Hồ sơ tư liệu: Chức vô địch Merdeka Cup 1966

Cùng với chiếc huy chương vàng kỳ Đông Nam Á vận hội đầu tiên - SEAPGames 1959 thì chiếc cúp vô địch Merdeka 1966 là hai cột mốc đánh đấu thời hoàng kim của bóng đá Việt Nam ở thập niên 60 của thế kỷ trước. Ngày ấy Merdeka Cup là giải đấu quốc tế danh giá nhất của các nước trong khu vực.

Giải Merdeka (còn gọi là Cúp Độc lập hay Cúp Quốc khánh Malaysia) hồi ấy nặng ký hơn nhiều so với SEAGames hay giải vô địch ĐNA ngày nay, bởi nó như một giải châu Á thu nhỏ. Merdeka 1966 (diễn ra vào tháng 8) có 12 đội tham dự, trong đó có Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Đài Loan, Hong Kong (đội tuyển từng một thời lừng lẫy với "túc cầu đại vương" Lý Huệ Đường). Thể thức thi đấu của Merdeka 1966 cũng không giống ai. Sau khi bắt thăm phân cặp, các đội thi đấu với nhau và sau đó được chia thành hai bảng theo nguyên tắc: thắng theo thắng, thua theo thua. Hai đội đầu bảng sẽ vào tranh chung kết. Với thể thức này, tuyển miền Nam đã chủ động thua chủ nhà Malaysia với tỉ số 2-5 ở trận đầu tiên để được xếp vào bảng các đội thua (!) Vào vòng bảng, Việt Nam thắng Singapore 2-1, vượt qua Nhật Bản 2-0 (bao giờ mới lập lại) và trận thứ 3 thua Ấn Độ 0-1. Với kết quả này VN bằng điểm với Ấn Độ nhưng nhờ hơn hiệu số bàn thắng bại nên giành quyền vào chung kết gặp Burma (Myanmar ngày nay). Ngày ấy Miến Điện là "trùm", cả khu vực đều ngán sợ (vô địch 5 kỳ SEAGames liên tiếp từ 1961-1973).

Với đội hình 4-2-4 (đội hình đã đưa Brazil đăng quang chức vô địch thế giới lần thứ 3 vào năm 1970), một mất mát ở trận chung kết cho Việt Nam là trung vệ cự phách Phạm Văn Lắm bị thẻ đỏ vì ẩu đả trong trận gặp Ấn Độ, thay ông là lão tướng Huỳnh Văn Có - khi ấy 36 tuổi, lớn tuổi nhất giải. Miến Điện chơi trên chân hẳn nhưng Việt Nam đã gặp may khi có đến ba cú sút của đội bạn tìm đến cột dọc hoặc xà ngang. Khoảng hơn 2/3 thời gian trận đấu, trong một pha phản công nhanh, Vinh "đầu sói" chuyền bóng cho trung phong Chiêu. Sau khi đảo người qua một cầu thủ Miến Điện, Chiêu bất ngờ tung cú sút cự ly khoảng 25m, bóng vẽ nên một quỹ đạo kỳ lạ giống như một cú đánh bida ba băng: bật cột dọc thứ nhất sang cột dọc thứ hai rồi bật luôn vào lưới (trụ thành thời đó vuông chứ không tròn như bây giờ). 30 phút còn lại là cuộc chống trả kiên cường của các cầu thủ Việt Nam trước những đợt tấn công ồ ạt của Miến Điện. Trên sân, thủ quân Tam Lang gần như khản giọng vì điều động đồng đội di chuyển bịt các lỗ hổng. Sự lăn xả cùng may mắn đã giúp tuyển miền Nam bảo vệ được chiến thắng quý giá mong manh (thậm chí thêm một lần Ngôn 1 đã đưa bóng vào lưới Miến Điện nhưng trọng tài không công nhận vì cho rằng việt vị).

Ngoài một thế hệ hảo thủ tài năng thì chiến thắng lịch sử tại Merdeka 1966 còn có dấu ấn rất lớn của một cá nhân: vị HLV người Đức Karl Heinz Weigang - người sau này đã trở lại đưa đội tuyển Việt Nam đến chiếc HCB SEA Games 18-1995 và huy chương đồng Tiger Cup 1996. Điều thú vị là ông Weigang ngày ấy không phải là một HLV chuyên nghiệp, năm 1964, ông đến Sài Gòn với tư cách một giáo viên dạy nghề ở Trường kỹ thuật Cao Thắng và khi dẫn dắt đội tuyển miền Nam ông chỉ hơn các "học trò" của mình vài tuổi. Đáng tiếc là sau ngày Sài Gòn giải phóng, chiếc cúp Merdeka (đặt tại sân Thống Nhất) đã bị thất lạc. Sau này, cựu tuyển thủ Nguyễn Văn Mộng - tại Merdeka Cup 1996 là cầu thủ trẻ nhất đội, mới 19 tuổi) - cho biết, một lần vào khoảng năm 1976 ông tình cờ bắt gặp chiếc cúp lăn lóc trong một hàng lạc xoong ở lề đường nhưng không đủ tiền để mua lại. Sau 42 năm, một chiếc cúp Merdeka mới đã được các tuyển trẻ U.22 mang về từ Malaysia để thay thế, nhưng thời hoàng kim xưa từng ngự trên ngôi số một Đông Nam Á thì BĐVN vẫn còn phải tiếp tục tìm kiếm.

Trần Hải