Hệ sinh thái số - không gian mới, thế trận mới trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng - Bài 2

>> Bài 1: Nhận diện hệ sinh thái số

BÀI 2:
CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG
TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG

Không gian mạng - nơi thông tin, quan điểm và tâm lý xã hội đan xen đang tạo nên cuộc đấu tranh quyết liệt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Ðảng. Hệ sinh thái số bước đầu hình thành với nhiều chủ thể, nền tảng, phương thức mới, song còn thiếu đồng bộ, liên thông và sức lan tỏa.

Ðặc điểm mới của cuộc đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng

Không gian mạng đã trở thành mặt trận trọng yếu trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh chuyển đổi số, các dòng tư tưởng, quan điểm, nhận thức và niềm tin chính trị không chỉ hình thành trong không gian truyền thống mà còn lan tỏa mạnh mẽ trên môi trường số.

Trên các nền tảng mạng xã hội, diễn đàn trực tuyến, trang thông tin điện tử, từng bài viết, hình ảnh, video, bình luận, lượt chia sẻ đều có thể trở thành một “điểm chạm” tác động đến nhận thức của công chúng. Điều đó cho thấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng thực chất là bảo vệ trận địa tư tưởng trong một môi trường mới, nơi tốc độ, phạm vi và sức lan tỏa của thông tin lớn hơn rất nhiều so với không gian truyền thống.

Cuộc đấu tranh trên không gian mạng có tính chất gay go, phức tạp và ngày càng tinh vi. Một thông tin sai lệch, một hình ảnh bị cắt ghép, một video bị chỉnh sửa, một phát ngôn bị tách khỏi bối cảnh có thể nhanh chóng được chia sẻ, bình luận, khuếch đại, tạo thành hiệu ứng dư luận tiêu cực.

Cuộc đấu tranh trên không gian mạng không chỉ là cuộc đấu tranh giữa đúng và sai, thật và giả, tích cực và tiêu cực mà còn là cuộc đấu tranh về tốc độ phản ứng, năng lực nhận diện, khả năng thuyết phục và bản lĩnh chiếm lĩnh dư luận.

Không gian mạng vừa mở ra thời cơ vừa đặt ra nhiều thách thức mới. Nếu được khai thác hiệu quả, môi trường số có thể trở thành kênh quan trọng để củng cố niềm tin, tăng cường đồng thuận xã hội và đưa tiếng nói chính thống đến gần hơn với nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, chính môi trường ấy cũng đặt ra nhiều thách thức gay gắt: thông tin thật - giả đan xen, tốc độ lan truyền của tin xấu, độc rất nhanh, tâm lý đám đông dễ bị kích động, trong khi một số nội dung chính thống còn chậm, khô cứng, thiếu hấp dẫn và chưa bắt kịp phương thức tiếp nhận thông tin mới.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng đòi hỏi không chỉ có lập trường vững vàng, lý lẽ sắc bén mà còn cần năng lực truyền thông số, khả năng phản ứng nhanh, phương thức thể hiện sinh động và sự chủ động tạo lập dòng thông tin tích cực, nhân văn, thuyết phục trong đời sống mạng.

Bức tranh hệ sinh thái số

Về nhận thức và sự tham gia của các chủ thể, trước hết, có thể thấy nhận thức về vai trò của không gian mạng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đã có bước chuyển biến tích cực.

Nhiều cấp ủy, tổ chức Đảng, cơ quan tuyên giáo, cơ quan báo chí, lực lượng chuyên trách và các tổ chức chính trị - xã hội đã quan tâm hơn đến việc hiện diện trên môi trường số, chủ động hơn trong tuyên truyền, định hướng dư luận và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. So với trước đây, phạm vi tham gia của các chủ thể đã được mở rộng hơn, cho thấy công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đang từng bước thích ứng với yêu cầu mới của chuyển đổi số.

Tuy nhiên, chuyển biến đó vẫn chưa thật sự đồng đều và chưa hình thành được sự gắn kết chặt chẽ giữa các chủ thể trong toàn hệ thống. Ở không ít nơi, việc tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng vẫn còn mang tính thời vụ, thiếu chủ động và chưa trở thành hoạt động thường xuyên, có chiều sâu.

Về nền tảng, công cụ và hạ tầng số, cùng với tiến trình chuyển đổi số, các nền tảng, công cụ và điều kiện hạ tầng phục vụ công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng đã có bước phát triển đáng kể.

Tính đến đầu năm 2025, Việt Nam có khoảng 79,8 triệu người sử dụng internet, chiếm 78,8% dân số; có khoảng 76,2 triệu tài khoản mạng xã hội, chiếm 75,2% dân số.

Những con số này cho thấy không gian số đã trở thành môi trường thông tin có độ bao phủ rất lớn, tạo điều kiện quan trọng xây dựng hệ sinh thái số trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Tuy nhiên, xét theo yêu cầu của một hệ sinh thái số đúng nghĩa, nền tảng, công cụ và hạ tầng số ở nước ta hiện nay vẫn chưa thật sự đồng bộ. Ở nhiều nơi, việc phát triển kênh số còn thiên về mở rộng sự hiện diện hơn là nâng cao chất lượng vận hành; mức độ tích hợp, liên thông và hỗ trợ lẫn nhau giữa các nền tảng còn hạn chế. Trong khi không gian số đã có quy mô bao phủ rất rộng, thì năng lực quản trị dữ liệu, khả năng phân tích, dự báo và phản ứng nhanh trước các vấn đề phát sinh trên không gian mạng vẫn chưa tương xứng với yêu cầu thực tiễn.

Về nội dung và phương thức truyền thông số, một chuyển biến đáng chú ý là nội dung và phương thức truyền thông trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đã có sự đổi mới nhất định.

Bên cạnh các bài viết chính luận truyền thống, nhiều cơ quan, đơn vị đã sử dụng thêm các hình thức như: video ngắn, infographic, tọa đàm trực tuyến, sản phẩm đa phương tiện và các cách thể hiện phù hợp hơn với môi trường số. Sự đổi mới này là cần thiết, bởi trong bối cảnh hiện nay, người dùng ở Việt Nam dành trung bình khoảng 6 giờ 5 phút mỗi ngày cho các hoạt động trực tuyến. Điều đó cho thấy cuộc cạnh tranh thông tin trên không gian mạng diễn ra với cường độ rất cao, đòi hỏi nội dung chính thống không chỉ đúng về quan điểm mà còn phải phù hợp về hình thức thể hiện, nhịp độ truyền tải và khả năng lan tỏa.

Về cơ chế phối hợp và vận hành hệ sinh thái, thời gian qua, đã có những nỗ lực bước đầu trong việc huy động nhiều lực lượng cùng tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.

Ở một số nơi, sự phối hợp giữa tổ chức Đảng, cơ quan tuyên giáo, báo chí, lực lượng chuyên trách, đoàn thể và một số lực lượng xã hội tích cực đã được chú ý hơn. Nhờ đó, khả năng tuyên truyền, định hướng và phản ứng trước các vấn đề nổi lên trên không gian mạng phần nào được cải thiện.

Tuy nhiên, nếu nhìn ở tầm hệ thống, cơ chế phối hợp hiện nay vẫn là một khâu yếu. Sự liên thông giữa các chủ thể chưa thường xuyên; phân công vai trò trong nhiều trường hợp chưa thật sự rõ; việc chia sẻ thông tin, hỗ trợ chuyên môn và phản ứng đồng bộ trước các vấn đề tư tưởng nảy sinh trên không gian mạng còn chậm hoặc thiếu nhịp nhàng. Không ít hoạt động vẫn diễn ra theo kiểu từng lực lượng tự triển khai trên kênh của mình, thiếu sự cộng hưởng cần thiết để hình thành sức mạnh tổng thể.

Về năng lực số và hiệu quả tác động trong không gian mạng, một bộ phận cán bộ, đảng viên, nhà báo, giảng viên và lực lượng tham gia công tác tư tưởng đã từng bước thích ứng với môi trường số, làm quen với các nền tảng mới và chủ động hơn trong việc lan tỏa thông tin chính thống cũng như đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Đây là chuyển biến tích cực, cho thấy quá trình thích nghi với yêu cầu mới đang diễn ra trong thực tiễn. Mức độ phổ cập của mạng xã hội ở Việt Nam hiện nay rất cao. Theo thông tin được công bố đầu năm 2026, 94% người dùng internet tại Việt Nam sử dụng Facebook.

Con số này phản ánh một thực tế rằng, không gian mạng, đặc biệt là các nền tảng mạng xã hội, đã trở thành địa bàn tác động tư tưởng đặc biệt quan trọng, nơi năng lực số và khả năng hiện diện chủ động có ý nghĩa ngày càng quyết định.

Nhìn chung, hệ sinh thái số trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ở nước ta đã bước đầu hình thành, có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn chưa phát triển đồng bộ, chưa tạo được sức mạnh liên thông và năng lực lan tỏa tương xứng với yêu cầu của cuộc đấu tranh trên không gian mạng hiện nay.

TS. Tạ Văn Soát
TS. Nguyễn Văn Phương

Bài cuối: Kiến tạo hệ sinh thái số bảo vệ nền tảng tư tưởng của Ðảng