KỶ NIỆM 101 NĂM NGÀY BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM (21-6-1925 - 21-6-2026)

Giữ bản lĩnh nghề nghiệp trong môi trường truyền thông số

Trong môi trường truyền thông số hiện nay, “lửa nghề” không còn đơn thuần là sự đam mê hay nhiệt huyết với nghề báo mà còn là khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh của công nghệ và nhu cầu thông tin của độc giả.

Các phóng viên tác nghiệp tại Lễ trao Giải Báo chí khu vực Nam Bộ lần thứ I-2026 vào đầu tháng 6-2026. Ảnh: Hải Quân

Người làm báo cần lấy đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội làm gốc cũng như không ngừng đổi mới tư duy, trau dồi những kỹ năng báo chí hiện đại, ứng dụng công nghệ trong sự phát triển của báo chí thời đại số.

Từ giá trị cốt lõi đến đổi mới tư duy làm báo “thời AI”

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức lớn đối với báo chí hiện đại. Về cơ hội, AI giúp phóng viên xử lý khối lượng thông tin khổng lồ trong thời gian ngắn, hỗ trợ tìm kiếm dữ liệu, tổng hợp tài liệu, phân tích xu hướng, chuyển đổi văn bản, dịch thuật, thậm chí gợi ý cách thể hiện nội dung trên nhiều nền tảng khác nhau.

Trong quá trình tác nghiệp, các công nghệ số giúp nhà báo làm việc hiệu quả hơn. AI có thể hỗ trợ sàng lọc hàng trăm trang tài liệu trong thời gian ngắn, gợi ý hướng tiếp cận vấn đề hoặc phân tích dữ liệu ban đầu. Các công cụ số giúp truyền tải thông tin từ hiện trường về tòa soạn gần như tức thời, phục vụ yêu cầu làm báo nhanh nhưng vẫn bảo đảm chính xác. Dù vậy, AI vẫn chỉ là công cụ hỗ trợ, còn yếu tố quyết định chất lượng tác phẩm vẫn là tư duy, bản lĩnh nghề nghiệp, trải nghiệm thực tế và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Trong thời đại số, nhà báo không chỉ là người đưa tin mà còn phải là người kiểm chứng, giải thích và giúp độc giả hiểu đúng bản chất của các vấn đề đang diễn ra.

AI không dập tắt được “lửa nghề” mà còn tiếp thêm động lực để chúng ta tạo ra những tác phẩm báo chí chất lượng. Lấy ví dụ, nhiều tờ báo trên thế giới đã thực hiện được những loạt phóng sự điều tra kỳ công nhờ ứng dụng AI vào khâu thu thập và xử lý dữ liệu, điều mà trước đó họ không thể hoặc mất rất nhiều thời gian để thực hiện. Hay với xu hướng báo chí dữ liệu, AI giúp chúng ta dễ dàng trực quan hóa để tạo ra bài báo có chiều sâu. Nên với một phóng viên trẻ, khoảng cách về kinh nghiệm, sự từng trải so với các bậc đàn anh có thể được rút ngắn, hoặc tạo lợi thế riêng nếu các phóng viên trẻ biết ứng dụng AI đúng cách vào quá trình tác nghiệp của mình.

Nhà báo HOÀNG NHẬT, Phó Trưởng ban Nhân Dân điện tử (Báo Nhân Dân)

Theo nhiều phóng viên địa phương và phóng viên thường trú tại thành phố Đồng Nai, AI giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý công việc hành chính để tập trung vào hoạt động cốt lõi là phát hiện vấn đề, điều tra, xác minh thông tin và kể những câu chuyện có giá trị cho độc giả. Tuy nhiên, AI cũng đặt ra không ít thách thức. Tin giả, hình ảnh giả, video giả ngày càng tinh vi khiến yêu cầu kiểm chứng thông tin trở nên khắt khe hơn. Trong bối cảnh AI có thể tạo ra nội dung rất nhanh, lợi thế cạnh tranh của nhà báo không còn nằm ở tốc độ đơn thuần mà ở khả năng xác thực, phân tích, phản biện và mang đến những góc nhìn độc quyền từ thực tiễn. Đây là những điều mà công nghệ hiện nay chưa thể thay thế hoàn toàn.

Nhà báo Ngô Phước Tuấn, phóng viên thường trú của Báo điện tử VnExpress tại thành phố Đồng Nai chia sẻ: Để giữ được “lửa nghề”, người làm báo cần thay đổi tư duy từ người đưa tin sang người tạo ra giá trị thông tin. Nếu chỉ đưa tin nhanh, báo chí khó có thể vượt qua mạng xã hội. Điều độc giả cần là những thông tin đã được kiểm chứng, những phân tích sâu, những câu chuyện đời sống chân thực và những góc nhìn mà chỉ phóng viên trực tiếp có mặt tại hiện trường mới có thể mang lại. AI có thể tổng hợp dữ liệu rất nhanh, nhưng không thể thay thế cảm xúc, trải nghiệm thực tế hay trách nhiệm xã hội của nhà báo. Bên cạnh đó, khi xem công nghệ là công cụ đồng hành, người làm báo sẽ có thêm động lực để sáng tạo và phát triển nghề nghiệp.

“Tôi liên tục học hỏi để thích nghi với môi trường báo chí số. Bên cạnh các kỹ năng truyền thống như: phát hiện đề tài, xây dựng nguồn tin, phỏng vấn và viết báo, tôi chú trọng nâng cao năng lực khai thác dữ liệu, sử dụng các công cụ AI để nghiên cứu tài liệu, tổng hợp thông tin, hỗ trợ biên tập nội dung và sản xuất sản phẩm đa phương tiện. Tôi cũng trau dồi kỹ năng quay, dựng video bằng điện thoại, chụp ảnh, sử dụng flycam, khai thác mạng xã hội để tiếp cận nguồn tin và lan tỏa tác phẩm báo chí đến nhiều đối tượng độc giả hơn” - nhà báo Phước Tuấn bày tỏ.

Tương tự, phóng viên Lê Thị Xuân (Thông tấn xã Việt Nam thường trú tại Đồng Nai) cho biết: “Việc “giữ lửa nghề” của những phóng viên trẻ hiện nay rất thực tế. Đó là biết cách làm chủ công nghệ để tối ưu hóa thời gian và dồn toàn bộ tâm sức vào những giá trị mà máy móc, công cụ như AI không bao giờ thay thế được. AI có thể tổng hợp dữ liệu, nhưng không thể thay thế việc “mắt thấy, tai nghe” tại hiện trường. Những trải nghiệm sống động, cảm xúc chân thực và các góc nhìn cá nhân trong các bài phóng sự hay phân tích chuyên sâu chính là bản sắc độc bản của nhà báo”.

Giữ “bút sắc, lòng trong” giữa biển thông tin

Giữ lửa nghề báo trong kỷ nguyên số đòi hỏi người làm truyền thông phải luôn giữ tâm sáng, lòng trong, bút sắc, dấn thân giữ dòng chảy sự thật giữa biển thông tin trong thời đại truyền thông số, công nghệ AI ngày càng phát triển mạnh mẽ.

Nhà báo Phước Tuấn (thứ 2 từ trái qua) cùng các biên tập viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai, phóng viên thường trú tại Đồng Nai tác nghiệp tại sự kiện Lễ công bố Nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Đồng Nai vào ngày 18-5-2026. Ảnh: Phan Dương

Sự chủ động thích ứng, không ngừng học hỏi, làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực sẽ giúp mỗi nhà báo vững vàng trước những biến đổi của thời đại, tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp báo chí nước nhà, trở thành những người dẫn lối thông tin đáng tin cậy cho địa phương, góp phần xây dựng một nền báo chí cách mạng hiện đại, vững mạnh.

Phóng viên Lê Thị Xuân chia sẻ thêm: “Giá trị của báo chí chính thống là ở tinh thần trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp. Những bài viết chạm đến cảm xúc công chúng, khơi gợi sự thay đổi tích cực trong xã hội luôn đòi hỏi sự thấu cảm của một người cầm bút thực thụ. Nhất là trong bối cảnh hiện nay, giữa một biển tin giả do AI tạo ra ngày càng tinh vi, thì sự trung thực và trách nhiệm xã hội chính là tài sản quý giá nhất của người cầm bút”.

Bên cạnh việc giữ vững đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh chính trị, nhà báo ngày nay phải liên tục học hỏi công nghệ mới, biết sử dụng AI như một trợ lý hỗ trợ công việc; đồng thời phát triển các kỹ năng đa phương tiện như: quay phim, chụp ảnh, dựng video, làm infographic, khai thác dữ liệu và tương tác với độc giả trên nhiều nền tảng khác nhau...

Lấy dẫn chứng về vấn đề này, nhà báo Phước Tuấn chia sẻ về quá trình tác nghiệp, triển khai các đề tài liên quan đến sự kiện Cảng hàng không quốc tế Long Thành đón chuyến bay đầu tiên ngày 19-12-2025. Khi đó, Báo điện tử VnExpress đã thực hiện bài báo Tiến độ thi công Sân bay Long Thành hiện ra sao? từ việc chụp ảnh, quay phim, lấy số liệu từ phương thức truyền thống kết hợp với công nghệ trình bày hiệu ứng, xử lý dữ liệu để cho ra sản phẩm đa phương tiện bắt mắt, dễ hiểu đến độc giả. Ngoài ra, các sự kiện hội họp, phóng viên có thể sử dụng các phần mềm AI để chuyển văn bản giấy thành bản word hoặc file ghi âm thành bản word một cách nhanh chóng để phục vụ việc gõ tin, viết bài nhanh chóng và chính xác.

“Mặc dù dùng phần mềm, chúng tôi vẫn sử dụng phương thức truyền thống để dò lại, khi ấy độ chính xác mới đảm bảo” - nhà báo Phước Tuấn nhấn mạnh.                        

Hải Quân