Học sinh làm thêm ngày hè: Những vấn đề cần lưu ý

Nhu cầu tìm việc làm thêm trong dịp hè để có thêm thu nhập của học sinh từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi là hoàn toàn chính đáng. Tuy nhiên, ở lứa tuổi này các em chưa được trang bị nhiều kiến thức pháp luật về lao động nên dễ gặp tình huống bất lợi.

Thanh thiếu niên xã Định Quán thực tập nghề hàn tại một công trình trên địa bàn. Ảnh minh họa

Lương theo giờ bằng hoặc cao hơn lương tối thiểu vùng

Ở lứa tuổi học sinh, đa phần các em tìm kiếm công việc thời vụ. Với loại công việc này, nếu hợp đồng lao động (HĐLĐ) dưới 1 tháng thì đôi bên chỉ cần giao kết bằng lời nói, trừ trường hợp các em tham gia lao động khi chưa đủ 15 tuổi, giúp việc gia đình.

Em Nguyễn Thị Bích Thủy (học sinh lớp 11, phường Long Khánh) thắc mắc: Công việc làm thêm của em được người sử dụng lao động (NSDLĐ) trả theo giờ. Như vậy, việc trả tiền công theo giờ đó có cần tuân thủ mức lương tối thiểu vùng không? Còn em Dương Hoàng Thái Bình (ở phường Đồng Phú) thì muốn biết: Pháp luật về lao động quy định về công việc, thời gian làm việc của người dưới 18 tuổi ra sao? Ở lứa tuổi học sinh các em có được quyền tự giao kết HĐLĐ không?

Với những thắc mắc trên, luật gia Phạm Đình Đức, Hội Luật gia thành phố Đồng Nai cho biết: Việc trang bị kiến thức pháp luật về lao động cho học sinh là rất cần thiết. Điều này quan trọng không kém việc tuyên truyền pháp luật về an toàn giao thông, sử dụng mạng xã hội hay phòng, chống tệ nạn xã hội trong học đường. Bởi các em là lực lượng lao động của tương lai nên cần được trang bị thêm kỹ năng, kiến thức từ sớm.

Theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2019, mức lương theo công việc hoặc chức danh không được thấp hơn mức lương tối thiểu. Đây là mức lương thấp nhất mà NSDLĐ phải trả cho người lao động (NLĐ) làm công việc giản đơn trong điều kiện lao động bình thường. Mức lương tối thiểu được quy định theo vùng và áp dụng theo tháng hoặc giờ. Từ ngày 1-1-2026, mức lương tối thiểu theo giờ là 25,5 ngàn đồng ở vùng I; 22,7 ngàn đồng ở vùng II; 20 ngàn đồng ở vùng III và 17,8 ngàn đồng ở vùng IV.

Luật gia Phạm Đình Đức giải đáp thắc mắc cho em Bích Thủy như sau: NLĐ làm việc ở vùng nào thì NSDLĐ căn cứ mức lương tối thiểu theo giờ của vùng đó để chi trả, chứ không phải căn cứ vào nơi cư trú của em ở phường Long Khánh để chi trả. Pháp luật về lao động chỉ cho phép NSDLĐ trả lương cho NLĐ theo tháng, giờ làm việc bằng hoặc cao hơn mức lương tối thiểu vùng. NSDLĐ trả lương theo giờ thấp hơn mức lương tối thiểu tháng, giờ theo vùng là vi phạm pháp luật lao động.

Còn trường hợp của em Thái Bình, căn cứ vào điểm b và c, khoản 4, Điều 18 Bộ luật Lao động năm 2019 thì NLĐ từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được quyền giao kết HĐLĐ với NSDLĐ khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật của người đó. Người chưa đủ 15 tuổi không được tự mình giao kết HĐLĐ với NSDLĐ mà cần có thêm người đại diện theo pháp luật của người đó.

Việc phổ biến pháp luật lao động cho người chưa thành niên, học sinh là cần thiết, hữu ích. Ở lứa tuổi này, nếu các em chưa tham gia vào thị trường lao động thì xem như được trang bị các kiến thức cơ bản về lao động để khi bước vào ngưỡng cửa việc làm, học nghề không bị bỡ ngỡ. Riêng với các em tham gia vào quan hệ lao động sớm thì sẽ hình thành các hành vi ứng xử phù hợp.

Ông TRỊNH VĂN THỊNH, Hiệu trưởng Trường THPT Ngô Sĩ Liên, phường Trảng Bom

Hợp đồng lao động với người dưới 18 tuổi

Cũng theo luật gia Phạm Đình Đức, ngoài các thắc mắc về tiền công, giao kết HĐLĐ, một số phụ huynh và học sinh còn quan tâm tới nhiều vấn đề khác như: công việc trẻ em được làm, môi trường lao động, thời gian làm việc…

Luật gia Phạm Đình Đức cho biết: Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không được làm các công việc nặng nhọc, độc hại hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, tinh thần như: mang vác vật nặng vượt quá thể trạng; sản xuất, kinh doanh rượu, bia, thuốc lá và các chất gây nghiện; sản xuất, sử dụng hoặc vận chuyển hóa chất, chất nổ; bảo trì, sửa chữa máy móc, thiết bị; các công việc có nguy cơ gây tổn hại đến nhân cách và sự phát triển của người chưa thành niên.

Cũng theo luật gia Phạm Đình Đức, pháp luật về lao động cũng nghiêm cấm sử dụng lao động từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi làm việc tại môi trường nguy hiểm hoặc không phù hợp như: dưới nước, dưới lòng đất, công trường xây dựng, cơ sở giết mổ gia súc, quán bar, vũ trường, karaoke và các địa điểm có nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, tinh thần của người chưa thành niên.

Ngoài tuân thủ các quy định trên, Bộ luật Lao động năm 2019 còn buộc NSDLĐ tuân thủ nguyên tắc sử dụng lao động chưa thành niên, sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm việc, thời giờ làm việc của người chưa thành niên… Cụ thể, khi sử dụng lao động chưa thành niên, NSDLĐ phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ; lập sổ theo dõi riêng, ghi đầy đủ họ tên, ngày, tháng, năm sinh, công việc đang làm, kết quả những lần kiểm tra sức khỏe định kỳ và xuất trình khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu.

Đồng thời, khi sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm việc, NSDLĐ phải giao kết HĐLĐ bằng văn bản với người chưa đủ 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của người đó; bố trí giờ làm việc không ảnh hưởng đến thời gian học tập của người chưa đủ 15 tuổi. Người dưới 15 tuổi chỉ được làm việc tối đa 4 giờ/ngày, 20 giờ/tuần và không được làm thêm giờ hoặc làm việc ban đêm. Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được làm việc tối đa 8 giờ/ngày, 40 giờ/tuần.

Đoàn Phú