Kỳ thi vào lớp 10: Có nên giảm từ 3 môn thi xuống còn 2 môn?

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đang lấy ý kiến dự thảo thông tư thay thế Quy chế tuyển sinh THCS và THPT, trong đó đề xuất kỳ thi vào lớp 10 thí sinh chỉ phải thi 2 môn: Toán và Ngữ văn. Nội dung này nhận được nhiều ý kiến quan tâm, nhất là việc có nên tiếp tục duy trì môn Tiếng Anh trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 hay không?

Học sinh Đồng Nai thi tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027 tại điểm thi Trường THPT Ngô Quyền. Ảnh: Công Nghĩa

Giảm môn thi có thể giúp học sinh bớt áp lực, có thêm thời gian cho những môn học khác. Tuy nhiên, khi ngoại ngữ không còn trong kỳ thi, làm thế nào để duy trì động lực học và bảo đảm việc đánh giá học sinh vẫn công bằng, phù hợp?

Giảm một môn thi, thay đổi cách học

Bộ GDĐT đang lấy ý kiến dự thảo thông tư thay thế Quy chế tuyển sinh THCS và THPT. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất nếu tổ chức thi tuyển vào lớp 10, thí sinh sẽ làm bài thi 2 môn Toán và Ngữ văn.

Theo dự thảo, thời gian làm bài môn Ngữ văn là 120 phút, môn Toán 90 phút hoặc 120 phút. Nội dung thi không vượt quá chương trình giáo dục phổ thông bậc THCS. Nếu được giữ nguyên và ban hành, quy định này sẽ là thay đổi lớn so với quy chế tuyển sinh hiện hành. Hiện nay, theo Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT (đang áp dụng cho kỳ tuyển sinh năm học 2026-2027), kỳ thi gồm môn Ngữ văn, Toán và một môn thi/bài thi thứ 3 do Sở GDĐT lựa chọn.

Tại Đồng Nai, nhiều năm nay, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 được tổ chức với 3 môn gồm Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh. Vì vậy, nếu phương án 2 môn được áp dụng, cách thức tuyển sinh vào lớp 10 sẽ có sự thay đổi đáng kể. Việc giảm môn thi trước hết được nhìn nhận ở góc độ giảm áp lực cho học sinh. Những tháng cuối bậc THCS vốn là giai đoạn các em phải tập trung hoàn thành chương trình, chuẩn bị cho kỳ thi và xác định lựa chọn trường THPT.

Bà Nguyễn Thùy Trang là phụ huynh (ở phường Trảng Dài) cho rằng: Với học sinh lớp 9, bớt một môn thi đồng nghĩa với việc các em có thêm thời gian để củng cố kiến thức, nghỉ ngơi và tham gia những hoạt động cần thiết khác. Theo bà Trang, điều khiến nhiều gia đình lo lắng là lịch học dày đặc của con trong thời gian ôn thi là học chính khóa, học thêm rồi tiếp tục tự học vào buổi tối. “Tôi nghĩ nếu kỳ thi có thể gọn hơn mà vẫn chọn được học sinh phù hợp thì đó là điều tốt. Các cháu không chỉ cần điểm số mà còn cần sức khỏe và thời gian để phát triển những năng lực của bản thân” - bà Trang chia sẻ.

Tuy nhiên, khi giảm số môn thi, yêu cầu đặt ra đối với đề thi môn Toán và Ngữ văn sẽ cao hơn. 2 môn này phải đủ sức đánh giá và phân loại thí sinh, nhất là tại những địa phương có sự cạnh tranh cao vào trường công lập. Bà Trịnh Thị Tươi, giáo viên và cũng là phụ huynh (ở phường Dầu Giây) cho rằng: Đây là điểm cần được tính toán kỹ khi xây dựng phương án thi. Theo bà Tươi, không nên hiểu rằng 2 môn thi sẽ đồng nghĩa với một kỳ thi nhẹ hơn về yêu cầu. Đề thi cần chuyển từ việc kiểm tra kiến thức sang đánh giá khả năng vận dụng, tư duy và giải quyết vấn đề. Khi đó, dù số môn giảm, kết quả vẫn có thể phân loại được học sinh.

Việc giảm môn thi cần tránh tạo ra một “khoảng trống” trong việc học các môn còn lại. “Điều quan trọng là sau kỳ thi, học sinh vẫn giữ được nền tảng kiến thức ở nhiều lĩnh vực. Nếu giảm môn thi mà làm được điều đó thì đây là hướng tích cực. Còn nếu các môn không thi bị xem nhẹ thì mục tiêu giáo dục toàn diện sẽ bị ảnh hưởng” - bà Tươi bộc bạch.

Giữ động lực học ngoại ngữ

Trong số các nội dung của dự thảo, việc ngoại ngữ không còn nằm trong danh sách môn thi tuyển sinh vào lớp 10 là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm. Ông Nguyễn Thanh Tuấn, phụ huynh (ở phường Nhơn Trạch) chia sẻ: Tiếng Anh có đặc thù là một năng lực cần tích lũy trong thời gian dài. Vì vậy, nếu không còn trong kỳ thi tuyển sinh, một bộ phận học sinh sẽ giảm thời gian dành cho môn học này. Nhất là với những học sinh chưa xác định rõ tương lai nghề nghiệp, các em có thể chưa nhận thấy ngay lợi ích của ngoại ngữ.

Khi đó, việc không thi có thể khiến môn học này mất đi một phần sự ưu tiên. Tuy nhiên, ông Tuấn cho rằng: Không nhất thiết phải duy trì một môn thi chỉ để tạo áp lực học tập. Nếu ngoại ngữ không còn là môn thi, ngành giáo dục có thể tăng các hoạt động sử dụng tiếng Anh trong trường học, tạo môi trường để học sinh thấy ngoại ngữ gắn với việc học và cuộc sống. Tôi chỉ mong, nếu bỏ môn Tiếng Anh ra khỏi kỳ thi thì phải có cách nào đó để giữ cho các cháu thấy đây vẫn là một môn học cần đầu tư” - ông Tuấn chia sẻ.

Em Ngô Quỳnh Anh, học sinh lớp 9, Trường THCS Tam Hiệp (phường Tam Hiệp) chia sẻ: Nếu không thi ngoại ngữ là em thấy “nhẹ gánh” hơn, vì không phải ôn thi vất vả. Với em, tiếng Anh rất cần thiết trong giao tiếp để có thể giúp em tiếp cận với thế giới. Vì vậy, em sẽ tiếp tục rèn luyện kỹ năng ngoại ngữ nhưng thay vì học để luyện thi, em sẽ rèn kỹ năng giao tiếp để tự tin hơn.

Bà Lê Thị Diệu, phụ huynh (ở xã Hưng Thịnh), đồng tình với việc giảm môn thi nhưng cho rằng cần có một phương án đánh giá năng lực ngoại ngữ riêng. Theo bà Diệu, một bài thi Tiếng Anh trong kỳ tuyển sinh chưa chắc phản ánh đầy đủ khả năng sử dụng ngôn ngữ của học sinh. Một em có thể đạt điểm tốt ở phần ngữ pháp, từ vựng nhưng lại chưa tự tin khi nghe, nói hoặc giao tiếp. Vậy nên, bà Diệu đề xuất nếu không thi Tiếng Anh trong kỳ tuyển sinh, có thể tổ chức một hình thức đánh giá cuối cấp phù hợp. Kết quả không nhất thiết dùng để tuyển sinh nhưng giúp học sinh, phụ huynh và nhà trường biết được năng lực ngoại ngữ của từng em. “Tôi muốn con học tiếng Anh vì sau này cần dùng nó, chứ không phải chỉ vì một kỳ thi. Nếu có cách đánh giá được năng lực thực tế của học sinh thì càng tốt” - bà Diệu cho hay.

Quan điểm này cũng đặt ra một hướng tiếp cận khác đối với việc dạy và học ngoại ngữ. Thay vì tập trung quá nhiều vào những dạng bài phục vụ kỳ thi, việc học có thể chuyển sang nghe, nói, đọc, viết và khả năng sử dụng ngôn ngữ trong những tình huống thực tế.

Dù lựa chọn phương án thi 2 hay 3 môn, vấn đề cốt lõi vẫn là cách tổ chức dạy và học sau kỳ thi. Nếu giảm môn thi, học sinh có thể có thêm thời gian cho những môn học khác, giảm áp lực luyện thi và có điều kiện phát triển nhiều năng lực. Nhưng để làm được điều đó, đề thi Toán và Ngữ văn phải đủ chất lượng để bảo đảm phân loại. Còn nếu tiếp tục thi 3 môn, ngoại ngữ có thêm một vị trí rõ ràng trong kỳ thi tuyển sinh, nhưng áp lực ôn tập của học sinh cũng cần được cân nhắc.

Kim Liễu