Giải pháp ngăn ‘lạm phát’ điểm 10

Theo chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT), từ cuối học kỳ I năm học 2026-2027, Sở GDĐT sẽ trực tiếp chủ trì ra đề kiểm tra định kỳ chung cho một số môn học ở khối lớp 5, lớp 9 và lớp 12. Chủ trương này được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng lạm phát điểm số và tạo ra một thước đo thống nhất về chất lượng giáo dục.

Giáo viên Trường THCS Hùng Vương (phường Trảng Bom) hướng dẫn học sinh hoàn thành bài học.

Nâng cao năng lực học sinh

Thực tế thời gian qua cho thấy, dù cùng thực hiện chung một chương trình của Bộ GDĐT nhưng mức độ yêu cầu và độ khó của đề kiểm tra giữa các trường vẫn có sự chênh lệch lớn. Khi nhà trường tự ra đề và tổ chức đánh giá, một điểm 10 ở trường này chưa chắc đã phản ánh mức năng lực tương đương với điểm 10 ở trường khác. Do đó, việc giao cho Sở GDĐT xây dựng đề kiểm tra chung là hướng điều chỉnh cần thiết để tạo ra mặt bằng tham chiếu thống nhất, giúp đánh giá, so sánh kết quả dạy và học của từng trường.

Hiệu trưởng Trường THPT Xuân Lộc (phường Xuân Lộc) Kiều Mạnh Hà cho rằng: Việc Sở GDĐT ra đề kiểm tra cuối kỳ cho học sinh cuối cấp các bậc học sẽ giúp các trường nhìn nhận khách quan hơn chất lượng dạy và học so với việc các trường tự ra đề. Kết quả làm bài từ đề thi chung có thể trở thành thước đo tương đối để trường biết được vị trí của mình trong mặt bằng chung của toàn thành phố. Nếu chất lượng chưa đạt như kỳ vọng, các cơ sở giáo dục sẽ có giải pháp cải thiện ngay từ khâu tổ chức dạy học nhằm nâng cao năng lực học sinh.

Theo ông Kiều Mạnh Hà, nếu đề thi chỉ tập trung vào kiểm tra khả năng ghi nhớ hoặc những dạng bài tập rập khuôn thì không đo lường được năng lực thực chất. Chất lượng khoa học của bộ đề kiểm tra chung do Sở GDĐT ban hành phải bảo đảm đánh giá đúng yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục hiện hành, có độ khó hợp lý và khả năng phân hóa phù hợp. Do đó, Sở GDĐT cần nghiên cứu xây dựng bộ đề kiểm tra đảm bảo tính khoa học, đánh giá được năng lực nhưng không tạo áp lực cho học sinh.

Tuy nhiên, sự thay đổi về hình thức ra đề kiểm tra cuối kỳ ở các bậc học cũng được dự báo tiềm ẩn nguy cơ tạo ra áp lực học tập mới, nhất là xu hướng chạy theo học thêm, luyện thi vì điểm số. Nếu kết quả kiểm tra chung bị sử dụng để xếp hạng các trường một cách máy móc, giáo viên có thể sẽ chuyển từ việc dạy học bám sát chương trình sang luyện đề theo chuẩn. Khi đó, hình thức kiểm tra định kỳ vô tình đi sai “đích đến”, khiến học sinh phải đối mặt với áp lực học tập mới, trong khi Bộ GDĐT đang muốn giảm áp lực học tập và thi cử.

Khi biết thông tin học sinh lớp 5 sẽ được kiểm tra bằng đề do Sở GDĐT ra thay vì đề của trường, nhiều phụ huynh tỏ ra lo lắng. Anh Nguyễn Văn Mừng, phụ huynh có con đang học lớp 5, Trường tiểu học Trịnh Hoài Đức (phường Trấn Biên) cho hay: “Muốn xét tuyển vào Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm cùng phường năm học tới thì kết quả học tập từng học kỳ của con phải rất cao nên tôi khá lo lắng. Lo nhất là đề kiểm tra của Sở GDĐT sẽ không giống với cấu trúc đề trường vẫn ra. Như vậy, tôi sẽ phải cho con học nhiều hơn để có nhiều cơ hội trúng tuyển như mong muốn”.

Hướng tới giáo dục thực chất

Để kỳ kiểm tra chung diễn ra an toàn, cần có sự chuẩn bị chu đáo từ sớm và từ xa. Trước hết, cần chuẩn bị tốt khâu tổ chức xây dựng các bộ đề kiểm tra đảm bảo tính khoa học và đạt mục đích phân hóa nhưng không tạo áp lực cho học sinh. Với một địa phương có số lượng cơ sở giáo dục và số lượng học sinh lớn như Đồng Nai, để tổ chức kỳ kiểm tra năng lực an toàn, thì từ khâu bàn giao, tiếp nhận, bảo quản đề kiểm tra đến tổ chức coi thi và chấm bài đều phải rất chặt chẽ, nghiêm túc. Cần có biện pháp phòng, chống lộ, lọt đề kiểm tra và gian lận trong công tác chấm điểm.

“Điều tôi mong muốn sau mỗi học kỳ và mỗi năm học là con tôi sẽ có được kết quả học tập đúng với năng lực của mình hơn là một “học bạ đẹp” nhưng không thực chất. Điều này rất quan trọng ở bậc tiểu học, bởi đánh giá đúng năng lực học tập của học sinh từ sớm sẽ tạo cơ hội cải thiện nền móng để chuẩn bị tốt hơn cho những bậc học tiếp theo”.

Bà Đặng Thị Thêm (ở phường Trảng Bom)

Hiệu trưởng một số trường cũng cho rằng, quá trình đánh giá năng lực học sinh qua đề kiểm tra chung cần được thiết kế linh hoạt, bám sát đặc điểm tâm sinh lý của từng độ tuổi và cấp học cụ thể. Đối với khối tiểu học, việc kiểm tra định kỳ lớp 5 cần diễn ra nhẹ nhàng, tránh tạo ra áp lực thi cử không đáng có cho học sinh. Đối với lớp 9 và lớp 12, đề kiểm tra sẽ cung cấp thông tin tham chiếu quan trọng, song các trường tuyệt đối tránh “biến” việc kiểm tra định kỳ thành một kỳ thi căng thẳng không cần thiết.

Hiệu trưởng Trường THCS Hùng Vương (phường Trấn Biên) Nguyễn Thị Thu Hiền cho rằng: Việc kiểm tra bằng đề chung giúp nhìn nhận khách quan năng lực học tập của học sinh từng trường. Tuy nhiên, khâu tiếp nhận, bảo quản, tổ chức kiểm tra và chấm điểm sẽ tạo ra áp lực rất lớn, bởi bất kỳ sai sót hay lộ, lọt đề thi nào cũng để lại hệ quả. Do đó, trước khi triển khai đồng loạt, ngành giáo dục cần xây dựng một quy trình chuẩn mực và tập huấn kỹ lưỡng về tổ chức bài kiểm tra cuối kỳ cho các trường.

Theo các chuyên gia về giáo dục, trên tinh thần đổi mới căn bản và toàn diện, mục tiêu cuối cùng của công tác kiểm tra không phải là tạo ra những bảng điểm đẹp để phục vụ báo cáo. Một hệ thống đánh giá tốt không chỉ dừng lại ở việc cho điểm số chung chung, mà cần có khả năng phân hóa năng lực chính xác để biết học sinh đang ở vị trí nào, gặp khó khăn gì và cần hỗ trợ những gì để không ngừng tiến bộ. Kết quả kiểm tra cần được sử dụng như một “lăng kính” để nhận diện những lỗ hổng kiến thức, từ đó giúp giáo viên có giải pháp bồi dưỡng kịp thời, hiệu quả nhất.

Điều này đòi hỏi ngành giáo dục thành phố không chỉ bám vào điểm số mà phải sử dụng kết quả kiểm tra để tinh chỉnh toàn bộ quá trình tổ chức dạy và học.

Công Nghĩa