Luật Dân số mở đường cho phát triển bền vững

Trong bối cảnh nhiều vấn đề dân số đặt ra yêu cầu cấp thiết, Luật Dân số năm 2025 được kỳ vọng tạo động lực mới cho công tác dân số.

Niềm vui của cặp vợ chồng đón con gái chào đời tại Bệnh viện Hoàn Mỹ Đồng Nai. Ảnh: Hạnh Dung

Với nhiều quy định mới mang tính đột phá, Luật Dân số được xem là hành lang pháp lý quan trọng để triển khai hiệu quả công tác dân số trong tình hình mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong những năm tới.

Nhiều điểm mới mang tính đột phá

Luật Dân số năm 2025 sẽ có hiệu lực từ tháng 7-2026. Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, thống nhất cho công tác dân số trong bối cảnh mới.

Theo luật sư Phạm Văn Nghĩa, Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai, điểm mới nổi bật nhất của Luật Dân số năm 2025 là sự thay đổi căn bản về cách tiếp cận. Nếu như trước đây, công tác dân số chủ yếu tập trung vào kế hoạch hóa gia đình thì nay chuyển sang tư duy “dân số và phát triển”, đặt con người ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.

“Luật ghi nhận rõ quyền của cá nhân, cặp vợ chồng trong việc quyết định sinh con, thời điểm sinh con và khoảng cách giữa các lần sinh trên cơ sở điều kiện sức khỏe, kinh tế và hoàn cảnh gia đình. Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện sự tôn trọng quyền con người, phù hợp với xu hướng phát triển và các cam kết quốc tế của Việt Nam” - luật sư Nghĩa phân tích.

Bên cạnh việc bảo đảm quyền sinh sản của người dân, luật còn bổ sung nhiều chính sách nhằm duy trì mức sinh hợp lý. Nhà nước khuyến khích các gia đình sinh đủ 2 con tại những địa phương có mức sinh thấp; đồng thời triển khai nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực như: tăng thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ sinh con thứ 2 lên 7 tháng, lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con. Một số đối tượng còn được hưởng các chính sách hỗ trợ tài chính, ưu tiên tiếp cận nhà ở xã hội hoặc các chương trình an sinh phù hợp. Những quy định này được đánh giá là giải pháp thiết thực nhằm giảm áp lực kinh tế, giúp các gia đình trẻ yên tâm sinh đủ 2 con.

Ngoài ra, Luật Dân số năm 2025 cũng dành nhiều nội dung quan trọng cho việc nâng cao chất lượng dân số theo vòng đời. Luật khuyến khích khám sức khỏe trước hôn nhân, sàng lọc trước sinh và sơ sinh; tăng cường chăm sóc sức khỏe sinh sản; đồng thời chú trọng công tác chăm sóc người cao tuổi thông qua các mô hình chăm sóc tại gia đình, cộng đồng và cơ sở chuyên nghiệp. Một điểm mới đáng chú ý khác là luật nghiêm cấm hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức nhằm giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Thạc sĩ Võ Thị Ngọc Lắm, Phó Giám đốc Sở Y tế, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo công tác dân số và phát triển thành phố Đồng Nai cho biết: Luật Dân số có ý nghĩa rất quan trọng trong giai đoạn hiện nay. Dân số được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội. Luật tiếp cận vấn đề dân số một cách toàn diện hơn, giải quyết đồng bộ các yếu tố về quy mô, cơ cấu, chất lượng dân số và mối quan hệ với phát triển. Đây là bước tiến phù hợp với yêu cầu thực tiễn và xu hướng quốc tế.

Ðáp ứng bối cảnh phát triển mới

Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, phổ biến, tuyên truyền Luật Dân số năm 2025 vừa qua, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết: Luật tập trung vào 4 mục tiêu lớn gồm: duy trì mức sinh hợp lý, nâng cao chất lượng dân số, khắc phục mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và phân bổ dân cư hợp lý. “Việc ban hành Luật Dân số năm 2025 được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong những năm tới” - ông Tuyên nói.

Nhất trí cao với các quy định của Luật Dân số, chị Trần Thị Thu Huệ (ở phường Dầu Giây) cho rằng: Việc tăng thời gian nghỉ thai sản khi sinh con thứ 2 là chính sách nhân văn, giúp phụ nữ có thêm thời gian phục hồi sức khỏe và chăm sóc con nhỏ. Điều này cũng góp phần giảm áp lực đối với các gia đình trẻ khi quyết định sinh thêm con.

Với những quy định toàn diện, nhân văn và phù hợp với thực tiễn, Luật Dân số năm 2025 được kỳ vọng không chỉ là công cụ quản lý dân số hiệu quả mà còn mở ra cơ hội mới để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng gia đình hạnh phúc và phát triển xã hội bền vững.

Tương tự, anh Trần Văn Tiến (ở phường Trấn Biên) đánh giá cao chính sách ưu tiên tiếp cận nhà ở xã hội cho gia đình có từ 2 con trở lên. Theo anh, chi phí nhà ở hiện là gánh nặng lớn đối với nhiều cặp vợ chồng trẻ, vì vậy chính sách này sẽ tạo thêm động lực để các gia đình sinh đủ 2 con. Ngoài ra, việc luật nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi là cần thiết nhằm từng bước xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ, góp phần bảo đảm cân bằng giới và ổn định xã hội trong tương lai.

Để các quy định của Luật Dân số thật sự đi vào cuộc sống, một số ý kiến đề nghị cơ quan chức năng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến sâu rộng nội dung luật. Cùng với đó, các địa phương cần chủ động cụ thể hóa các chính sách dân số phù hợp với điều kiện thực tiễn; bố trí nguồn lực, kinh phí và nhân lực để triển khai hiệu quả. Việc nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, nhất là ở tuyến cơ sở, cần được chú trọng để người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, khám sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh và sơ sinh…

Kim Liễu