Bảo đảm nguồn nước sạch vì sức khỏe cộng đồng

Nước sạch không chỉ là nhu cầu thiết yếu phục vụ ăn uống, sinh hoạt hàng ngày của người dân mà còn là “lá chắn” ngăn ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm như: tiêu chảy, tay chân miệng, giun sán hay các bệnh về da.

Nhân viên Trung tâm Kiểm soát bệnh tật  Đồng Nai lấy mẫu nước tại Trường THCS Lê Quang Định (phường Tam Hiệp) để kiểm nghiệm chất lượng.

Với một thành phố công nghiệp có dân số đông, tốc độ đô thị hóa nhanh như Đồng Nai, việc đảm bảo nguồn nước sạch cho người dân không đơn thuần là đầu tư hạ tầng mà còn là bài toán về quản lý chất lượng, bảo vệ nguồn nước và thay đổi thói quen sử dụng nước của cộng đồng.

Vẫn còn những “khoảng trống” đáng lo

Năm 2025, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Đồng Nai phối hợp với các trung tâm y tế khu vực, các trạm y tế và Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 (Văn phòng công nhận chất lượng quốc gia) đã tiến hành ngoại kiểm chất lượng nước sạch tại 96 đơn vị cấp nước trên toàn thành phố với 242 mẫu xét nghiệm. Kết quả, có 116 mẫu đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt.

Đáng chú ý, có sự chênh lệch đáng kể về mức độ đạt giữa các mô hình cấp nước. Trong khi các nhà máy, doanh nghiệp cấp nước quy mô lớn có 91/117 mẫu đạt chuẩn thì nhóm công trình cấp nước dưới 1.000m3/ngày đêm chỉ có 25/125 mẫu đạt. Điều này đồng nghĩa với việc ở nhiều khu vực nông thôn, vùng xa, người dân vẫn đang đối mặt với nguy cơ sử dụng nguồn nước chưa bảo đảm an toàn.

Theo ông Lương Trường Vĩnh, Trưởng khoa Sức khỏe môi trường - Y tế trường học (CDC Đồng Nai), hệ thống cấp nước do hợp tác xã/UBND xã quản lý, vận hành vốn phổ biến tại nhiều vùng nông thôn nhưng qua giám sát chỉ có 3/47 mẫu đạt chuẩn. Có tới 20/23 đơn vị cấp nước thuộc nhóm này có mẫu không đạt quy chuẩn. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật đơn thuần mà là vấn đề sức khỏe cộng đồng. Bởi nước sinh hoạt không bảo đảm có thể kéo theo nguy cơ bệnh đường ruột, da liễu, nhiễm khuẩn và phơi nhiễm kim loại nặng lâu dài.

Kết quả giám sát của các cơ quan chức năng cũng chỉ ra rõ, thông số vi phạm phổ biến nhất là Clo dư tự do với 92/242 mẫu không đạt. Bên cạnh đó, nhiều mẫu không đạt thông số vi sinh vật, phản ánh nguy cơ nhiễm khuẩn trong nước, đặc biệt đáng lo với trẻ em, người cao tuổi.

CDC Đồng Nai nhận định nguyên nhân chủ yếu dẫn đến nhiều mẫu nước không đạt là do công trình cấp nước tập trung ở nông thôn xuống cấp, hệ thống Clo hóa hư hỏng hoặc hoạt động không ổn định, không thường xuyên súc xả mạng lưới, trong khi công nghệ xử lý chưa phù hợp với chất lượng nguồn nước đầu vào.

Không chỉ nước máy, nguồn nước dưới đất vốn được nhiều hộ dân nông thôn sử dụng lâu nay cũng đang đặt ra thách thức lớn. Trong năm 2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường thực hiện quan trắc tại 115 công trình nước dưới đất và ghi nhận 211 lần thông số vượt quy chuẩn. Trong đó chủ yếu là chỉ số pH thấp hơn khoảng an toàn cho phép, bên cạnh đó là sự xuất hiện các kim loại nặng trong nước, nhất là kim loại sắt…

Sở Nông nghiệp và Môi trường lưu ý đến chất lượng nước của một số công trình như: công trình NB16B xã Phước Thái có tổng độ khoáng cao vượt quy chuẩn cho phép trong cả 2 đợt quan trắc với mức vượt rất cao. Công trình ĐN24 xã Đại Phước cũng tương tự. Một số công trình có thông số vượt quy chuẩn cũng như mức vượt quy chuẩn cao gồm: NB10 phường Long Bình, NB14B xã Long Phước, NB16B xã Phước Thái, ĐN24 xã Đại Phước, TD62 xã Thanh Sơn và NB6A phường Trảng Dài. Qua đó cho thấy việc khai thác nước ngầm trực tiếp nếu không xử lý có thể tiềm ẩn nguy cơ lớn cho gan, thận, thần kinh và sức khỏe lâu dài.

Sở Nông nghiệp và Môi trường khuyến cáo người dân nên hạn chế khai thác, sử dụng trực tiếp nước dưới đất cho mục đích ăn uống, sinh hoạt. Trường hợp khu vực chưa có nguồn nước máy tập trung thì phải có phương án xử lý phù hợp trước khi dùng.

Đầu tư nước sạch là đầu tư cho phát triển bền vững

Những kết quả nêu trên cho thấy Đồng Nai đang đi đúng hướng khi đồng thời siết quản lý, tăng ngoại kiểm và yêu cầu các đơn vị cấp nước khẩn trương tìm hiểu nguyên nhân, khắc phục những hạn chế, thiếu sót. Tuy nhiên, để nước sạch thực sự trở thành quyền lợi phổ quát, thành phố cần những bước đi quyết liệt hơn.

Đó là mở rộng nhanh mạng lưới cấp nước tập trung về nông thôn; ưu tiên xóa bỏ các công trình yếu kém kéo dài; nâng cấp hệ thống xử lý nước tại các công trình nhỏ. Đặc biệt là công khai minh bạch kết quả chất lượng nước để người dân cùng giám sát.

“Quan trọng hơn, mỗi người dân cũng cần thay đổi nhận thức, không chủ quan với nước giếng khoan, không sử dụng nguồn nước chưa được kiểm định cho ăn uống, đặc biệt là cần chủ động đấu nối nguồn nước sạch khi điều kiện cho phép” - ông Lương Trường Vĩnh lưu ý.

Đối với các cơ sở cấp nước thuộc quản lý của hợp tác xã, UBND xã, CDC Đồng Nai đề nghị cần triển khai ngay những giải pháp nhằm đảm bảo chất lượng nguồn nước như: thay thế nguồn nước phù hợp với công nghệ xử lý hiện tại của các cơ sở cấp nước; thay đổi công nghệ xử lý nước đảm bảo chất lượng nước sau xử lý đạt quy chuẩn của Bộ Y tế. Đồng thời nâng cấp, cải tạo các hạng mục công trình xử lý đã xuống cấp, hư hỏng, đặc biệt là hệ thống khử trùng, châm nạp Clo phòng ngừa ô nhiễm vi sinh vật trong nguồn nước cấp. Thường xuyên thực hiện súc xả, vệ sinh mạng lưới đường ống cấp nước, giảm thiểu các sự cố rò rỉ gây thất thoát.

Hạnh Dung