Ngày Thế giới phòng chống tăng huyết áp (17-5): Kiểm soát tăng huyết áp để ngăn ngừa biến chứng tim mạch, đột quỵ

Tăng huyết áp (THA) từ lâu được giới y khoa gọi là “kẻ giết người thầm lặng” bởi bệnh thường diễn tiến âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng nhưng lại gây ra hàng loạt biến chứng nghiêm trọng như: nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ, suy thận, mù lòa, thậm chí tử vong.

Bác sĩ đo huyết áp, kiểm tra sức khỏe cho người dân trước khi hiến máu tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai. Ảnh: Hạnh Dung

Trong nhịp sống hiện đại với nhiều áp lực, chế độ ăn nhiều muối, ít vận động, tỷ lệ người mắc bệnh THA ngày càng trẻ hóa, trở thành gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng.

Phát hiện bệnh muộn khi đã có biến chứng

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Bích Vân, Trưởng khoa Nội tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai cho biết: THA là bệnh lý mạn tính khiến áp lực máu tác động liên tục lên thành mạch, làm tổn thương hệ thống mạch máu toàn thân. Khi huyết áp không được kiểm soát tốt, tim phải làm việc quá sức trong thời gian dài, dẫn đến phì đại cơ tim, suy tim, bệnh mạch vành và nguy cơ nhồi máu cơ tim.

“Rất nhiều bệnh nhân chủ quan vì nghĩ chỉ hơi nhức đầu, chóng mặt hoặc không có triệu chứng gì nghiêm trọng. Nhưng thực tế, THA có thể âm thầm phá hủy tim, não, thận từng ngày. Có người đến bệnh viện trong tình trạng đột quỵ hoặc suy tim nặng mới biết mình bị THA nhiều năm” - bác sĩ Vân cảnh báo.

Không chỉ ảnh hưởng đến tim mạch, tăng huyết áp còn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ não, một trong những biến chứng để lại hậu quả nặng nề nhất.

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Đình Thái, Trưởng khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Thống Nhất chia sẻ: Phần lớn các ca đột quỵ não nhập viện đều có tiền sử bệnh THA nhưng kiểm soát kém hoặc tự ý bỏ thuốc. Huyết áp tăng cao kéo dài khiến thành mạch não yếu đi, dễ vỡ hoặc hình thành cục máu đông gây tắc mạch.

“Đột quỵ có thể cướp đi mạng sống của người bệnh chỉ trong vài giờ, hoặc để lại di chứng liệt nửa người, mất ngôn ngữ, sống phụ thuộc cả đời vào người thân hoặc xã hội. Điều đáng tiếc là nhiều trường hợp hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu người bệnh kiểm tra huyết áp định kỳ, uống thuốc đều đặn và tuân thủ hướng dẫn điều trị” - bác sĩ Thái nhấn mạnh.

Các chuyên gia khuyến cáo, người trên 40 tuổi, người thừa cân, hút thuốc lá, bị bệnh đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch nên kiểm tra huyết áp thường xuyên. Việc đo huyết áp hiện nay đơn giản, nhanh chóng nhưng có thể giúp phát hiện sớm nguy cơ trước khi biến chứng xảy ra.

Chủ đề của Ngày Thế giới phòng, chống THA năm 2026 là “Cùng nhau kiểm soát huyết áp cao: kiểm tra huyết áp thường xuyên, đánh bại kẻ giết người thầm lặng”.

Người bệnh không được tự ý bỏ thuốc

Ông N.V.M. (70 tuổi, ở phường Phước Tân) kể: Trước đây ông thường xuyên thức khuya, uống rượu, hút thuốc lá, ăn mặn nhưng không nghĩ đó là vấn đề lớn. Chỉ đến khi một lần đau đầu dữ dội, huyết áp tăng vọt, con cháu phải đưa đến bệnh viện để cấp cứu, ông mới thực sự thay đổi.

“Từ ngày biết bệnh, sáng nào tôi cũng đo huyết áp, uống thuốc đúng giờ, bỏ rượu bia, thuốc lá, đi bộ mỗi ngày 30 phút. Đi đâu xa cũng mang theo thuốc. Có những lúc thấy khỏe tôi cũng từng muốn ngưng uống thuốc, nhưng bác sĩ giải thích rất kỹ nên hiểu đây là bệnh phải kiểm soát suốt đời, không được tự ý bỏ thuốc” - ông M. chia sẻ.

Còn bà N.T.N.N. (68 tuổi, ở phường Trảng Dài) từng bị đột quỵ bộc bạch: Từ ngày bị THA, bà phải kiêng khem nhiều thứ, xây dựng chế độ ăn uống giảm muối, tăng cường ăn rau xanh, trái cây, hạn chế căng thẳng. Đặc biệt, thuốc huyết áp phải luôn có bên người. Mỗi tháng, bà đến bệnh viện để lấy thuốc một lần, đã trở thành thói quen suốt 10 năm qua.

“Có những ngày rất mệt vì phải uống thuốc lâu dài, kiểm soát từng bữa ăn, giấc ngủ. Nhưng sau lần suýt bị đột quỵ, tôi hiểu không thể xem nhẹ bệnh này” - bà N. cho hay.

Theo các bác sĩ, điều trị THA không đơn thuần chỉ là uống thuốc khi huyết áp tăng mà là chiến lược lâu dài gồm: dùng thuốc theo chỉ định, theo dõi chỉ số huyết áp hàng ngày, ăn nhạt, giảm cân, tập thể dục, tránh stress, bỏ thuốc lá và hạn chế uống rượu bia.

Một sai lầm phổ biến hiện nay là nhiều bệnh nhân thấy huyết áp ổn định liền tự ý ngưng thuốc hoặc chuyển sang dùng các phương pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng. Điều này có thể khiến huyết áp tăng trở lại đột ngột, làm nguy cơ biến chứng tăng cao.

Bác sĩ Nguyễn Thị Bích Vân nhấn mạnh: “Mỗi bệnh nhân có phác đồ điều trị riêng tùy theo tuổi tác, bệnh nền và mức độ nguy cơ. Vì vậy, người bệnh tuyệt đối không tự ý thay đổi thuốc nếu chưa có ý kiến của bác sĩ”.

Để người dân nhận biết sớm bệnh THA, bác sĩ Vân chỉ ra những triệu chứng của bệnh như: đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, ù tai, tim đập nhanh, hồi hộp, khó thở, đau ngực hoặc chảy máu cam. Tuy nhiên, nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã xảy ra biến chứng nguy hiểm như: đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim hoặc suy thận.

Để phòng bệnh THA, điều quan trọng nhất là duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm. Người dân nên ăn nhạt, giảm muối dưới 5g/ngày, hạn chế ăn thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ; tăng cường ăn rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và cá. Bên cạnh đó cần duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày như: đi bộ, đạp xe, bơi lội giúp tim mạch khỏe mạnh và ổn định huyết áp. Đồng thời cần bỏ thuốc lá, hạn chế uống rượu bia, tránh căng thẳng kéo dài, ngủ đủ giấc.

Kiểm tra huyết áp định kỳ là biện pháp quan trọng vì bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng. Người trên 40 tuổi, người thừa cân, mắc bệnh tiểu đường hoặc có tiền sử gia đình bị THA càng cần theo dõi thường xuyên hơn. Nếu đã được chẩn đoán THA, người bệnh phải tuân thủ điều trị, dùng thuốc đúng chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngưng thuốc.

Hạnh Dung