Từ những tia bức xạ đến động lực phát triển (Bài 3)

>> Từ những tia bức xạ đến động lực phát triển (Bài 1)
>> Từ những tia bức xạ đến động lực phát triển (Bài 2)

BÀI 3
PHÍA SAU NHỮNG MÁY MÓC HIỆN ĐẠI LÀ “BÀI TOÁN” CON NGƯỜI

Những thiết bị như: X-quang, CT (chụp cắt lớp vi tính), DSA (chụp mạch số hóa xóa nền), máy chụp nhũ ảnh, máy gia tốc hay hệ thống y học hạt nhân hiện đại đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao năng lực chẩn đoán, điều trị bệnh, nhất là ung thư. Tuy nhiên, một chiếc máy dù hiện đại đến đâu cũng không thể tự tạo nên một nền y học công nghệ cao.

Phía sau mỗi thiết bị là đội ngũ nhân lực cùng hệ thống kiểm chuẩn, quản lý nguồn phóng xạ và quy trình vận hành nghiêm ngặt.

Tiếp tục đầu tư máy móc, thiết bị

Phó Giám đốc Sở Y tế Nguyễn Văn Bình cho biết: Thời gian qua, ngành y tế đã chủ động tham mưu và triển khai đồng bộ các giải pháp đầu tư nhằm đồng bộ hóa hạ tầng công nghệ. Trong đó, tập trung phát triển chuỗi thiết bị từ điện quang (máy CT đa dãy, MRI công suất cao) đến y học hạt nhân (máy PET, CT, SPECT/CT) và xạ trị (máy gia tốc tuyến tính LINAC có điều biến liều); đồng thời tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số y tế.

Nhân viên Bệnh viện Đa khoa Thống Nhất chụp X-quang cho bệnh nhân.

Ngành y tế thành phố xác định tiếp tục duy trì những kết quả đã đạt được; đồng thời đầu tư các trung tâm chuyên sâu như: Trung tâm Tai Mũi Họng, Trung tâm Ung bướu, Trung tâm Tim mạch… Các trung tâm này sẽ được đầu tư chuyên khoa hóa tại khuôn viên Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai. Sở Y tế đã và sẽ tiếp tục kiến nghị bố trí ngân sách để đầu tư một số trang thiết bị hiện đại có chi phí đầu tư lớn như máy SPECT. Bên cạnh đó, định hướng các cơ sở y tế kết hợp năng lượng nguyên tử (NLNT) với AI trong chẩn đoán, điều trị và đào tạo nhân lực.

Tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai, quá trình đầu tư các thiết bị, máy móc đã được thực hiện qua nhiều giai đoạn. Bác sĩ chuyên khoa II Lê Thị Phương Trâm, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai cho hay: Năm 2018, bệnh viện được bổ sung một máy CT 32 lát cắt và một máy MRI 1.5 Tesla. Đến năm 2024, bệnh viện tiếp tục được đầu tư thêm một số thiết bị, trong đó có máy X-quang kỹ thuật số. Trong lĩnh vực ung thư, bệnh viện hiện có 2 máy MRI và 2 máy CT, cùng các hệ thống phục vụ chẩn đoán giải phẫu bệnh, tế bào, hóa mô miễn dịch và siêu âm. Tuy nhiên, bệnh viện vẫn cần tiếp tục đầu tư các thiết bị chuyên sâu phục vụ điều trị ung thư, trong đó có hệ thống xạ trị và máy SPECT.

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Tường Quang, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Thống Nhất cho biết: Trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh, bệnh viện hiện có máy X-quang, máy CT 32 lát cắt, CT 128 lát cắt, CT 256 lát cắt. Để nâng cao chất lượng chẩn đoán hình ảnh, thời gian qua bệnh viện đã ứng dụng AI trong đọc X-quang phổi, hỗ trợ bác sĩ phân tích hình ảnh, phát hiện những tổn thương rất nhỏ mà mắt thường nhiều khi khó phát hiện ra. Với số lượng bệnh nhân khá lớn hiện nay, bệnh viện sẽ đầu tư thêm một máy CT 32 lát cắt để đáp ứng nhu cầu của người bệnh.

Tiến sĩ Dương Thanh Tài, phụ trách công tác lâm sàng tại Trung tâm Ung thư Abben, Bệnh viện Spencer (Mỹ), chuyên gia trong lĩnh vực vật lý y khoa, xạ trị cho rằng: Trong y tế hiện đại, đầu tư thiết bị công nghệ cao là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh. Nhưng nếu chỉ tính bằng số lượng máy móc thì chưa thể đánh giá đầy đủ năng lực của một cơ sở y tế. Một hệ thống xạ trị có thể được đầu tư và lắp đặt trong thời gian tương đối ngắn. Tuy nhiên, để đưa thiết bị vào vận hành an toàn, hiệu quả, cần cả một ê-kíp. Cùng với đó là hệ thống kiểm chuẩn, kiểm soát chất lượng, quy trình vận hành và cơ chế giám sát an toàn.

“Mắt xích” quan trọng nhất vẫn là con người

Để ứng dụng NLNT vào y tế, đặc biệt là trong điều trị ung thư, nhân lực không chỉ là bác sĩ. Một hệ thống hoàn chỉnh cần bác sĩ xạ trị, bác sĩ y học hạt nhân, kỹ sư vật lý y khoa, kỹ thuật viên, chuyên gia an toàn bức xạ, nhân lực vận hành và bảo trì thiết bị, đội ngũ quản lý chất thải phóng xạ… Trong đó, nhà vật lý y khoa giữ vai trò quan trọng trong quá trình tính toán, kiểm chuẩn và bảo đảm liều điều trị. Đây là công việc đòi hỏi kiến thức chuyên sâu, tính chính xác cao và không thể thay thế đơn giản bằng việc đầu tư thêm máy móc.

Theo Tiến sĩ Dương Thanh Tài, nhà vật lý y khoa phải bảo đảm thuật toán tính đúng, máy phát đúng và kế hoạch điều trị có thể được thực hiện chính xác, an toàn trên người bệnh. Máy móc có thể mua trong vài năm. Nhưng xây dựng một đội ngũ tốt và một hệ thống an toàn cần đầu tư lâu dài.

Phó Giám đốc Sở Y tế Nguyễn Văn Bình cho biết thêm: Thời gian qua, ngành y tế Đồng Nai đã triển khai các gói thu hút nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là các bác sĩ chuyên khoa sâu, kỹ sư vật lý hạt nhân, vật lý y khoa với mức hỗ trợ tài chính đột phá. Đồng thời gửi các ê-kíp bác sĩ, kỹ sư vật lý y khoa, kỹ thuật viên đi đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn tại các trung tâm hạt nhân lớn trong và ngoài nước để sẵn sàng làm chủ thiết bị ngay khi bàn giao.

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Tường Quang, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Thống Nhất nhấn mạnh: Công nghệ, AI có thể thực hiện được nhiều việc song chưa thể thay thế được con người. Con người vẫn là yếu tố quyết định trong toàn bộ quá trình khám, chữa bệnh. Do vậy, bệnh viện đặc biệt quan tâm đến việc thu hút, đào tạo nâng cao trình độ cho đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên, nhân viên y tế.

An toàn bức xạ phải được đặt lên hàng đầu

NLNT có những ưu điểm lớn nhưng nếu không hiểu đúng và không có biện pháp phòng ngừa sẽ gây nguy cơ đối với sức khỏe. Theo Tiến sĩ Dương Thanh Tài, trong hành trình phát triển, ứng dụng NLNT vào y tế, an toàn không phải là “phần phụ” của công nghệ mà chính là điều kiện để công nghệ phát huy giá trị. Khi thành phố Đồng Nai đầu tư đồng bộ cho thiết bị, nhân lực, nghiên cứu, đào tạo, kiểm soát chất lượng và văn hóa an toàn, những cỗ máy hiện đại sẽ thực sự trở thành năng lực y tế, mang lại lợi ích lâu dài và thiết thực cho người bệnh.

Phó Giám đốc Sở Y tế Nguyễn Văn Bình cho rằng: Để đảm bảo công tác an toàn bức xạ, Sở Y tế thường xuyên phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ thực hiện nghiêm các quy định cấp phép, thẩm định an toàn thiết bị, kiểm định định kỳ phòng chì, cửa chắn tia xạ.

Theo Kế hoạch số 118/KH-UBND, ngày 26-6-2026 của UBND thành phố Đồng Nai triển khai thực hiện Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 trên địa bàn, thành phố sẽ xây dựng quỹ học bổng từ ngân sách địa phương hoặc nguồn xã hội hóa để tài trợ cho học sinh, sinh viên có hộ khẩu tại thành phố theo học các chuyên ngành về bức xạ, hạt nhân, pháp luật môi trường với cam kết trở về phục vụ tại các cơ quan, đơn vị của thành phố sau khi tốt nghiệp.

Bên cạnh đó, 100% nhân sự làm việc trong môi trường bức xạ tại các cơ sở y tế được trang bị liều kế cá nhân (công cụ để theo dõi liều lượng bức xạ cho nhân viên bức xạ hoặc đo phông khu vực bức xạ), kiểm tra định kỳ 3 tháng/lần và tổ chức khám sức khỏe nghề nghiệp nghiêm ngặt. Đối với người bệnh, các bệnh viện áp dụng nguyên lý ALARA (liều phóng xạ thấp nhất có thể đạt được nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả chẩn đoán, điều trị). Các cơ sở y tế có sử dụng nguồn phóng xạ cũng xây dựng quy trình diễn tập ứng phó sự cố bức xạ, không để xảy ra tình trạng rò rỉ, mất an toàn.

“Phát triển công nghệ luôn đi đôi với trách nhiệm bảo vệ môi trường và con người. Ngành y tế Đồng Nai sẽ tiếp tục xây dựng hệ thống quản lý chất thải phóng xạ đạt chuẩn tại các khoa y học hạt nhân, đảm bảo nước thải từ bệnh nhân uống thuốc phóng xạ được lưu giữ và xử lý triệt để, đạt chỉ số an toàn tuyệt đối trước khi xả ra môi trường” - Phó Giám đốc Sở Y tế Nguyễn Văn Bình nhấn mạnh.

Hạnh Dung

Bài cuối: Hướng đến thành phố công nghệ cao