Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới (10-10): “Lắng nghe tâm trí, yêu thương chính mình”

Trong xã hội hiện đại, các vấn đề về sức khỏe tâm thần đang có xu hướng gia tăng, ở nhiều lứa tuổi và nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Ðáng lo ngại, không ít người chỉ nhận ra mình đang gặp vấn đề khi các triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng đến công việc, học tập và các mối quan hệ.

Nhân viên y tế Bệnh viện Tâm thần Trung ương 2 hỗ trợ bệnh nhân tâm thần tham gia hoạt động phục hồi chức năng.

Vì thế, lắng nghe những thay đổi của tâm trí, chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ và chăm sóc sức khỏe tinh thần đúng cách là điều mà mỗi người cần quan tâm.

Gia tăng các bệnh lý tâm thần

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 2025 có hơn 1 tỷ người trên thế giới đang sống với các rối loạn tâm thần. Trong đó, lo âu và trầm cảm là những rối loạn phổ biến.

Tại Bệnh viện Tâm thần Trung ương 2, mỗi ngày có khoảng 450-500 lượt bệnh nhân khám, điều trị ngoại trú và nhiều bệnh nhân điều trị nội trú. Có nhiều người bệnh thuộc nhóm rối loạn tâm thần nặng như: tâm thần phân liệt, rối loạn cảm xúc, rối loạn hoang tưởng, trầm cảm… Đây là những bệnh có thể kéo dài, dễ tái phát và ảnh hưởng lớn đến khả năng học tập, lao động, sinh hoạt của người bệnh.

Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới năm 2026 có thông điệp “Lắng nghe tâm trí, yêu thương chính mình”. Ðây không chỉ là lời nhắc mỗi người cần dành thời gian nghỉ ngơi mà còn là lời kêu gọi biết nhận diện những bất ổn về tinh thần, chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết và quan trọng hơn là xóa bỏ định kiến đối với bệnh tâm thần.

Bác sĩ chuyên khoa II Lê Văn Kiên, phụ trách Khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Tâm thần Trung ương 2 cho biết: Có một thực tế đáng lưu ý là không phải người nào có vấn đề về sức khỏe tâm thần cũng biểu hiện bằng những triệu chứng rõ ràng. Có người vẫn đi làm bình thường nhưng bên trong cơ thể thường xuyên căng thẳng, mất ngủ, lo âu, buồn bã hoặc mất dần hứng thú với cuộc sống. Nhiều người còn cho rằng trong cuộc sống hiện đại với quá nhiều áp lực, việc căng thẳng, mệt mỏi là bình thường, chỉ cần nghỉ ngơi vài ngày sẽ hết nên không đi khám sức khỏe tâm thần. Hoặc có những người e ngại đi khám tâm thần sẽ bị người khác kỳ thị. Chính tâm lý đó khiến việc phát hiện, điều trị các bệnh lý tâm thần bị trì hoãn.

Theo bác sĩ Lê Văn Kiên, nhiều bệnh nhân, đặc biệt là bệnh nhân nữ phải nhập viện điều trị dài ngày vì bệnh trầm cảm. Trước đây, nhiều người nghĩ trầm cảm chỉ đơn thuần là buồn bã, không muốn giao tiếp với ai. Nhưng thực tế, hậu quả của trầm cảm nặng nề hơn. Có những bệnh nhân bị trầm cảm sau sinh, trầm cảm sau biến cố tình cảm dẫn đến mất hứng thú với mọi chuyện, khó tập trung, cảm giác tuyệt vọng, rối loạn giấc ngủ, thay đổi ăn uống, mệt mỏi, thậm chí có ý định tìm đến cái chết.

Được lắng nghe và điều trị

Chị H.T. (ở phường Trấn Biên, đang làm việc tại một cơ quan nhà nước) bị mất ngủ đã nhiều năm nay. Chị T. cho hay: Mỗi đêm chị chỉ ngủ được khoảng 3-4 tiếng. Tình trạng mất ngủ kéo dài khiến chị cảm thấy mệt mỏi, hay cáu gắt và nổi nóng với những người xung quanh. Thời gian đầu cho rằng mất ngủ do bị stress và áp lực công việc nên chị T. thường ra nhà thuốc để mua thuốc ngủ về sử dụng. Nhưng càng về sau, thuốc gần như không có tác dụng, chị vẫn bị mất ngủ và mệt mỏi kéo dài.

Nghe lời khuyên của một người bạn, chị T. đến Bệnh viện Tâm thần Trung ương 2 để thăm khám, được bác sĩ kê thuốc điều trị. Bên cạnh đó, chị dành mỗi ngày 1 giờ để tập yoga. Những lúc rảnh rỗi, chị nghe nhạc, cố gắng cân bằng công việc và cuộc sống. Sau hơn 2 tháng điều trị, kết quả có tiến triển, thời gian ngủ sâu giấc kéo dài hơn trước.

Bác sĩ Lê Văn Kiên cho rằng: Để có sức khỏe tâm thần tốt, mỗi người cần duy trì giấc ngủ tương đối đều đặn, ăn uống hợp lý, vận động thường xuyên và dành thời gian cho những hoạt động mang lại niềm vui, tránh xa những chuyện có thể khiến bản thân cảm thấy buồn chán. Một cuộc đi bộ, một buổi tập thể dục, đọc sách, nghe nhạc, làm vườn hay trò chuyện với người thân đều có thể giúp giải tỏa căng thẳng và duy trì kết nối xã hội tốt.

Tổ chức Y tế thế giới khuyến nghị người có biểu hiện trầm cảm nên duy trì những hoạt động từng yêu thích, giữ kết nối với gia đình, bạn bè, tập thể dục, duy trì giờ ăn và ngủ tương đối ổn định, hạn chế rượu, bia… Quan trọng hơn, mỗi người cần học cách nhận diện giới hạn của bản thân. Khi mất ngủ kéo dài, lo âu hoặc buồn bã dai dẳng, thường xuyên mệt mỏi, mất hứng thú, khó tập trung, thu mình hoặc có những thay đổi không tốt về cảm xúc, cần chủ động tìm đến nhân viên y tế có chuyên môn để được tư vấn, hướng dẫn điều trị.

Bên cạnh người bệnh, gia đình đóng vai trò rất quan trọng. Thay vì trách móc, ép buộc hay gán cho người bệnh những lời như “yếu đuối”, “nghĩ quá nhiều”, người thân cần lắng nghe, động viên và khuyến khích họ đi khám khi có dấu hiệu bất thường, tránh những hậu quả đáng tiếc. Yêu thương chính mình không có nghĩa là nuông chiều bản thân hay né tránh khó khăn. Đó là biết dừng lại khi cơ thể và tâm trí cần nghỉ ngơi, biết nói ra suy nghĩ của bản thân khi thấy mình đang không ổn, biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi không thể tự mình vượt qua. Bởi khi con người được lắng nghe mà không bị phán xét, được điều trị mà không bị kỳ thị và được yêu thương thay vì trách móc, hành trình trở lại cuộc sống sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều.    

Hạnh Dung