“Chìa khóa” mới giải mã cuộc di cư của loài người

Theo phóng viên TTXVN tại Pretoria, các nhà khoa học quốc tế vừa công bố một nghiên cứu mang tính bước ngoặt, đưa ra giả thuyết mới về thời điểm và cách thức tổ tiên loài người thực hiện cuộc di cư vĩ đại rời khỏi châu Phi. Theo đó, mực nước biển hạ xuống mức thấp kỷ lục có thể là “chìa khóa” mở ra các tuyến đường bộ, giúp người tiền sử di chuyển sang những lục địa khác.

Nghiên cứu được công bố đầu tháng 5-2026 trên tạp chí Transactions of the Royal Society of South Africa - ấn phẩm khoa học lâu đời và uy tín của Nam Phi (thuộc Hiệp hội Hoàng gia Nam Phi) - do nhóm chuyên gia thuộc Viện Đa dạng sinh học thủy sinh Nam Phi (SAIAB) thực hiện, đứng đầu là Giáo sư Alan Whitfield. Kết quả cho thấy các nhóm người hiện đại sớm tại Nam Phi có thể đã tận dụng những giai đoạn mực nước biển xuống thấp trong kỷ băng hà để rời lục địa, vào khoảng 50 ngàn đến 40 ngàn năm trước.

Khác với quan niệm phổ biến về những hành trình vượt biển đầy rủi ro, nghiên cứu này cho rằng tổ tiên loài người nhiều khả năng đã di chuyển qua các dải đất hẹp (hiện nay đã bị nhấn chìm dưới đại dương) khi mực nước biển rút sâu.

Thông qua mô phỏng điều kiện cổ khí hậu kết hợp dữ liệu hải dương học, nhóm nghiên cứu xác định có những thời kỳ mực nước biển thấp hơn hiện nay khoảng 100m. Khi đó, các “hành lang đất liền” chiến lược lộ ra, đặc biệt tại khu vực Bab-el-Mandeb, nơi nối vùng Sừng châu Phi với bán đảo Arập. Khoảng cách giữa 2 lục địa được thu hẹp đáng kể, tạo điều kiện cho các nhóm người tiền sử di chuyển mà không cần đến phương tiện hàng hải phức tạp.

Phát hiện này không chỉ làm thay đổi cách nhìn về năng lực thích nghi của người tinh khôn (Homo - sapiens) mà còn nhấn mạnh vai trò của các chu kỳ thiên văn và biến đổi khí hậu trong lịch sử tiến hóa của nhân loại. Các giai đoạn mực nước biển hạ thấp thường trùng với thời kỳ băng hà, khi lượng nước lớn bị tích tụ dưới dạng các dải băng tại 2 cực...

Chính những biến động địa chất - khí hậu này đã tạo ra cơ hội cho các đợt di cư. Khi điều kiện sống tại châu Phi trở nên khắc nghiệt, trong khi các tuyến đường bộ mới xuất hiện, người tiền sử đã bắt đầu hành trình mở rộng sang châu Á và châu Âu.  

TTXVN