Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ kỳ vọng đến thách thức vận hành (Bài cuối)

>>Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ kỳ vọng đến thách thức vận hành (Bài 1)

>>Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ kỳ vọng đến thách thức vận hành (Bài 2)

>>Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ kỳ vọng đến thách thức vận hành (Bài 3)

BÀI CUỐI: CẦN GỠ KHÓ TỪ CƠ SỞ

Sau gần 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương (CQĐP) 2 cấp, trên cơ sở đã nhận diện rõ những “nút thắt”, bài toán đặt ra với Đồng Nai giờ đây không còn là sắp xếp bộ máy ra sao, mà là vận hành thế nào để tạo động lực phát triển.

Mục tiêu tăng trưởng GRDP 10% và thu ngân sách nhà nước 150 ngàn tỷ đồng trong năm 2026 cho thấy quyết tâm rất lớn của Đồng Nai trong giai đoạn bứt phá mới. Để đạt mục tiêu này, bên cạnh dư địa từ đầu tư, hạ tầng và sản xuất công nghiệp, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở đang trở thành một yếu tố rất quan trọng. Bởi đây là cấp trực tiếp giải quyết thủ tục, tháo gỡ khó khăn cho người dân, doanh nghiệp (DN) và đưa các chủ trương vào thực tế.

Cấp cơ sở trước yêu cầu mới

Thực tiễn triển khai cho thấy, cùng với việc mở rộng thẩm quyền, vai trò của chính quyền cấp xã, phường đang thay đổi rõ nét.

Cán bộ, công chức phường Dầu Giây giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: Hồ Thảo

Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Dầu Giây Mai Văn Hiền cho rằng: Khi nhiều nhiệm vụ được chuyển giao về cơ sở, cấp phường hiện nay không còn chỉ thực hiện các nhiệm vụ hành chính thông thường mà đã trực tiếp tham gia sâu hơn vào quản lý đất đai, xây dựng, quy hoạch và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Theo ông Hiền, việc phân cấp mạnh hơn giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong điều hành, đồng thời nâng cao vai trò của cấp trực tiếp giải quyết phần lớn công việc phát sinh của người dân và DN. Để đáp ứng yêu cầu mới, phường Dầu Giây đã xác định cải cách hành chính và chuyển đổi số là 2 nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý. Năm 2025, địa phương đứng thứ 4 toàn thành phố về chỉ số cải cách hành chính và tiếp tục đặt mục tiêu nâng cao thứ hạng trong năm 2026.

Từ thực tiễn triển khai, địa phương kiến nghị thành phố tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền; đồng thời đầu tư đồng bộ hạ tầng số, nâng cấp phần mềm nghiệp vụ, tăng cường liên thông dữ liệu giữa các cơ quan nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính.

Không chỉ riêng Dầu Giây, tại nhiều địa phương, việc vận hành mô hình CQĐP 2 cấp đang đặt ra yêu cầu mới đối với bộ máy hành chính cơ sở. Từ chỗ chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ hành chính cơ bản, cấp xã, phường nay phải đảm đương nhiều hơn vai trò quản lý, điều hành phát triển ở địa bàn.

Theo anh Trần Viết Tứ, chuyên viên Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bàu Hàm, sau khi thực hiện mô hình mới, khối lượng công việc ở cơ sở tăng lên khá nhiều do nhiều nhiệm vụ được chuyển trực tiếp về xã, phường. “Cán bộ cơ sở bây giờ không chỉ làm một lĩnh vực mà phải xử lý nhiều việc cùng lúc, đồng thời phải cập nhật công nghệ và quy trình mới thường xuyên để đáp ứng yêu cầu công việc” - anh Tứ cho hay. Theo anh Tứ, cùng với việc giao thêm nhiệm vụ, cần tiếp tục quan tâm chế độ, chính sách phù hợp để cán bộ cơ sở yên tâm công tác và gắn bó lâu dài với công việc.

Người dân làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Đồng Nai. Ảnh: Hoàng Lộc

Thực tế cho thấy, nếu cấp cơ sở xử lý công việc chậm hoặc thiếu đồng bộ thì tác động không chỉ với người dân mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường đầu tư, hoạt động sản xuất kinh doanh của DN.

Ông Hồ Tấn Tùng, Giám đốc Công ty TNHH Inox Lực Đồng Tâm (phường Phước Tân) cho biết: Khi nhiều thẩm quyền được giao trực tiếp về cơ sở, nếu quy trình xử lý thông suốt và cán bộ đủ năng lực thì DN sẽ giảm được rất nhiều thời gian và chi phí thực hiện thủ tục. Khi công việc được giải quyết sớm thì DN cũng chủ động hơn trong sản xuất, đầu tư.

Ở góc độ người dân, bà Nguyễn Thị Linh ngụ phường Long Hưng cho rằng: Điều mong đợi lớn nhất khi triển khai mô hình mới là thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn, thuận tiện hơn và minh bạch hơn. “Nếu chính quyền cơ sở được trao thêm thẩm quyền đi đôi với nâng cao trách nhiệm và năng lực cán bộ thì người dân sẽ được phục vụ tốt hơn, giảm thời gian đi lại và chi phí thực hiện thủ tục” - bà Linh bày tỏ.

Theo nhiều chuyên gia, khó khăn lớn của mô hình CQĐP 2 cấp không nằm ở việc tinh gọn bộ máy, mà ở chỗ cấp cơ sở có đủ nguồn lực và con người để gánh khối lượng công việc ngày càng lớn hay không. Khi nhiều nhiệm vụ được phân cấp trực tiếp xuống xã, phường, yêu cầu đặt ra không chỉ là giải quyết công việc nhanh hơn mà còn phải bảo đảm tính đồng bộ, chuyên nghiệp và trách nhiệm trong thực thi.

Nâng năng lực để vận hành hiệu quả

Cùng với hoàn thiện cơ chế và quy trình vận hành, chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở được xác định là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của mô hình CQĐP 2 cấp.

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai Nguyễn Văn Út phát biểu tại Hội nghị sơ kết 1 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn thành phố diễn ra ngày 8-5. Ảnh: Hồ Thảo

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Út nhấn mạnh, khi đã trở thành thành phố, các cấp, các ngành phải thay đổi mạnh hơn tư duy quản lý và cách điều hành theo hướng chủ động, linh hoạt, không trông chờ, ỷ lại, lấy hiệu quả phục vụ người dân và DN làm trọng tâm. Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu, thời gian tới, các sở, ngành và địa phương cần phối hợp chặt chẽ hơn để xử lý khó khăn ngay từ cơ sở. Đồng thời, thành phố sẽ tiếp tục đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, đẩy mạnh số hóa dữ liệu, nâng chất đội ngũ cán bộ và hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền phù hợp với yêu cầu thực tế.

Nhiều ý kiến cho rằng, cùng với hoàn thiện cơ chế phân cấp, cần tiếp tục nâng chất đội ngũ cán bộ cơ sở theo hướng chuyên nghiệp, am hiểu công nghệ và có khả năng xử lý công việc đa lĩnh vực trong điều kiện quản trị hiện đại.

Từ góc độ quản lý nhà nước về tổ chức bộ máy, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình nhấn mạnh, trong bối cảnh Đồng Nai trở thành thành phố và yêu cầu quản trị đô thị ngày càng cao, địa phương cần đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ở cấp cơ sở. Theo Bộ trưởng, Đồng Nai cần chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu theo vị trí việc làm; chuẩn hóa kỹ năng quản lý, chuyên môn nghiệp vụ và năng lực số cho đội ngũ cán bộ cơ sở.

Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn Đồng Nai cũng là yêu cầu chung của nhiều địa phương trong cả nước khi triển khai mô hình CQĐP 2 cấp.

Tại hội nghị tiếp xúc với cử tri Đồng Nai sau Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI vừa qua, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí cho biết: Thời gian tới, Trung ương sẽ tiến hành sơ kết 1 năm thực hiện mô hình CQĐP 2 cấp để đánh giá toàn diện kết quả triển khai, qua đó tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Cùng với việc mở rộng nhiệm vụ cho cấp xã, phường, cần tiếp tục rà soát việc bố trí biên chế, vị trí việc làm; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nhằm bảo đảm đội ngũ cán bộ cơ sở đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới…

Việc nâng chất đội ngũ cán bộ cơ sở cũng đang được Chính phủ đặt ra như một nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn hiện nay. Ngày 20-4-2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 700/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tăng cường bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức ở xã, phường, đặc khu đáp ứng yêu cầu vận hành CQĐP 2 cấp giai đoạn 2026-2031.

Theo đề án, đến hết năm 2028, 100% cán bộ, công chức cấp xã chưa đáp ứng yêu cầu chuyên môn theo vị trí việc làm sẽ được cử đi bồi dưỡng; đến hết năm 2031, toàn bộ cán bộ, công chức cấp xã được cập nhật kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ mới. Cùng với đó, Chỉ thị số 14/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh bồi dưỡng và đánh giá kiến thức, kỹ năng số tiếp tục đặt ra yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ khu vực công trong bối cảnh chuyển đổi số. Mới đây, ngày 8-5-2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cũng đã ký ban hành Chỉ thị số 18/CT-TTg về nâng cao chất lượng cán bộ, công chức CQĐP cấp xã, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới.

Lãnh đạo UBND xã An Viễn hỏi thăm người dân đến thực hiện thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã. Ảnh: Hồ Thảo

Những yêu cầu này cho thấy, khi mô hình CQĐP 2 cấp được triển khai sâu rộng, vấn đề quan trọng không chỉ là sắp xếp lại tổ chức bộ máy mà còn là nâng cao năng lực vận hành của đội ngũ cán bộ cơ sở. Khi cấp cơ sở được giao nhiều quyền hơn, năng lực của đội ngũ cán bộ và mức độ hiện đại của nền hành chính sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải quyết công việc, môi trường đầu tư và hiệu quả phát triển của địa phương.

Trong bối cảnh Đồng Nai đã trở thành thành phố với yêu cầu quản trị đô thị ngày càng cao, cấp cơ sở không chỉ thực hiện nhiệm vụ hành chính đơn thuần mà còn phải thích ứng với phương thức quản lý hiện đại, chuyển đổi số và tốc độ xử lý công việc nhanh hơn. Khi cấp cơ sở được trao quyền đi cùng nguồn lực và con người phù hợp, mô hình CQĐP 2 cấp mới có thể phát huy hiệu quả thực chất, đáp ứng yêu cầu quản trị đô thị hiện đại và tạo động lực cho giai đoạn phát triển mới của Đồng Nai.

Hồ Thảo