Xây dựng “sức đề kháng” cho giới trẻ trên không gian mạng

Mạng xã hội (MXH) mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng giăng sẵn vô vàn cạm bẫy, đòi hỏi giới trẻ phải có một “sức đề kháng” vững chắc. Việc định hướng kỹ năng số an toàn cho học sinh, sinh viên đang là một yêu cầu vô cùng cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.

Đại úy Nguyễn Hữu Linh, Bí thư Chi đoàn Phòng An ninh mạng Công an thành phố tuyên truyền về an ninh mạng cho học sinh.

Là một chiến sĩ công an dày dặn kinh nghiệm trên mặt trận đấu tranh phòng chống tội phạm nhưng Thiếu tá Phan Hoàng Sử (Công an phường Trấn Biên) cũng không ít lần lọt vào “tầm ngắm” của bọn tội phạm mạng. Khi bị kẻ xấu cắt ghép hình ảnh nhằm mục đích tống tiền, anh đã thể hiện bản lĩnh vững vàng để xử lý tình huống và buộc chúng phải bỏ cuộc. Anh chia sẻ một kinh nghiệm thực tế: Thay vì hoảng sợ, anh chủ động để lại bình luận thách thức đầy cứng rắn: “Ghép sao cho đẹp, rồi đăng chỗ nào thì đăng để tôi đi chia sẻ”. Tuy nhiên, không phải bạn trẻ nào cũng đủ sự bình tĩnh, từng trải và kinh nghiệm để xử lý dứt khoát như vậy.

Nhận diện những cạm bẫy

Hiện nay, không gian mạng đang trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống, nhất là đối với học sinh, sinh viên, nhưng đi kèm với đó là những rủi ro khôn lường. Theo khảo sát của Phòng An ninh mạng Công an thành phố với 1 ngàn sinh viên Trường đại học Công nghệ Đồng Nai (phường Trảng Dài), có tới hơn 60% sinh viên từng gặp phải các tình huống bị nhắn tin quấy rối, lừa đảo, tống tiền, hoặc vô tình bị đánh cắp thông tin cá nhân. Những cạm bẫy này ngày càng tinh vi, đánh trúng vào tâm lý tò mò, nhẹ dạ cả tin của những người trẻ tuổi. Nếu không được trang bị kỹ năng nhận diện, các em rất dễ trở thành con mồi ngon cho những chiêu trò lừa đảo trực tuyến.

Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Ðào tạo ÐỖ ÐĂNG BẢO LINH:

Mỗi thầy cô giáo, học sinh, sinh viên là một chiến sĩ “phủ xanh” không gian mạng

“Cuộc chiến” bảo vệ môi trường học đường trước những cạm bẫy trên internet cần sự chung tay của toàn xã hội; trong đó mỗi thầy cô giáo, học sinh, sinh viên là một chiến sĩ “phủ xanh” không gian mạng. Biện pháp hữu hiệu nhất không chỉ nằm ở khâu phòng vệ, mà phải chủ động lan tỏa những giá trị tốt đẹp. Khi mỗi tương tác tích cực, hành động nhân văn được nhân rộng, góc tối của tội phạm mạng sẽ bị đẩy lùi, nhường chỗ cho một hệ sinh thái số an toàn và văn minh cho toàn xã hội.

Chia sẻ về diễn biến phức tạp của tội phạm mạng, Thượng tá Nguyễn Doãn Bé, Trưởng phòng An ninh mạng Công an thành phố cho biết: Phương thức, thủ đoạn của kẻ gian liên tục biến đổi và ngày càng tinh vi hơn. Các đối tượng thường lợi dụng sự sơ hở để đánh cắp thông tin cá nhân, sau đó đe dọa, khống chế và ép buộc nạn nhân làm theo yêu cầu. Điều nguy hiểm nhất là chúng luôn dồn ép nạn nhân vào trạng thái giữ bí mật, phải chịu đựng một mình nhằm dễ bề thao túng tâm lý trong thời gian dài. Khi đã rơi vào bẫy, nạn nhân thường hoảng loạn, bế tắc và chấp nhận mọi điều kiện tống tiền hoặc xâm hại mà kẻ xấu đưa ra.

Cùng chung góc nhìn này, Thiếu tá Phan Hoàng Sử, cán bộ Công an phường Trấn Biên, gương mặt quen thuộc trên MXH nhờ thường xuyên thủ vai trong các clip truyền thông phòng chống tội phạm mạng, chia sẻ: “Hậu quả tâm lý của những vụ việc bạo lực mạng là vô cùng dai dẳng. Khi vướng vào sự cố lọt, lộ hình ảnh nhạy cảm, tâm lý chung của các bạn trẻ là sợ hãi, xấu hổ, từ đó tự cô lập bản thân. Các em ngần ngại chia sẻ với gia đình hay cơ quan chức năng vì lo sợ những ánh nhìn phán xét từ xã hội. Đây chính là lỗ hổng lớn nhất khiến những tổn thương ngày càng nghiêm trọng và đẩy nhiều nạn nhân vào những quyết định tiêu cực”.

Thêm vào đó, sự vô tâm của một bộ phận người dùng MXH cũng vô tình tiếp tay cho cái ác lan truyền với tốc độ chóng mặt. Chỉ với một giây tò mò nhấp chuột, một lượt chia sẻ hay một “bình luận dạo”, cộng đồng đã vô tình đẩy những thông tin bôi nhọ nạn nhân lên xu hướng trên các nền tảng MXH. Những người bình luận, chia sẻ thông tin có thể nhanh chóng quên đi sự việc nhưng với các nạn nhân, tổn thương đó có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí hủy hoại tương lai của họ. Do đó, sự lan truyền vô ý thức chính là thứ “vũ khí” sát thương nguy hiểm và khó lành nhất trên không gian mạng hiện nay.

Trang bị kỹ năng số, không để ai đơn độc

Để giải quyết những thách thức trên không gian mạng, Thượng tá Nguyễn Hải Dương, Phó Trưởng phòng An ninh mạng Công an thành phố đưa ra lời khuyên dành cho các em học sinh, sinh viên: “Khi gặp rắc rối trên không gian mạng, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, thầy cô, bạn bè hay cơ quan công an là điều kiện tiên quyết. Mỗi cá nhân phải biết cách tự bảo vệ và sẵn sàng bảo vệ bạn bè và người thân trên không gian mạng vốn ngày càng nhiều cạm bẫy. Sự lên tiếng kịp thời sẽ là “ánh sáng” xua tan góc tối của tội phạm ẩn danh, đồng thời góp phần làm cho không gian mạng thêm “xanh” và an toàn hơn”.

Dưới góc độ là quản lý nhà trường có đông sinh viên và cũng từng có không ít sinh viên là nạn nhân trên không gian mạng, Tiến sĩ Đoàn Mạnh Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ Đồng Nai, thừa nhận: Sự phát triển quá nhanh của công nghệ số đã đặt ra những thách thức rất lớn cho ngành giáo dục. Do đó, nhà trường đã chủ động lồng ghép nhiều hoạt động tuyên truyền, lập kênh thông tin hỗ trợ sinh viên nhằm tăng cường khả năng phòng vệ trực tuyến. Mục tiêu hướng đến là đào tạo mỗi sinh viên không chỉ thành công dân số thông minh mà còn là những đại sứ lan tỏa giá trị nhân văn. Sự đồng hành chặt chẽ này giúp các bạn trẻ vững vàng hơn trước mọi cám dỗ và rủi ro.

6 “nguyên tắc vàng” khi giao tiếp trên không gian mạng

1.Hạn chế đăng tải thông tin, hình ảnh cá nhân lên mạng;

2.Không nhắn tin với người lạ trên mạng;

3.Tuyệt đối không gửi hình ảnh, video riêng tư, nhạy cảm cho bất kỳ ai trên không gian mạng;

 4.Khi bị khống chế, đe dọa trên không gian mạng, tuyệt đối không được im lặng và tự ý hành động;

5.Cha mẹ cần quan tâm và đồng hành với các con trên không gian mạng;

 6.Nếu bị đe dọa, khống chế, lừa đảo, cần thu thập bằng chứng và trình báo trực tiếp công an nơi cư trú.

Về mặt “sơ cứu” tâm lý, Thiếu tá Phan Hoàng Sử đưa ra giải pháp thiết thực dành cho người dân khi phát hiện người thân là nạn nhân bị “khủng bố mạng”. Bước đầu tiên là phải đồng cảm, lắng nghe mà không phán xét, tuyệt đối không được cho rằng nạn nhân là người có lỗi. Sau khi đã trấn an tinh thần, người thân cần hướng dẫn nạn nhân thu thập chứng cứ, chụp màn hình, báo cáo bài viết và trình báo cơ quan công an kịp thời. Sự can thiệp sáng suốt từ gia đình sẽ cắt đứt vĩnh viễn chuỗi hành vi thao túng của tội phạm.

Chia sẻ kỹ năng sử dụng MXH văn minh, an toàn và trách nhiệm, nhà sáng tạo nội dung trên MXH Vũ Lục Linh Đan cho rằng: Ranh giới giữa một lời trêu đùa và bạo lực ngôn từ trên không gian mạng thực sự rất mong manh. Chính vì vậy, mỗi người nên luôn đặt ra 3 câu hỏi trước khi đăng tải một nội dung bất kỳ lên không gian mạng, đó là: Nội dung có thật không? Có gây tổn thương ai không? Và bản thân sẽ cảm thấy thế nào nếu nhận bình luận đó? Sự chậm lại vài giây trước màn hình có thể ngăn chặn những “mũi dao” ngôn từ làm tổn thương sâu sắc người khác. Một nền tảng văn hóa ứng xử tốt sẽ tạo ra lớp màng lọc an toàn cho cả cộng đồng số.

Không gian mạng chỉ thực sự an toàn khi mỗi cá nhân đều ý thức được trách nhiệm trong từng thao tác kết nối của chính mình. Thượng tá Nguyễn Hải Dương chia sẻ thêm: “Chỉ khi gia đình biết lắng nghe, nhà trường đồng hành, lực lượng chức năng can thiệp kịp thời và giới trẻ biết bảo vệ nhau, không gian số mới phát triển lành mạnh. MXH từ đó sẽ thực sự trở thành nơi của những kết nối không tổn thương”.

Công Nghĩa