Huyền thoại đường Hồ Chí Minh trên biển

65 năm qua, kể từ ngày Đoàn 759 được thành lập (23-10-1961 – 23-10-2026), tiền thân của Lữ đoàn 125, Vùng 2 Hải quân ngày nay, đường Hồ Chí Minh trên biển đã trở thành bản anh hùng ca bất tử, kỳ tích lịch sử của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX.

Chuẩn Đô đốc Nguyễn Văn Quán (thứ 3 từ phải qua), Phó Bí thư Đảng ủy, Tư lệnh Vùng 2 Hải quân kiểm tra công tác huấn luyện tại Trung tâm Huấn luyện Vùng 2, đóng tại Đồng Nai. Ảnh: Nguyệt Hà

Phát huy giá trị lịch sử, truyền thống đó, Vùng 2 Hải quân triển khai nhiều giải pháp xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”, hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa thiêng liêng của Tổ quốc.

Tầm nhìn chiến lược

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, để bảo vệ thành quả cách mạng và thực hiện sứ mệnh giải phóng miền Nam, tháng 5-1959, đoàn công tác quân sự đặc biệt, được thành lập, đảm nhận nhiệm vụ mở tuyến vận tải chiến lược xuyên Trường Sơn, đưa vũ khí, trang bị và lực lượng vào miền Nam. Tuy nhiên, do địa hình hiểm trở và sự kiểm soát gắt gao của địch, tuyến vận tải đường bộ gặp nhiều khó khăn, thách thức.

Trước tình hình đó, Trung ương Đảng chủ trương mở tuyến vận tải đường biển để tăng cường chi viện cho miền Nam. Ngày 23-10-1961, Bộ Tổng Tư lệnh quyết định thành lập Đoàn Vận tải quân sự 759 trên cơ sở Tiểu đoàn vận tải biển 603, chính thức mở tuyến vận tải chiến lược - đường Hồ Chí Minh trên biển.

Đoàn có nhiệm vụ nghiên cứu, cải tiến phương tiện vận tải phù hợp với điều kiện hoạt động trên biển; tổ chức, huấn luyện cán bộ, chiến sĩ vận chuyển vũ khí, bảo đảm bí mật, bất ngờ trước sự phong tỏa của địch và có khả năng ứng phó với những tình huống phức tạp trên biển, kể cả khi bị địch phát hiện, truy đuổi.

Việc thành lập Đoàn 759 là bước ngoặt quan trọng, đánh dấu sự ra đời của đường Hồ Chí Minh trên biển, một trong những tuyến vận tải chiến lược có ý nghĩa quan trọng trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Đây cũng là bước đi đột phá, thể hiện sự chủ động, sáng tạo trong nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Các đơn vị vận tải quân sự trên tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển đã vượt qua muôn vàn gian khổ, hy sinh, đương đầu với sự phong tỏa gắt gao và những trận đánh phá ác liệt của địch. Các đơn vị tổ chức hàng trăm lượt tàu ra khơi, cập bến, kịp thời chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam.

Đường Hồ Chí Minh trên biển gồm 5 tuyến, với tổng chiều dài gần 12 ngàn hải lý (hơn 22,2 ngàn km), trở thành cầu nối chiến lược giữa hậu phương lớn miền Bắc và tiền tuyến miền Nam. Mặc dù bị địch kiểm soát, tuyến vận tải chiến lược này vẫn vận chuyển khối lượng lớn vũ khí, đạn dược, quân trang, quân dụng và lực lượng vào miền Nam, trực tiếp bổ sung nguồn lực cho các lực lượng cách mạng, góp phần quan trọng tạo dựng, củng cố thế và lực cho chiến trường miền Nam.

Từ 38 cán bộ, chiến sĩ ban đầu, Đoàn 759 từng bước phát triển thành lực lượng vận tải quy mô lớn, với quân số ngày càng đông, trình độ ngày càng cao. Từ những con tàu gỗ thô sơ, chủ yếu hoạt động ven bờ, đoàn đã xây dựng các đội tàu hiện đại, có khả năng hoạt động xa bờ trong thời gian dài.

Cán bộ, chiến sĩ vận tải quân sự phát huy trí tuệ, bản lĩnh và kinh nghiệm đi biển; khéo léo tận dụng các tuyến hàng hải quốc tế, vùng biển nước bạn để di chuyển; sử dụng phương pháp hàng hải thiên văn để định hướng. Đồng thời, lực lượng chủ động ngụy trang, nghi binh, hòa nhập với hoạt động của ngư dân và tàu thuyền dân sự, lựa chọn thời điểm cập bến phù hợp, giữ vững yếu tố bí mật, bất ngờ, đưa hàng hóa, vũ khí, trang bị đến chiến trường an toàn.

Xây dựng Vùng 2 Hải quân vững mạnh

Tình hình thực tế và yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ hướng biển đặt ra nhiệm vụ ngày càng cao đối với công tác quản lý, bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Từ thực tiễn phong phú và những chiến công của đường Hồ Chí Minh trên biển, Vùng 2 Hải quân rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý, tập trung xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, mẫu mực, tiêu biểu, tạo nền tảng nâng cao chất lượng tổng hợp sức mạnh chiến đấu, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc trong mọi tình huống.

Xây dựng đơn vị vững mạnh về chính trị được xác định là giải pháp có ý nghĩa nền tảng. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng khi cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo với cường độ cao, thường xuyên hoạt động dài ngày trên biển, tính độc lập lớn, đối mặt với sóng gió nguy hiểm, xa gia đình.

Lữ đoàn 125, Vùng 2 Hải quân tăng cường huấn luyện trên biển. Ảnh: ĐVCC

Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ, Đảng ủy Vùng 2 quan tâm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức Đảng các cấp và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là ở các đơn vị trực tiếp thực hiện nhiệm vụ trên biển, nhà giàn DK1 thông qua đột phá “2 chất lượng, 2 nêu cao”, xây dựng chi bộ theo tiêu chí “4 tốt”.

Cùng với đó, đơn vị quán triệt sâu sắc đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng, Nhà nước về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; nội dung “2 kiên định”, “2 đẩy mạnh”, “2 ngăn ngừa” và phương châm “5 vững” theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; nhiệm vụ của Quân chủng Hải quân và Vùng 2 Hải quân.

Vùng tập trung huấn luyện sát thực tế đối tượng, địa bàn và nhiệm vụ, lấy thực hành, khả năng hiệp đồng xử trí các tình huống trên biển làm trọng tâm. Vùng cũng quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực chỉ huy, điều hành; nâng cao chất lượng huấn luyện, bảo đảm hậu cần, kỹ thuật và ứng dụng khoa học, công nghệ trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc. Chế độ sẵn sàng chiến đấu được duy trì nghiêm, đặc biệt đối với các tàu tuần tra, lực lượng trực sẵn sàng chiến đấu trên biển, tại khu vực nhà giàn, các đài, trạm và lực lượng, phương tiện tại bến, bảo đảm khả năng xuất bến nhanh khi có lệnh.

Công tác xây dựng nền nếp chính quy, quản lý kỷ luật và bảo đảm an toàn tiếp tục được tăng cường, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Vùng chú trọng đổi mới, nâng cao chất lượng công tác bảo đảm, nhất là bảo đảm hậu cần, kỹ thuật, tài chính phục vụ các nhiệm vụ. Hoạt động của Vùng 2 Hải quân gắn liền với việc sử dụng các loại tàu, thuyền và vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại. Do yêu cầu nhiệm vụ, một số tàu, thuyền và lực lượng của vùng thường xuyên phải vận hành, hoạt động liên tục, dài ngày trên biển trong điều kiện môi trường khắc nghiệt. Vì vậy, công tác bảo đảm cần đáp ứng yêu cầu hoạt động, duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu và hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Cùng với đó, vùng chú trọng đẩy mạnh hội nhập quốc tế, đối ngoại quốc phòng, xác định đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định trên biển. Vùng chủ động triển khai các hoạt động đối ngoại quốc phòng theo phương châm “chủ động, linh hoạt, hiệu quả, đúng định hướng, có trọng tâm, trọng điểm”.

Đường Hồ Chí Minh trên biển, với những con tàu không số gắn liền với tên tuổi, địa danh và những chiến công đặc biệt xuất sắc của quân và dân ta đã trở thành mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc; là một trong những đỉnh cao của nghệ thuật chiến tranh nhân dân, thể hiện truyền thống yêu nước, ý chí quật cường và sức sáng tạo, phản ánh khát vọng độc lập, tự do, thống nhất đất nước của dân tộc Việt Nam.

Những giá trị lịch sử ấy mãi là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay. Đối với cán bộ, chiến sĩ Vùng 2 Hải quân đây là động lực để tiếp tục phấn đấu xây dựng vùng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa thiêng liêng của Tổ quốc.

Nguyễn Văn Quán