Trung Đông: Vòng luẩn quẩn bất ổn và cuộc khủng hoảng nước

Hai thập kỷ qua, Iraq, Syria, Jordan và một phần Thổ Nhĩ Kì và Li Băng, đã phải gánh chịu những hậu quả tai hại của đợt hạn hán tồi tệ nhất tại Trung Đông.

Những cánh đồng nứt nẻ và ngôi làng trơ trọi tại Trung Đông (Ảnh: BBC)

Gần 4 thập kỷ trôi qua kể từ khi Israel chiếm đóng Golan Heights, thành phố trên Quinetra thì nay đó vẫn là một thị trấn tồi tàn. Với người Syria, sự tàn tạ của ngôi làng là thứ khiến họ mãi khắc ghi rằng cuộc chiến sẽ không qua đi cho tới khi Israel trao trả lại vùng đất và tất cả lượng nước mà nước này đã chiếm mất.

Irssan Irssan còn là một cậu bé khi xe tăng Israel chiếm ngôi làng. Ngày nay, anh ta phụ trách vấn đề tài nguyên nước tại khu vực Golan do Sirya kiểm soát. Anh nói, người Ả rập ngày càng cảm thấy bất công về cách phân phối nước ở khu vực.

“Mỗi người Israel sử dụng nước gấp 10 lần một người Palestin hay Syria,” anh nói. “Người Israel đang đào giếng tại Golan Heights, và họ đang lấy đi nguồn tài nguyên mà lẽ ra nên được chia sẻ.”

Còn chính quyền Israel nói, họ gần đây không đào bất cứ cái giếng nào hay xây dựng con đập nào tại Golan Heights, nhưng cũng thừa nhận rằng tầng nước ngầm ở đây cung cấp nguồn nước quan trọng cho nước này.

Và các vụ tranh chấp về việc tiếp cận nguồn nước đã làm cản trở tiến trình hòa bình trong quá khứ. Đó là chiếc vòng luẩn quẩn khi nước trở nên khan hiếm hơn và cạnh tranh lấy nước trở nên khốc liệt hơn, dẫn đến xung đột đang trở nên khó khăn tháo gỡ hơn.

Mối quan hệ rạn nứt nghiêm trọng

Nước cũng đóng vai trò ngày càng lớn trong quan hệ giữa các quốc gia Trung Đông. Việc xây dựng những đập nước ở thượng nguồn mà không có sự đồng thuận của các quốc gia hạ lưu vẫn là vẫn đề nan giải của Trung Đông, nhưng giờ đây hậu quả từ những con đập này vẫn chưa bao giờ rõ ràng đến thế.

Tại tỉnh Hasake đang trong trận hạn hán khắc nghiệt ở phía đông bắc Syria, những con cừu và dê chỉ còn bộ xương bước lê qua những cánh đồng khô nứt nẻ và hàng chục ngôi nhà gần như bị tách biệt hoàn toàn với thế giới. Theo các quan chức, lòng sông và các con kênh khô cạn, không phải chỉ vì hạn hán, mà còn vì những con đập Thổ Nhĩ Kỳ xây dọc biên giới.

“Chỉ khi nào Thổ Nhĩ Kỳ cho phép nước chảy như ban đầu trước khi các con đập được xây, thì tình hình của chúng tôi may ra mới tốt hơn lên được,” Motha Najeeb Salloum, tỉnh trưởng tỉnh Hasake nói.

Cả Iraq và Syria đều hy vọng rằng sau những cuộc đàm phán căng thẳng, Thổ Nhĩ Kì sẽ bắt đầu cho nước chảy từ sông Tigris và Euphrates. Có một điều mà 2 nước này cho là bất công là việc, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ cũng bị ảnh hưởng bởi hạn hán và cần nước cho nông dân, thì Syria lại không hề có nước để tưới tiêu. Và bây giờ họ đang sắp cạn kiệt cả những nguồn nước uống cuối cùng.

Nguồn cung cấp nước uống chính ở khu vực đã giảm chỉ còn bằng mức 4% so với trữ lượng ban đầu. “Đây là mức giảm chết người,” Samir Mora, người phụ trách vấn đề tài nguyên nước của tỉnh Hasake nói. “Đó là một thảm họa.”

Thay đổi nhân khẩu học và vấn đề bất ổn

Cả nước Syria đang cảm nhận được ảnh hưởng. Đường phố quanh thủ đô Damascus đầy những túp lều tạm bợ. Khoảng 300.000 người đã rời bỏ khu vực đông bắc vốn đang trong cảnh hạn hán nặng nề, và các quan chức cho hay, hàng ngày lại có thêm nhiều người tị nạn nữa. Với hàng trăm nghìn người đang hướng về phía các thành phố, hạn hán đang làm thay đổi vấn đề nhân khẩu học của Trung Đông.

Đói nghèo ở mọi nơi cùng với sự bất mãn xã hội đang làm tăng cường áp lực lên những xã hội vốn đã bất ổn.

“Nước rõ ràng là vấn đề an ninh của khu vực,” Samir Taqi, giám đốc Trung tâm nghiên cứu phương Đông, có trụ sở tại Damascus nói. “Khu vực này vẫn luôn bất ổn, lại càng bất ổn hơn do hạn hán đang trở nên nặng nề hơn nhiều.”

Các chuyên gia cho rằng, tất cả các biện pháp là tối cần thiết cần phải được thực hiện nhằm làm giảm tình hình căng thẳng hiện tại: từ việc cải tạo ngành nông nghiệp vốn tiêu tốn nhiều nước từ Trung Đông, tới việc đưa ra những biện pháp quản lý nước tốt hơn và các thỏa thuận chia sẻ nguồn nước.

Ít người dân Trung Đông tin rằng chỉ nước thôi có thể trở thành nguyên nhân của cuộc chiến, nhưng thực sự thì sức mạnh gây nên sự bất ổn của nó đã quá rõ ràng.

Khắp các khu vực Trung Đông hạn hán, hàng chục nghìn người cũng đã suy sụp. Và với sự sa mạc hóa ngày càng gia tăng, cách suy nghĩ của người dân như thế, triển vọng hòa bình tại khu vực này có vẻ lại càng khó đạt được hơn. (Theo BBC)