Không đánh đổi sức khỏe cộng đồng lấy lợi nhuận

Thạc sĩ Võ Thị Ngọc Lắm, Phó Giám đốc Sở Y tế Đồng Nai, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo liên ngành về an toàn thực phẩm thành phố Đồng Nai.

An toàn thực phẩm (ATTP) không chỉ là câu chuyện bữa ăn hàng ngày mà còn là vấn đề sức khỏe cộng đồng. Với địa bàn rộng, dân số đông, số lượng cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm lớn, công tác quản lý ATTP trên địa bàn thành phố Ðồng Nai đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt.

Xung quanh vấn đề này, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai đã có cuộc trao đổi với Thạc sĩ VÕ THỊ NGỌC LẮM, Phó Giám đốc Sở Y tế Đồng Nai, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo liên ngành về ATTP thành phố Đồng Nai.

Áp lực lớn trong quản lý ATTP

* Công tác quản lý ATTP trên địa bàn thành phố hiện nay được thực hiện ra sao, thưa bà?

- Toàn thành phố đang quản lý hơn 28 ngàn cơ sở thực phẩm, gồm hơn 18,9 ngàn cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố; khoảng 3,3 ngàn cơ sở sơ chế, chế biến, sản xuất thực phẩm và hơn 5,9 ngàn cơ sở kinh doanh thực phẩm. Số lượng cơ sở lớn, phân bố rộng khiến công tác quản lý ATTP đòi hỏi phải rất chặt chẽ, đồng bộ và liên tục.

Hiện nay, công tác quản lý nhà nước về ATTP được phân công cho 3 Sở: Y tế, Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường. UBND thành phố đã thành lập Ban Chỉ đạo liên ngành về ATTP, trong đó Sở Y tế là cơ quan thường trực. Với cơ chế phối hợp này, chúng tôi triển khai kiểm soát xuyên suốt từ sản xuất, chế biến đến lưu thông, tiêu dùng.

Tuy nhiên, phải nhìn nhận rằng áp lực vẫn rất lớn. Địa bàn rộng, dân số đông, loại hình kinh doanh đa dạng, đặc biệt là sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử, kinh doanh thực phẩm qua mạng xã hội… đang đặt ra nhiều thách thức mới.

 * Các cơ sở thường vi phạm những quy định nào, thưa bà?

- Trong quý I-2026, các ngành chức năng trên địa bàn thành phố đã kiểm tra hơn 1,7 ngàn cơ sở chế biến, kinh doanh thực phẩm. Kết quả có 82,8% cơ sở đạt yêu cầu, 17,2% cơ sở vi phạm. Các lỗi phổ biến là: chưa có giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP hoặc giấy phép hết hạn; điều kiện vệ sinh cơ sở, trang thiết bị chưa đảm bảo; nguồn gốc nguyên liệu không rõ ràng, thiếu hóa đơn chứng từ; người trực tiếp chế biến chưa được khám sức khỏe, chưa tập huấn kiến thức hoặc chưa thực hiện đầy đủ các quy định bảo hộ lao động. Cơ quan chức năng đã xử phạt 138 cơ sở vi phạm với tổng số tiền hơn 1,54 tỷ đồng. Đồng thời nhắc nhở, yêu cầu khắc phục đối với 161 cơ sở.

Người dân nên ưu tiên chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, nhãn mác đầy đủ, còn hạn sử dụng, mua tại cơ sở uy tín. Cần thực hiện nguyên tắc ăn chín, uống sôi, tách riêng thực phẩm sống - chín, bảo quản đúng nhiệt độ.

Thạc sĩ VÕ THỊ NGỌC LẮM, Phó Giám đốc Sở Y tế Ðồng Nai

* Loại hình nào hiện dễ xảy ra vi phạm và đâu là khó khăn lớn nhất trong quản lý ATTP, thưa bà?

- Loại hình thực phẩm có nguy cơ cao nhất là cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, thức ăn đường phố và kinh doanh thực phẩm trực tuyến.

Với thức ăn đường phố, đặc thù là vốn đầu tư nhỏ, địa điểm linh hoạt, nhiều cơ sở hoạt động tự phát nên việc kiểm soát điều kiện vệ sinh, nguồn gốc nguyên liệu rất khó khăn. Trong khi đó, kinh doanh qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử lại phát sinh vấn đề mới về truy xuất nguồn gốc, xác định địa điểm sản xuất, điều kiện chế biến.

Khó khăn lớn nhất hiện nay là số lượng cơ sở thức ăn đường phố, kinh doanh qua mạng quá lớn, phân tán rộng; lực lượng quản lý có hạn; một bộ phận cơ sở vẫn đặt lợi nhuận lên trên sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, cơ quan quản lý xác định phải tăng cường hậu kiểm, kiểm tra đột xuất, đẩy mạnh tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của các đối tượng liên quan.

Kiểm soát toàn bộ quy trình

* Bà có thể cho biết trong Tháng Hành động vì ATTP năm 2026, Đồng Nai đã triển khai những hoạt động gì? Kết quả bước đầu ra sao?

- Chúng tôi triển khai 3 nhóm giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, đẩy mạnh truyền thông nhằm phổ biến quy định của pháp luật và nâng cao kiến thức nhận diện thực phẩm an toàn cho cộng đồng. Thứ hai, tăng cường kiểm tra trọng điểm, tập trung vào các bếp ăn tập thể, trường học, khu công nghiệp, dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố. Thứ ba, phối hợp liên ngành, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, giám sát và xử lý ngộ độc thực phẩm.

Thực tế cho thấy, ý thức chấp hành các quy định về ATTP tại nhiều cơ sở đã được cải thiện rõ rệt; nhiều sai phạm được phát hiện, chấn chỉnh kịp thời. Điều quan trọng là tạo được sức lan tỏa để ATTP trở thành ý thức thường trực, chứ không chỉ là hoạt động theo đợt.

Thành viên đoàn kiểm tra liên ngành về an toàn thực phẩm của thành phố kiểm tra việc lưu mẫu thức ăn của hộ kinh doanh ở phường Phước Tân.

* Đồng Nai có rất nhiều bếp ăn tập thể quy mô lớn. Theo bà, làm sao để kiểm soát hiệu quả nguy cơ ngộ độc thực phẩm?

- Bếp ăn tập thể là lĩnh vực đặc biệt quan trọng vì chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng tới hàng ngàn người. Giải pháp cốt lõi là phải kiểm soát từ đầu vào đến đầu ra, bao gồm: nguyên liệu rõ nguồn gốc, kiểm thực 3 bước, lưu mẫu thức ăn, quy trình chế biến một chiều, vệ sinh nghiêm ngặt, phòng tránh lây nhiễm chéo.

Hiện ngành y tế đã xây dựng 35 mô hình điểm bếp ăn an toàn tại doanh nghiệp và trường học, phục vụ hơn 115 ngàn suất ăn/ngày. Qua giám sát, các mô hình này đều đáp ứng yêu cầu. Đặc biệt, từ năm 2025 đến nay, toàn thành phố không ghi nhận vụ ngộ độc thực phẩm nào.

Điều này cho thấy, nếu người đứng đầu đơn vị thực sự coi trọng sức khỏe của người lao động, học sinh và thực hiện nghiêm quy định, hoàn toàn có thể kiểm soát nguy cơ.

* Nhiều ý kiến cho rằng, dù chế tài xử phạt đã tăng nhưng vi phạm vẫn diễn ra. Theo bà, chế tài hiện nay đã đủ sức răn đe chưa?

- Về cơ bản, hành lang pháp lý hiện nay đã khá đầy đủ. Theo Luật ATTP (Luật số 55/2010/QH12), Nghị định số 115/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định số 124/2021/NĐ-CP), mức xử phạt có thể lên tới 200 triệu đồng với cá nhân, 400 triệu đồng với tổ chức, chưa kể đình chỉ hoạt động, tước giấy phép, tiêu hủy sản phẩm hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 317 Bộ luật Hình sự.

Tuy nhiên, trên thực tế, chỉ chế tài thôi là chưa đủ. Điều quan trọng là khả năng phát hiện, giám sát và sự tự giác. Một số cơ sở vì lợi nhuận vẫn cố tình vi phạm. Do đó phải kết hợp giữa xử phạt nghiêm minh với tuyên truyền, giáo dục và giám sát cộng đồng. Không thể để tình trạng phạt rồi vẫn tái diễn. Không để sức khỏe của người dân trở thành cái giá phải trả cho lợi nhuận.

* Thông điệp bà muốn gửi tới doanh nghiệp, cơ sở sản xuất và người dân là gì?

- Tôi muốn nhấn mạnh rằng: ATTP không chỉ là quy định pháp luật mà là đạo đức xã hội. Với doanh nghiệp, đừng vì lợi nhuận trước mắt mà đánh đổi uy tín và sức khỏe cộng đồng. Với người dân, hãy trở thành người tiêu dùng thông thái. Với cơ quan quản lý, chúng tôi sẽ tiếp tục siết chặt kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm. Khi toàn xã hội cùng hành động, từ nhà quản lý đến nhà sản xuất và người tiêu dùng, chúng ta mới có thể xây dựng được một môi trường thực phẩm an toàn, bền vững - nơi mỗi bữa ăn thực sự là nền tảng cho sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Trân trọng cảm ơn bà!

Hạnh Dung (thực hiện)