Từ thiếu hụt kỹ năng sống đến nghiện Internet

N.D. (nam, sinh năm 1995) đang học lớp 9, có hoàn cảnh gia đình bình thường. D. được cha đưa đi khám với lý do chơi game online quá nhiều dẫn đến mất tập trung chú ý, thờ ơ, hay mệt mỏi, căng thẳng, thu mình, ít tiếp xúc với người xung quanh và có những khó khăn trong học tập...

* Thiếu hụt kỹ năng sống

Qua khai thác, chuyên gia tâm lý được biết, em sinh ra trong gia đình có đầy đủ điều kiện về kinh tế. Là con duy nhất nên D. được ông bà, cha mẹ cưng chiều, dường như không phải làm gì ngoài việc học. Khi được hỏi đã định hướng gì cho tương lai, D. nói rằng mình không biết và chưa bao giờ suy nghĩ về vấn đề đó. D. có nhân cách hướng nội, luôn được đùm bọc nên tính tự lập không cao, thiếu hụt kỹ năng tự đánh giá bản thân, không có mục đích cho việc học tập cũng như những việc mình đang làm.

D. cho biết mình đã chơi game trên máy tính được khoảng 4 năm, khi em đang học lớp 5. Lúc đầu em chỉ chơi cho vui và không hề bị ảnh hưởng của việc chơi game đến các hoạt động hàng ngày. Từ ngày gia đình nối mạng internet (năm học lớp 7), hàng ngày D. được cha thưởng cho 2 tiếng vào internet chơi game. Lúc đầu D. chỉ chơi các trò chơi bình thường. Sau này, em chơi trò chơi có sự tương tác, nên tình trạng ngồi trên máy càng nhiều hơn. Gần 1 năm nay, mỗi ngày D. ngồi trên máy khoảng 3-4 giờ. Càng ngày em càng tỏ ra lầm lì, ít nói, mất tập trung vào việc học, hay căng thẳng và thỉnh thoảng có hung tính.

* Có thể dẫn tới nghiện Internet

Các khảo sát khác nhau cho thấy tình trạng nghiện internet ở thanh thiếu niên có quan hệ với các chức năng tương tác. Điều đó lý giải rằng sự cô đơn, thiếu hụt kỹ năng xã hội sẽ dẫn tới tương tác trực tuyến trên mạng và có thể dẫn tới nghiện.

Nhiều nghiên cứu và các báo cáo lâm sàng khác nhau trên thế giới và cả Việt Nam cho thấy sự thiếu hụt kỹ năng xã hội, thiếu định hướng giá trị sống sẽ dễ dẫn tới nghiện internet. Sử dụng internet thường kém rủi ro và dễ dàng hơn so với giao tiếp mặt đối mặt bởi tình trạng nặc danh lớn của nó. Chính vì thế, những cá nhân thiếu hụt kỹ năng xã hội, đặc biệt là những cá nhân thiếu hụt kỹ năng thể hiện bản thân, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự định hướng... có thể thích giao tiếp trực tuyến hơn so với giao tiếp mặt đối mặt. Điều đó làm cho cá nhân đó sử dụng nhiều hơn và dẫn tới nghiện internet.

Nhiều nghiên cứu khác nhau cũng cho thấy rằng, sự thiếu định hướng giá trị bản thân trong đời sống thực thường làm cho cá nhân, nhất là thanh thiếu niên hướng vào các giá trị ảo. Nhiều khi các em còn có những định hướng giá trị sai lầm, như tự do ngoài giới hạn thực tế cuộc sống, tự ảo tưởng về giá trị bản thân... Thực tế lâm sàng cho thấy, nhiều học sinh khi chơi trò chơi trực tuyến thường đề cao cái tôi trong thế giới ảo, định hướng lý tưởng sống, thế giới quan vào nhân vật trong thế giới ảo mà mình đang thủ vai.

* Cần thiết phải giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống

Sự thiếu hụt kỹ năng sống và thiếu định hướng giá trị sống đang là một vấn đề cực kỳ quan trọng trong xã hội hiện đại, nhất là xã hội phương Đông. Các nghiên cứu trong lĩnh vực tâm thần, tâm lý, xã hội học... cho thấy rằng sự thiếu hụt kỹ năng sống, giá trị sống có mối quan hệ mật thiết với nhiều vấn đề khác nhau như bệnh lý tâm thần, tự tử, bạo lực, nghiện... Các tổ chức như Tổ chức y tế thế giới, UNESCO đều khuyến cáo rằng, việc giáo dục kỹ năng sống, giá trị sống như một yếu tố phòng ngừa quan trọng cho các khó khăn khác nhau ở con người, nhất là trẻ em và thanh thiếu niên.

Việc giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống phải được định hướng ngay từ đầu ở môi trường gia đình. Cha mẹ phải là những người định hướng cho các em giá trị sống tốt đẹp, tạo cho các em nền tảng vững chắc của một nhân cách phù hợp. Một nền tảng gia đình ấm cúng, dân chủ, đầy không khí chia sẻ, quan tâm, trong sáng sẽ giúp các em sống tốt hơn.

Việc xây dựng môi trường học đường thân thiện đang là một xu hướng tốt đẹp. Tuy nhiên, cần giáo dục các em về giá trị sống và kỹ năng sống một cách khoa học và tích hợp, cả hệ thống giáo dục cần phải coi đây là yếu tố chủ chốt để giáo dục một nhân cách tốt, giáo dục trí tuệ cảm xúc cho học sinh. Điều đó như một phương án phòng ngừa, giúp các em có chất kháng thể với các khó khăn cuộc sống mà các em mắc phải, trong đó có nghiện internet.

Hiện nay, việc phục hồi nghiện internet bằng phương án giáo dục kỹ năng sống cho các em là một xu hướng phù hợp. Tuy nhiên, cần làm một cách bài bản hơn, bên cạnh đó cần tích hợp nhiều phương án khác nhau, như: điều trị tâm lý chuyên sâu, điều trị bằng hóa dược...

Lê Minh Công (Bệnh viện tâm thần trung ương 2)