Chủ động phòng bệnh do virus Nipah

Những ngày gần đây, thông tin về bệnh do virus Nipah nhận được sự quan tâm của đông đảo dư luận. Nhiều người lo ngại một đợt dịch bệnh mới tương tự như Covid-19 sẽ bùng phát vào dịp Tết Nguyên đán 2026.

Đường lây truyền bệnh do virus Nipah. Ảnh: Bệnh viện Nhi Trung ương

Tuy nhiên, theo khuyến cáo của các chuyên gia y tế, người dân không nên hoang mang về căn bệnh này nhưng cũng không nên chủ quan. Cách tốt nhất là chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh truyền nhiễm nói chung, bệnh do virus Nipah nói riêng để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng.

Bệnh truyền nhiễm nhóm A lây từ động vật sang người

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), virus Nipah được phát hiện lần đầu năm 1999, tại Malaysia, liên quan đến chăn nuôi heo. Đến năm 2001, bệnh được ghi nhận trên người tại Bangladesh và sau đó là Ấn Độ. Mới đây, dịch bệnh xuất hiện tại Tây Bengal (Ấn Độ) với 2 ca nhiễm bệnh đã có kết quả xét nghiệm khẳng định dương tính với virus Nipah.

WHO nhấn mạnh: Bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A. Virus Nipah lây truyền từ động vật sang người với vật chủ tự nhiên là dơi ăn quả. Từ dơi, virus có thể lây sang heo qua thức ăn, hoa quả nhiễm dịch tiết, sau đó lây từ heo sang người qua tiếp xúc, giết mổ, tiêu thụ sản phẩm nhiễm bệnh. Đồng thời virus này có thể lây trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp, dịch tiết cơ thể và chăm sóc bệnh nhân trong môi trường
y tế.

Thời gian ủ bệnh trung bình từ 4-14 ngày, có thể kéo dài đến 45 ngày. Bệnh có thể diễn tiến nhanh sang viêm não cấp, viêm phổi nặng, suy hô hấp với tỷ lệ tử vong dao động từ 40-75% (tức là cứ 2 người nhiễm bệnh sẽ có một người tử vong). Hiện bệnh do virus Nipah chưa có vaccine dự phòng và thuốc điều trị đặc hiệu.

ThS - bác sĩ Lương Chấn Quang, Trưởng khoa Kiểm soát và phòng ngừa bệnh tật, Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Đến cuối tháng 1-2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah. Tuy nhiên, Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường công tác giám sát, phòng, chống dịch bệnh ngay từ các cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng, sẵn sàng các biện pháp đáp ứng, phòng chống dịch. Một số địa phương, trong đó có Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức tập huấn hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và các biện pháp phòng, chống bệnh do virus Nipah cho đội ngũ nhân viên y tế đang làm việc tại thành phố.

Mặc dù bệnh do virus Nipah không dễ gây đại dịch như Covid-19 nhưng các chuyên gia khuyến cáo, nhân viên y tế là nhóm đối tượng dễ có nguy cơ lây nhiễm vì bệnh vừa lây qua hô hấp vừa lây qua tiếp xúc, dịch tiết. Do vậy, các cơ sở khám, chữa bệnh cần thực hiện tốt công tác sàng lọc bệnh nhân. Trong quá trình tiếp nhận bệnh nhân, đặc biệt là những bệnh nhân có nghi ngờ, nhân viên y tế cần thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh.

Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) vừa có văn bản đề nghị sở y tế các tỉnh, thành phố siết chặt đảm bảo công tác an toàn thực phẩm để phòng bệnh do virus Nipah. Trong đó lưu ý một số biện pháp phòng tránh lây nhiễm bệnh qua đường thực phẩm như: hạn chế tiếp xúc, chế biến, ăn các loại thực phẩm có nguồn gốc từ động vật hoang dã (dơi ăn quả) hoặc từ trái cây, thực phẩm có vết liếm, vết cắn, vết ăn dở từ trước của động vật hoang dã…

Người dân cần làm gì để phòng bệnh?

Để chủ động phòng, chống bệnh do virus Nipah, Bộ Y tế khuyến cáo người dân nên hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah nếu không thực sự cần thiết. Nếu trở về từ vùng dịch, cần tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày. Nếu có các triệu chứng như: đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.

Bên cạnh đó, người dân cần đảm bảo vệ sinh thực phẩm bằng cách ăn chín, uống sôi, rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây (như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến).

Người dân không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền cao như dơi ăn quả; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật. Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, vật phẩm ô nhiễm từ người bệnh. Cần sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ, mắc bệnh, sau đó rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Đồng Nai có vị trí sát Thành phố Hồ Chí Minh - nơi có sự giao thương lớn. Dịp Tết Nguyên đán 2026, nhu cầu đi lại, giao lưu, trao đổi của người dân tăng cao. Để chủ động phòng, chống dịch bệnh do virus Nipah nói riêng và các bệnh truyền nhiễm nói chung, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đồng Nai đã ban hành kế hoạch dự phòng đáp ứng các tình huống dịch bệnh do virus Nipah tại các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh.

Ngành y tế Đồng Nai lên kế hoạch rõ ràng những việc cần làm trong tình huống chưa ghi nhận trường hợp nghi ngờ/ca bệnh hoặc khi xuất hiện trường hợp nghi ngờ hoặc ca bệnh Nipah tại cửa khẩu. Mục tiêu cuối cùng là không để dịch bệnh xâm nhập, lây lan vào nội địa, góp phần đảm bảo an ninh y tế và duy trì hoạt động xuất nhập cảnh, giao thương an toàn, thông suốt.

Bác sĩ chuyên khoa II Tạ Văn Biết, Trưởng phòng Nghiệp vụ (Sở Y tế Đồng Nai) cho biết: Ngoài việc chủ động lên kế hoạch phòng, chống bệnh do virus Nipah, ngành y tế đã và đang triển khai nhiều giải pháp để phòng, chống các bệnh truyền nhiễm dịp Tết Nguyên đán 2026, nổi bật là bệnh sốt xuất huyết, tay chân miệng, dại. Qua đó, góp phần đảm bảo an toàn sức khỏe cho người dân, giúp người dân đón Tết vui tươi, khỏe mạnh.

Hạnh Dung