tham khảo không phải ghi nhớ từng câu chữ mà là hiểu tại sao bài viết lại được triển khai theo hướng đó.

Mở bài quá dài

Một số bài dành rất nhiều dung lượng để nói về tác giả, thời đại hoặc những nhận định chung về văn chương trước khi đi vào vấn đề.

Điều này không phải lúc nào cũng cần thiết.

Một mở bài hiệu quả chỉ cần dẫn dắt vừa đủ, giới thiệu tác giả – tác phẩm nếu cần và xác định rõ vấn đề nghị luận.

Phần phân tích chính vẫn nên được dành cho thân bài.

Xem thêm tại: https://revelogue.com/van-mau/nghi-luan-van-hoc/

Dẫn chứng không chính xác

Nhầm tên nhân vật, hoàn cảnh, hình ảnh hoặc câu thơ có thể làm giảm tính thuyết phục của bài viết.

Nếu không nhớ chính xác nguyên văn một câu văn dài, không nên cố gắng trích dẫn. Có thể nhắc đến chi tiết hoặc diễn đạt lại nội dung, miễn là chính xác và phục vụ được lập luận.

Đối với thơ, cần đặc biệt chú ý độ chính xác khi trích dẫn câu thơ.

Thiếu sự liên kết giữa các đoạn

Một bài có đầy đủ ý vẫn có thể tạo cảm giác rời rạc nếu các đoạn không liên quan với nhau.

Các luận điểm nên được sắp xếp theo một trình tự nhất định: thời gian, diễn biến tâm lý, từ nội dung đến nghệ thuật hoặc từ biểu hiện đến ý nghĩa.

Những câu chuyển ý ngắn cũng giúp người đọc nhận thấy mối quan hệ giữa các phần.

Thiếu sự liên kết giữa các đoạn.

Kết bài chỉ lặp lại mở bài

Kết bài không cần viết dài nhưng cũng không nên đơn thuần sao chép lại nhận định đã nêu ở phần mở đầu.

Sau quá trình phân tích, người viết có thể khái quát giá trị của hình tượng, tác phẩm hoặc vấn đề nghị luận, từ đó đưa ra một nhận xét tổng hợp.

Kết luận

Những lỗi thường gặp khi viết nghị luận văn học phần lớn liên quan đến ba vấn đề: xác định sai trọng tâm, thiếu phân tích và tổ chức lập luận chưa hợp lý.

Muốn cải thiện, người học nên hình thành quy trình rõ ràng: đọc đề, xác định vấn đề, lập dàn ý, lựa chọn dẫn chứng, phân tích và cuối cùng kiểm tra lại bài viết. Khi thực hiện thường xuyên, bài nghị luận sẽ dần trở nên chặt chẽ và có chiều sâu hơn.