Trung Đông ngày càng phớt lờ quan điểm của Mỹ

Các chính phủ ở Trung Đông từ Iran tới Israel và hơn nữa đang ngày càng phớt lờ nguyện vọng của chính quyền sắp mãn nhiệm của TT Bush và tự tiến hành chính sách ngoại giao khu vực theo ý mình.

Các chính phủ ở Trung Đông từ Iran tới Israel và hơn nữa đang ngày càng phớt lờ nguyện vọng của chính quyền sắp mãn nhiệm của TT Bush và tự tiến hành chính sách ngoại giao khu vực theo ý mình.

Ông Bush phát biểu tại Sharm el-Sheikh. (REUTERS)

Đó chỉ là một phần bức tranh lớn hơn về sự suy giảm ảnh hưởng của Washington, vốn diễn ra mau chóng khi họ triển khai hơn 100.000 quân tới Iraq trong vòng 5 năm qua.

Pháp đã tiếp xúc với phong trào Hồi giáo Hamas của người Palestine là một ví dụ. Ngoài ra, Israel cũng đã có những cuộc hội đàm gián tiếp với Syria, quốc gia mà Mỹ đang cố cô lập.

Tổng thống Bush tuyên bố tại Sharm el-Sheikh là tất cả các quốc gia trong vùng nên đứng về một phía để chống lại Hamas - nhóm quân mà nhà lãnh đạo này cho rằng đang tìm cách gây tổn hại cho các nỗ lực kiến thiết hòa bình. Tuy nhiên, chính phủ Ai Cập, nước chủ nhà và đồng thời là bằng hữu lâu năm của Mỹ, cùng lúc đó lại làm trung gian cho một thỏa thuận giữa Gaza và Israel, với sự tán thành của Mỹ.

Giới bình luận Israel cho rằng việc Ai Cập đứng ra làm trung gian hòa giải thực chất là cuộc thương thuyết gián tiếp giữa chính phủ Israel với Hamas - nhóm mà Washington từ chối quan hệ.

Hamas, hiện nắm quyền kiểm soát dải Gaza, đã đề nghị ký với Israel một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài, giúp tạo điều kiện cho phe đối lập Fatah đi tới thỏa thuận với Israel - mục tiêu mà Mỹ khuyến khích.

Trong bài phát biểu tại Sharm el-Sheikh, ông Bush cũng chỉ trích nhóm quân Hồi giáo Shi’ite Hezbollah, gọi đó là những tên khủng bố được Iran tài trợ và là kẻ thù của một nước Lebanon tự do.

Vai trò trung tâm của Hezbollah
Ba ngày sau đó tại quốc gia vùng Vịnh Qatar, Hezbollah và các nhóm Lebanon đã đi tới một thỏa thuận chấm dứt cuộc khủng hoảng chính trị đã làm tê liệt Lebanon trong nhiều tháng qua.

Hezbollah đã đánh bại các đối thủ tại Beirut trong một mệnh lệnh ngắn hồi tháng này khi các đồng minh của Washington trong chính phủ Lebanon tìm cách không thừa nhận một số ưu tiên mà họ đang được hưởng với tư cách là lực lượng giúp đánh đuổi Israel khỏi biên giới nam Lebanon.

Những dàn xếp chính trị mới ở Lebanon mà tượng trưng là việc bầu ông Michel Suleiman làm Tổng thống hôm 25/5, đã nghiêng cán cân quyền lực một cách đáng kể về phía Hezbollah và nhấn mạnh vai trò trung tâm của họ trên chính trường nước này.

Tổng thống Bush vẫn giữ thái độ đối đầu với Iran và Syria khi tuyên bố: "Mỗi quốc gia hòa bình trong vùng đều mong muốn ngăn chặn hai nước trên ủng hộ khủng bố".

Cùng ngày mà các phe phái ở Lebanon đạt thỏa thuận, Israel và Syria cũng tiết lộ họ đã gặp gỡ gián tiếp với trung gian là Thổ Nhĩ Kỳ. Đây là cuộc gặp, lần thảo luận nghiêm túc nhất giữa hai bên kể từ khi lần gặp gỡ do Mỹ làm trung gian, bị sụp đổ năm 2000.

Chính quyền của Tổng thống Bush đã từ bỏ các cuộc tiếp xúc cấp cao với Syria sau khi cựu Thủ tướng Lebanon Rafik al-Hariri bị ám sát năm 2005. Mỹ nói họ nghi ngờ Syria đứng sau vụ ám sát, một cáo buộc mà Syria bác bỏ.

Các thính giả của ông Bush gồm cả những quan chức Ảrập tại vùng Vịnh, quan chức của các chính phủ vẫn duy trì quan hệ làm việc với Iran, đã từ chối gợi ý của Mỹ về việc cô lập Tehran.

Các chính sách của Mỹ trong những năm qua, gồm cả trừng phạt và thảo luận về khả năng tấn công quân sự, đã không thuyết phục được Iran từ bỏ tham vọng tự làm giàu uranium.

Đối thoại với Iran

Ngoại trưởng Ai Cập Ahmed Aboul Gheit cho hay trong buổi nói chuyện về chương trình hạt nhân Iran rằng, Tổng thống Mỹ Bush lại một lần nữa thất bại khi đề cập tới các hoạt động hạt nhân của Israel. Nhiều người tin rằng Israel có tới 200 đầu đạn hạt nhân.

Mohamed ElBaradei, người Ai Cập, lãnh đạo cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế cũng phát biểu tại hội nghị ở Sharm el-Sheikh rằng Washington đang duy trì tiêu chuẩn kép về vũ khí hạt nhân và cuộc đối thoại với Iran đang đi đúng hướng.

Tổng thống Bush lập luận, "các tổ chức khủng bố và những quốc gia tài trợ" là đối thủ chính của nền dân chủ trong thế giới Ảrập. "Chúng biết không thể tồn tại trong một xã hội tự do nên chúng gây rối và cướp đi sinh mạng của những người vô tội nhằm ngăn cản dân chủ cắm rễ".

Tuy nhiên, các nhóm nhân quyền lại nói, chính các chính phủ thân Mỹ lại là một trong những cản trở lớn nhất đối với dân chủ, họ ngăn chặn các nhóm Hồi giáo hòa bình tìm kiếm quyền lực thông qua bầu cử dân chủ.

Ví dụ, tại Ai Cập, khi ông Bush đang phát biểu, chính quyền ngăn chặn nhóm phi bạo lực Anh em Hồi giáo tham gia tranh cử ở địa phương và một số cuộc bầu cử vào Quốc hội trong hai năm qua. Chính quyền cũng bỏ ngoài tai những lời chỉ trích của Mỹ.

Không nêu tên, Tổng thống Mỹ cũng chỉ trích những bạn bè trong thế giới Ảrập về việc bắt giam tù nhân chính trị. Tuy nhiên, 5 năm sau khi Bush phát động chiến dịch thay đổi chính trị tại Trung Đông, các lãnh đạo Ảrập thấy rằng cái giá phải trả cho việc phớt lờ những cảnh báo về nhân quyền của Bush là khá thấp.

"Chúng tôi từng nghe những bài phát biểu như vậy", một quan chức Ai Cập đề nghị giấu tên nói.

Tại Cairo ba năm trước, Ngoại trưởng Mỹ Rice nói bây giờ là thời điểm luật lệ thay thế cho các sắc lệnh khẩn cấp. Tuy nhiên, trong tuần này, Quốc hội Ai Cập được kỳ vọng kéo dài thêm 1 năm hệ thống luật khẩn cấp, vốn đã có hiệu lực hơn 26 năm qua. (Theo Reuters)