Chủ hộ kinh doanh tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc: Ðóng bao nhiêu, hưởng quyền lợi gì?

Quy định về bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh (HKD) đang được triển khai theo mức doanh thu kê khai và nghĩa vụ thuế của HKD. Với chủ hộ có đăng ký kinh doanh, doanh thu năm trên 1 tỷ đồng và thuộc diện phải nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân, việc tham gia BHXH bắt buộc là quy định đang được áp dụng.

Chủ hộ kinh doanh cần nắm rõ những quy định khi tham gia bảo hiểm xã hội. Ảnh minh họa: Kim Liễu

Chủ HKD cần nắm rõ mức đóng, những quyền lợi được hưởng khi tham gia BHXH, qua đó vừa thực hiện đúng quy định vừa bảo đảm quyền lợi của mình về sau.

Lựa chọn mức đóng trong giới hạn quy định

Ông Trần Thành (ở phường Dầu Giây) thắc mắc: “Theo quy định hiện hành, chủ HKD thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc. Cụ thể quy định này như thế nào, nếu tham gia BHXH bắt buộc thì cần thủ tục gì và quyền lợi được hưởng ra sao?”

Đại diện cơ quan BHXH Đồng Nai cho hay: Luật BHXH năm 2024 và Nghị định số 158/2025/NĐ-CP, ngày 25-6-2025 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật BHXH về BHXH bắt buộc quy định: Từ ngày 1-7-2025, chủ HKD có đăng ký kinh doanh, nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Chủ hộ có thể đăng ký, nộp hồ sơ tham gia thông qua HKD hoặc trực tiếp cho cơ quan BHXH.

Từ ngày 1-1-2026, chính sách thuế đối với HKD có thay đổi. Theo Nghị định số 68/2026/NĐ-CP, ngày 5-3-2026 của Chính phủ về chính sách thuế và quản lý thuế đối với HKD, cá nhân kinh doanh và Nghị định số 141/2026/NĐ-CP, ngày 29-4-2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 68/2026/NĐ-CP, tất cả HKD phải kê khai doanh thu gửi cơ quan thuế. Mức doanh thu chịu thuế đối với HKD được điều chỉnh, trong đó trường hợp doanh thu năm trên 1 tỷ đồng thuộc diện phải nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân thì chủ HKD có đăng ký kinh doanh thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Đối với HKD tự xác định doanh thu năm từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ từ 1 tỷ đồng trở xuống, HKD thông báo doanh thu thực tế phát sinh trong năm với cơ quan thuế chậm nhất ngày 31-1 của năm dương lịch tiếp theo. Chủ hộ thuộc trường hợp này có thể lựa chọn tham gia BHXH tự nguyện để tiếp tục tích lũy thời gian tham gia BHXH và hướng tới các chế độ an sinh khi đủ điều kiện.

Theo lộ trình tại Nghị định số 158/2025/NĐ-CP, từ ngày 1-7-2029, chủ HKD có đăng ký kinh doanh còn lại sẽ thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Chính sách được thực hiện theo từng giai đoạn, thay vì ngay từ năm 2026 tất cả chủ HKD đều phải tham gia BHXH bắt buộc.

Theo Phó Trưởng phòng Truyền thông BHXH Đồng Nai Hồ Thị Tú, quy định cho phép chủ hộ lựa chọn mức đóng trong khung quy định, mức đóng gắn với quá trình tích lũy và quyền lợi BHXH về sau. Việc lựa chọn mức căn cứ đóng không chỉ nên nhìn ở số tiền phải bỏ ra hằng tháng mà cần tính đến mục tiêu bảo đảm an sinh lâu dài. “Không phải tất cả chủ HKD đều phải tham gia BHXH bắt buộc. Theo quy định, những chủ hộ đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng hoặc đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định thuộc trường hợp không phải tham gia BHXH bắt buộc với tư cách chủ HKD” - bà Tú lưu ý.

Quyền lợi không chỉ ở lương hưu

Theo đại diện BHXH Đồng Nai, tham gia BHXH bắt buộc, chủ HKD có cơ hội hưởng nhiều chế độ khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định của Luật BHXH năm 2024. Các quyền lợi không chỉ tập trung ở giai đoạn nghỉ hưu mà còn bao gồm những chế độ trong quá trình tham gia BHXH.

Đáng chú ý, trong cơ cấu mức đóng của chủ HKD có 3% đóng vào quỹ ốm đau, thai sản. Theo Luật BHXH năm 2024, chủ HKD thuộc nhóm tham gia BHXH bắt buộc được xem xét hưởng chế độ ốm đau khi đáp ứng điều kiện. BHXH Việt Nam xác định chủ HKD có đăng ký kinh doanh là một trong những nhóm người tham gia BHXH bắt buộc được hưởng chế độ ốm đau theo quy định mới.

Chế độ thai sản là quyền lợi đáng chú ý. Việc được hưởng không chỉ căn cứ vào việc đã tham gia BHXH mà còn phải đáp ứng các điều kiện về thời gian đóng và những điều kiện khác theo Luật BHXH. Vì vậy, chủ HKD cần hiểu rằng mức đóng BHXH hằng tháng là cơ sở để hình thành quá trình tham gia, còn quyền lợi cụ thể được giải quyết khi đủ điều kiện của từng chế độ.

Chế độ hưu trí là một trong những quyền lợi quan trọng của người tham gia BHXH. Thời gian đóng BHXH được tích lũy trong quá trình tham gia là cơ sở để giải quyết chế độ hưu trí khi người tham gia đủ tuổi và đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Đối với chủ HKD, đây là khoản tích lũy có ý nghĩa khi không còn khả năng hoặc nhu cầu tiếp tục duy trì hoạt động kinh doanh. Thay vì chỉ dựa vào nguồn thu từ hoạt động kinh doanh khi còn sức lao động, việc tham gia BHXH tạo thêm cơ sở để bảo đảm thu nhập khi về già nếu đủ điều kiện hưởng lương hưu. Người hưởng lương hưu còn được hưởng quyền lợi bảo hiểm y tế theo quy định. Đây là một trong những lợi ích có ý nghĩa thực tế đối với người cao tuổi, khi nhu cầu khám, chữa bệnh thường tăng lên.

BHXH bắt buộc có chế độ tử tuất, khi người tham gia qua đời, thân nhân có thể được giải quyết các quyền lợi về tử tuất theo quy định nếu đáp ứng điều kiện. Như vậy, quá trình tham gia BHXH không chỉ tạo quyền lợi cho chính chủ hộ mà còn có ý nghĩa nhất định đối với gia đình khi phát sinh những trường hợp được pháp luật quy định.

Đối với những chủ HKD chưa thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, BHXH Đồng Nai khuyến nghị có thể lựa chọn tham gia BHXH tự nguyện để tiếp tục tích lũy thời gian tham gia BHXH. Người dân có thể chủ động lựa chọn hình thức tham gia này để duy trì quá trình tham gia và hướng tới các quyền lợi an sinh về sau.

Kim Liễu