Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hoàng, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh: Thị thực nhân tài - “Chìa khóa” cho thành phố Đồng Nai trong kỷ nguyên mới

Theo Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hoàng, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, bước vào giai đoạn phát triển mới từ ngày 30-4-2026, thành phố Đồng Nai không chỉ cần vốn đầu tư, hạ tầng hay quỹ đất công nghiệp, mà vùng đất gần 330 năm hình thành và phát triển này thực sự cần và đang thiếu là nhân tài đẳng cấp quốc tế trong các ngành công nghệ cao như: bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng xanh.

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hoàng tập huấn, chia sẻ phương pháp nghiên cứu khoa học và viết bài báo khoa học theo chuẩn quốc tế cho các sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh người Việt tại Trường đại học Tổng hợp hữu nghị các dân tộc Nga. Ảnh: Phương Hằng

Trao đổi với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hoàng cho rằng: Để thu hút nhân tài đẳng cấp quốc tế, thành phố Đồng Nai cần một cuộc cách mạng thể chế, chứ không chỉ là cải cách hành chính.

Nhìn nhận từ thực tế

•Thưa Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hoàng, ông nhận định như thế nào về việc thu hút nhân tài hiện nay ở nước ta?

- Tại một hội thảo quốc gia do Ðại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức gần đây, tôi đã đặt ra một câu hỏi: GDP Việt Nam tăng trưởng 8,02% năm 2025, thuộc nhóm cao nhất thế giới; vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân đạt 27,6 tỷ USD - mức kỷ lục trong 5 năm qua; NVIDIA, Samsung, Intel, Amkor - những tên tuổi hàng đầu toàn cầu về bán dẫn và công nghệ đều đang hiện diện tại Việt Nam. Thế nhưng trong Bảng xếp hạng Nhân tài thế giới năm 2025 của IMD, Singapore đứng thứ 7, Hong Kong thứ 4, Malaysia vươn lên vị trí 25... còn Việt Nam chưa lọt vào tốp 70.

Nguyên nhân không nằm ở việc thiếu chính sách mời gọi mà rất cần sự kiến tạo  trong việc thu hút nhân tài ở nước ta.

•Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hoàng có nhiều năm học tập và nghiên cứu tại Nga, xin ông chia sẻ về thu hút nhân tài của nước bạn?

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hoàng.

- Nga là đất nước từng sản sinh ra Mendeleev, Lomonosov, Sakharov - một cường quốc khoa học nhưng có lúc cũng phải vật lộn với tình trạng “chảy máu chất xám” trầm trọng. Câu trả lời chỉ đến vào tháng 12-2025 khi Tổng thống Putin ký Sắc lệnh số 883, chính thức ra mắt Chương trình Thị thực nhân tài đầu tiên của Nga. Khi một cường quốc thừa nhận mình đang “hụt hơi” trong cuộc đua nhân tài và phải hành động khẩn cấp thì đây không còn là vấn đề của riêng ai.

Việt Nam đang thiếu khoảng 35 ngàn kỹ sư bán dẫn so với mục tiêu đến năm 2030, trong khi toàn bộ hệ thống đại học chỉ đáp ứng được chưa đến 20% nhu cầu kỹ sư hàng năm. Tổng Giám đốc Marvell Vietnam từng thẳng thắn nhận định: Việt Nam có lợi thế kỹ sư trẻ giỏi Toán, Lý nhưng lợi thế đó sẽ không còn nếu không hành động ngay.

Với vị thế là một trong những trung tâm công nghiệp bán dẫn lớn nhất cả nước, Ðồng Nai không thể đứng ngoài bài toán này. Sự thiếu hụt nhân tài chất lượng cao không chỉ là vấn đề của từng doanh nghiệp, đó là vấn đề của năng lực cạnh tranh của cả vùng đất.

Những đề xuất thu hút nhân tài

•Đồng Nai cần làm gì để đủ “bệ phóng” cho thu hút nhân tài, thưa ông?

- Thu hút nhân tài đặt bài toán vào bối cảnh của Ðồng Nai hiện nay, vấn đề trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Nghị quyết Ðại hội Ðại biểu Ðảng bộ tỉnh (nay là Ðảng bộ thành phố) Ðồng Nai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại, dịch vụ chất lượng cao, đô thị văn minh và là một trong những vùng động lực quan trọng của vùng Ðông Nam Bộ. Kể từ khi chính thức trở thành thành phố, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và 95 xã, phường mới - Ðồng Nai bước vào một không gian phát triển hoàn toàn khác. Không gian đó không chỉ rộng hơn về địa giới hành chính mà còn đòi hỏi cao hơn về chất lượng nguồn nhân lực.

Thành phố Ðồng Nai hiện là địa phương có nền công nghiệp chế biến chế tạo đứng hàng đầu cả nước, với rất nhiều khu công nghiệp và doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn, linh kiện công nghệ cao đang hoạt động. Sự hiện diện của các tập đoàn như Amkor Technology hay các chuỗi cung ứng linh kiện bán dẫn tại Ðồng Nai không còn là chuyện tương lai mà đó là thực tế hôm nay. Nhưng để leo lên nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi sản xuất toàn cầu, từ gia công lắp ráp sang thiết kế và nghiên cứu phát triển, Ðồng Nai cần những chuyên gia đẳng cấp quốc tế.

Ðể thu hút nhân tài, chuyên gia đẳng cấp thế giới, không thể chỉ nói về văn hóa, về ẩm thực hay chi phí sinh hoạt. Câu trả lời phải đến từ thể chế.

•Theo Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hoàng, bài học nào từ cuộc đua nhân tài toàn cầu để thành phố Đồng Nai tham khảo?

- Từ thực tiễn quốc tế và nhu cầu phát triển của Việt Nam, theo tôi nên thiết kế một hệ thống thị thực nhân tài chuyên biệt mang tên “V-Talent Visa (Vietnam-Talent Visa)”, xây dựng trên 4 trụ cột:

Luật hóa hạng thị thực đặc biệt, kiến nghị Quốc hội đưa “Thị thực nhân tài” vào Chương trình Xây dựng luật khóa XVI với 3 nhóm đối tượng: chuyên gia học thuật (sở hữu bằng sáng chế, giải thưởng quốc tế, học hàm giáo sư); chuyên gia kinh tế có thu nhập tối thiểu gấp 5-7 lần mức bình quân và chuyên gia thuộc ngành trọng điểm như: bán dẫn, AI, năng lượng xanh.

Thử nghiệm chính sách sandbox, tận dụng cơ chế đặc thù của các địa phương để thí điểm “thị thực bán dẫn” tại các khu công nghệ cao với đặc quyền cư trú dài hạn, miễn giấy phép lao động và cấp quyền làm việc tự động cho vợ/chồng người được cấp thị thực.

Đồng Nai đang đứng trước “thời điểm vàng” của sự phát triển với không gian, vị thế và cơ hội chưa từng có. Câu hỏi không phải là “Đồng Nai có cần nhân tài không?” - mà là “Đồng Nai sẵn sàng đến đâu để đón nhân tài”.

Tiến sĩ NGUYỄN HỮU HOÀNG, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Hành lang số “Một cửa liên thông quốc gia”, xây dựng cổng dịch vụ công chuyên trách nhân tài, cam kết hoàn tất toàn bộ quy trình định danh, cấp thị thực điện tử, mã số thuế và bảo hiểm trong vòng 72 giờ - giảm mạnh so với thực tế hiện nay.

Gói chính sách hệ sinh thái đồng bộ, nghiên cứu áp dụng thuế suất phẳng 10-15% trong 5 năm đầu cho người sở hữu V-Talent Visa, đồng thời xây dựng cơ chế theo dõi đóng góp thực chất, tránh “thị thực ảo” - khi chuyên gia chỉ dùng Việt Nam như trạm trung chuyển mà không thực sự định cư và cống hiến lâu dài.

Những đề xuất trên mang tầm quốc gia, nhưng địa bàn thực thi lại rất cụ thể. Trong bức tranh đó, thành phố Ðồng Nai hoàn toàn có thể đóng vai trò tiên phong.

Nghị quyết số 24-NQ/TW, ngày 7-10-2022 của Bộ Chính trị định hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng - an ninh vùng Ðông Nam Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định Ðồng Nai là một trong những cực tăng trưởng quan trọng của vùng. Phát huy lợi thế đó, gắn với định hướng xây dựng Ðồng Nai thành trung tâm công nghiệp hiện đại được nêu trong Nghị quyết Ðại hội Ðại biểu Ðảng bộ tỉnh (nay là Ðảng bộ thành phố) Ðồng Nai lần thứ I, việc tạo ra một “hệ sinh thái nhân tài” mang bản sắc Ðồng Nai không phải là tham vọng xa vời mà là yêu cầu tất yếu của thực tiễn phát triển.

Với hàng triệu công nhân, người lao động và đông chuyên gia nước ngoài đang làm việc tại các khu công nghiệp, Ðồng Nai đã là “vùng đất thực tiễn” của bài toán thu hút nhân tài. Ðiều cần thiết lúc này là thành phố chủ động kiến nghị, phối hợp với các bộ, ngành Trung ương để thí điểm các cơ chế đặc thù phù hợp với đặc điểm riêng có: vừa có nền công nghiệp chế tạo mạnh, vừa đang trong giai đoạn chuyển dịch sang công nghệ cao vừa là cửa ngõ kết nối với Thành phố Hồ Chí Minh và toàn vùng Ðông Nam Bộ. Ðây là những lợi thế mà không phải địa phương nào cũng có được.

Chính sách thu hút nhân tài ngoại và chính sách phát triển nhân tài nội phải được thiết kế như 2 ray của một đường tàu, thiếu một ray, cả hệ thống trật bánh.

•Trân trọng cảm ơn tiến sĩ!

Phương Hằng (thực hiện)